Səudiyyənin rəhbərlik etdiyi koalisiya sentyabrın 15-i axşam saatlarında Məkkənin cənubunda bir PUA-nı vurduğunu və bunun “husilər tərəfindən Məkkəyə göndərildiyini” açıqladı. PUA-nın qadağan olunmuş hava məkanına daxil olmadan əvvəl vurulduğu bildirildi. Yəmən isə — Ənsarullah/Husilər — bunu açıq şəkildə təkzib etdi. Hərbi sözçü Yəhya Səri əməliyyatlarının neft obyektləri və hərbi hədəflərə qarşı yönəldiyini, Məkkənin və ya müqəddəs məkanların hədəfə alınmadığını bildirdi. Üstəlik, əlimizdə ictimaiyyətə açıqlanmış PUA-nın mənşəyi, uçuş marşrutu, qalıqlarının analizi, seriya nömrəsi, buraxılış nöqtəsi və ya müstəqil kriminalistik/texniki araşdırma kimi husiləri qəti şəkildə hadisə ilə əlaqələndirən bir sübut da görünmür. Sosial mediada yayılan “Kəbəyə hücum!” görüntülərinin də köhnə olduğu ayrıca müəyyən edilib.
Bəs AK Parti hökuməti, hələ hücumu törədənin və hədəfin kim olduğu dəqiqləşməmişkən, niyə Səudiyyənin versiyasını dövlət mövqeyi kimi mənimsədi? Xarici İşlər Nazirliyi birbaşa “Husilərin müqəddəs Məkkə şəhərini hədəf alan PUA hücumunu şiddətlə qınayırıq” dedi. Türkiyənin Ər-Riyadın Yəmənlə bağlı mövqeyinə bu qədər açıq şəkildə qoşulması əvəzinə, Səudiyyə xanədanlığı bunu özü təşkil edibmi, bu, “saxta bayraq” əməliyyatıdırmı, İsrail/ABŞ bu ssenarinin harasındadır, bu hücum ən çox kimə xidmət edir suallarına aydın cavabların alınmasını gözləməli idi. Tarixi və diplomatik təhlil aparıldıqda, böhran anlarında tələsik açıqlamalar vermək əvəzinə daha balanslı və strateji üslub izlənilə bilərdi. Hökumət birbaşa Səudiyyə Ərəbistanının tezislərini mənimsəmək əvəzinə, hadisənin miqyasına və mürəkkəbliyinə vurğu edən bir üslub seçə bilərdi.
Əgər bu məzmunda bir maddəsi yoxdursa, Məkkə Müdafiə İttifaqı hər bir vəziyyətdə, şəraitdə və hadisədə ittifaq üzvünə qeyd-şərtsiz dəstək vermək mənasına gəlməməlidir. Unutmayın ki, “Söz içinizdəykən o sizin əsirinizdir, söz ağızdan çıxdıqdan sonra isə siz onun əsiri olursunuz.” Artıq qəbul edək: ümumilikdə bölgəmiz, xüsusilə də Yəmən məsələsi İran olmadan müzakirə edilə, həll oluna bilməz. “Misirsiz müharibə, Suriyasız sülh olmaz” Qərbi Asiya (Yaxın Şərq) geosiyasətini ümumiləşdirmək üçün işlədilən ən məşhur diplomatik kəlamlardan biridir. İndi də bizim kəlamımız olsun: “Türkiyəsiz müharibə, İransız sülh olmaz” ifadəsi 1970-ci illərin klassik Ərəb-İsrail oxlu geosiyasətinin bu gün iki böyük regional gücün — Türkiyə və İranın — oxuna keçdiyini ümumiləşdirən çox dəqiq və müasir bir yanaşmadır.
KƏBƏ İDDİASINDAN MƏDƏT UMDULAR
ABŞ bu həqiqəti dərk etmiş kimi görünür; çünki İranın məcbur etdiyi reallıqlar onun seçimlərinin başına çəkic kimi endi. İranla qonşu Körfəz ölkələri də sıraya gəldi. Əvvəlki yazımızda Hörmüz və Babül-Məndəb böhranlarının sona çatması üçün başda Səudiyyə Krallığı olmaqla digər ərəb Körfəz ölkələrinin İran və Yəmənin ən mühüm siyasi və hərbi gücü olan Ənsarullah/Husilər Hərəkatı ilə masa arxasına oturmalı olduğunu vurğulamışdıq. Səudiyyə Krallığı bunu etmədi. Maliyyə və məzhəbi nüfuzu ilə sahib olduğu hərbi gücünə arxalandı. ABŞ-a, Qərbə və bəzi ərəb dövlətlərinə güvəndi. Məkkə İttifaqı sayəsində Türkiyə və Pakistandan hərbi yardım umdu.
ABŞ 2025-ci ilin mayında Ənsarullah/Husilər Hərəkatı ilə əldə etdiyi atəşkəsə riayət edəcəyini açıqladı. ABŞ-ın İsraildəki səfiri Mayk Hakabi “ABŞ ilə Yəməndəki İran dəstəkli husilər arasındakı atəşkəsin hələ də qüvvədə olduğunu” bildirdi. Səudiyyə Ərəbistanı husilərin hücumları qarşısında ciddi iqtisadi, hərbi və siyasi itkilər yaşayır. Bir qədər ümid və nəfəs almaq məqsədilə “Husilər Kəbəyə, Məkkəyə hücum etdi!” açıqlamasından mədət umdu. Sonra nə oldu? Səudiyyə xanədanlığı Ənsarullahı və Yəmən Silahlı Qüvvələrini atəşkəsə razı salmaq məqsədilə Omandan yardım istədi.
“Kəbəyə hücum edirlər” hayqırtılarının müsəlman aləminin böyük əksəriyyəti tərəfindən ciddi qəbul edilməməsinin ən mühüm səbəbi Səudiyyə xanədanlığının “münafiq” olduğu həqiqətinin xalqların şüurunda yer etmiş olmasıdır. Tarixçilər və tənqidçilər Əməvilərlə Səudiyyə-Vəhhabi ittifaqı arasında qan bağı olmasa da, çox güclü idarəçilik və düşüncə paralelliyi qururlar. Əməvilər İslamın ümmət modelini arxa plana keçirərək qədim qəbilə (Qüreyş