İrandan sonra Yəmən müharibəsi də dövrümüzün müharibə baronlarına dərs verməyə davam edir. “Özünü həsr etmiş kiçik güc” metaforası silaha sarılan maliyyə kapitalının təkəbbürünü darmadağın edir.
Səudilərlə həmrəylik nümayiş etdirən islamçı fiqurlar “Ənsarullah qüvvələri ABŞ və İsraillə döyüşmək əvəzinə Hərəmeyni hədəfə alır” yalanı ilə qaldırdıqları tozun içində özlərindən keçə bilərlər. Bu çirk nə Səudiyyənin 12 ildir amerikalı ağaları adından Yəməndə törətdiyi cinayətləri örtə bilər, nə də Səna qüvvələrinin cavab zərbələri qarşısında düşdükləri acınacaqlı vəziyyəti yüngülləşdirə bilər.
Səudiyyə Ərəbistanı bir həftə ərzində Yəmənin müxtəlif vilayətlərinə təxminən 500 bombardman həyata keçirdi. Görünür, şəhərləri müqəddəs olmadığı üçün bu bombalar məqbul sayıla bilər. Səudiyyənin rəhbərlik etdiyi müharibədə istər döyüşlər, istərsə də aclıq, yoxsulluq və dərmansızlıq səbəbindən 377 min canını torpağa tapşırmış yəmənlilərə onsuz da ölüm yaraşır!
Amerikanın müttəfiqi olmaq və İsrailin də maraqlarını nəzərə almaq Səudiyyə Ərəbistanının qısa müddətdə xalis yanacaq idxal edən neftlə zəngin ölkə tituluna qovuşmasının qarşısını ala bilməyəcək. Hörmüzdən keçid yoxdur, “müqəddəs” şərq-qərb boru xətti də sıradan çıxıb.
Yəmən soyqırımı qarşısında Qəzza ilə həmrəylik cəbhəsi açmağın bədəlini çox ağır ödədi. Ənsarullahın rəhbərlik etdiyi Yəmən qüvvələri Körfəzin ağaları kimi ABŞ-İsrail oxu ilə əlbir olsaydı, nə Səudiyyə əli ilə aparılan müharibə ilə, nə də Amerika-Britaniya əməliyyatları ilə qarşılaşardı.
Bu gün ABŞ və İsrailin birbaşa müharibəyə qoşulmamasını mənalı hesab edənlər bu iki gücün yaxın zamanda Yəmənlə yaşadığı təcrübəyə və İran müharibəsinin yaratdığı tənliyə baxmamağı üstün tuturlar.
ABŞ Yəmənə qarşı hücumlardan nəticə ala bilmədi; İsrailin həyata keçirdiyi ölümcül və dağıdıcı hücumlar da işə yaramadı. Buna görə də Amerika administrasiyası Səudilərin müharibəsini öz müharibəsi kimi görsə də, ayıqlıq edib Oman vasitəsilə yəmənlilərlə görüşərək öz risk sahəsini kiçiltməyə çalışır. Səna rəhbərliyindən 2025-ci ilin mayında əldə edilən atəşkəsə əməl olunmasını və Babül-Məndəbin açıq saxlanmasını tələb edir. Bunlara əməl edildiyi müddətdə Yəmən müharibəsinə birbaşa qoşulmayacağını bildirir. 2023-2025-ci illər arasında Yəməni yüzlərlə dəfə bombalamağın nəticəsiz qalması, sabahın qeyri-müəyyənliyi, İran müharibəsinin nəzarətdən çıxma riski, həyəcan siqnalı verən sursat ehtiyatları, məsuliyyəti və yükü regional tərəfdaşların üzərinə atmaq prioriteti ABŞ-ni incə tənzimləmələrə sövq edir. Yəmənlilər “embarqoya qarşı embarqo, hücuma qarşı hücum” deyə elan etdikləri qarşıdurma qaydaları ilə yalnız Səudiləri hədəfə alaraq qarşı cəbhənin genişlənməsinin qarşısını alırlar. Strateji dərinliyi olan bir dəlilik.
İsrailin seçici davranışını anlamaq üçün əvvəlcə bir siqaret bükmək lazımdır. Al Monitor-a danışan yüksək vəzifəli israilli kəşfiyyat rəsmisi isə tüstülətməyə ehtiyac qoymadan məsələni izah edib. Xülasə olaraq belə deyir:
“İsrailin təhlükəsizlik strukturları Yəmənə hücuma qarşı çıxır. Çünki Səudiyyə koalisiyası Yəmən qüvvələri qarşısında çökə bilər. Bundan əlavə, yəmənlilərin nümayiş etdirdiyi qabiliyyətlər İsraili dərindən narahat edir. Vəziyyət gərginləşərsə, İsrailin mövqeyi dəyişə bilər. Amma hələlik Ər-Riyada regional koalisiya yaratmağa diqqət yetirməyi tövsiyə edir. İsraildən ciddi zərbələr aldılar. Amerikalılardan da kifayət qədər çox zərbə aldılar. Bundan əlavə, illərlə Səudiyyənin hava hücumlarına məruz qaldılar. Buna baxmayaraq, yalnız daha da yaxşılaşırlar. Həyata keçirdikləri hücumlar quru əməliyyatları və kəşfiyyat baxımından sahib olduqları qabiliyyətləri göstərir ki, bunlar mənzil daxilində olan hər kəs üçün narahatedici olmalıdır. Hazırda heç kimin husilər üzərində çəkindirici gücü yoxdur. Nə amerikalıların, nə israillilərin, nə də səudilərin. Onlar yarışda heç kimin qalib gələcəyini gözləmədiyi sirli atdır.”
Əlavə edilməli başqa bir məqam da budur ki, Yəmən müharibəsini İran tənliyindən ayrı nəzərdən keçirə bilmədikləri üçün İsrail də ABŞ-dən işarə gözləmək məcburiyyətindədir.
Lakin Ər-Riyadın vəziyyəti İsrailə çoxməqsədli tarixi fürsət təqdim edir. Səudilər irrasional siyasətlərlə elə bir divara çırpılıblar ki, ABŞ, Fransa, İngiltərə, Pakistan və Misirdən hava hücumundan müdafiə sistemləri dilənərkən, İsraildən də CENTCOM vasitəsilə kəşfiyyat dəstəyi istəyirlər. İsrail dəstək müqabilində Ər-Riyaddan Fələstinlə bağlı şərtini unudaraq İbrahim Razılaşmalarına qoşulmasını gözləyir. Belə bir addım soyqırımla damğalanmış İsraili təcriddən çıxaracaq böyük bir mükafat olardı.
ABŞ Səudilərin könlünü almaq, Amerika sistemi daxilində olmağın imtiyazını hiss etdirmək, sağılacaq inək mövqeyində qalmalarını təmin etmək və Çin kimi başqa qapılara üz tutmalarının qarşısını almaq üçün F-35 satışını təsdiqləyərkən, İsrail dərhal “Bu satış mənim hərbi üstünlüyümə zərər vurur” deyərək müdaxilə edir və ABŞ-dən kompensasiya paketi istəyir.
ABŞ-dən daha əvvəl təsdiqlənməmiş əlavə müdafiə imkanları və silah sistemləri tələb edir. Yeni nəsil görünməz təyyarələr, bunkerləri deşən sursatlar, qayalı dağların dərinliklərindəki yeraltı obyektlərə qarşı silahlar, kosmik əsaslı silah texnologiyaları, avtonom hücum sistemləri, PUA sistemləri və Arrow 4, Arrow 5 üçün tutucu raketlərin birgə hazırlanması və istehsalı da daxil olmaqla. İsrailin məntiqi belədir: “Səudiləri bəslə, məni 10 qat daha çox bəslə!”
Yəni onlar “Səudilərə heç nə verməyin” deyə biləcək vəziyyətdə deyillər. Çünki Səudiyyə Ərəbistanının büdrəməsini İranın önünün açılması və İsrail üçün strateji aşınma kimi görürlər. Onsuz da BƏƏ ilə birlikdə “müstəqil Cənubi Yəmən” planı baş tutmadı. Bu uğursuzluğun üzərinə bir də Səna qüvvələrinin Qırmızı dəniz sahil zolağını ələ keçirməsi gəldi. İsrail-BƏƏ ikilisinin Ədən, Babül-Məndəb və Qırmızı dəniz qurşağına nəzarət planları çətin vəziyyətə düşdü. Babül-Məndəbə nəzarət etmək üçün Zubab yaxınlığındakı Umri Hərbi Düşərgəsini Amerika bazasına çevirmək planı da suya düşdü. BƏƏ-nin Babül-Məndəbin ortasındakı Meyyun (Perim) adasında və sahildəki Zubab kimi yerlərdə inşa etdiyi uçuş-enmə zolaqları da Amerika qüvvələrinin yerləşdirilməsi planının bir hissəsi idi. Zubab və Meyyunda ABŞ, İngiltərə, BƏƏ və Səudiyyə Ərəbistanı qüvvələri müxtəlif dövrlərdə mövcudluq göstərmişdi.
Amerikalılar Səudilərə həvalə etdikləri bu müharibədə yaşadıqları strateji məğlubiyyətə görə yəmənlilərin başına göy qübbəni uçura bilərdilər. Lakin ayaqyalın kiçik bir gücün müqavimət göstərmək və həmlə inkişaf etdirmək qabiliyyəti bölgəyə geydirilmiş dəli köynəyini cırır. Yəmən maliyyə-texniki-hərbi imkanları ilə özlərini ilahi gücə sahib hesab edənlərin də hesaba qatmaq məcburiyyətində olduqları şeyləri göstərdi.
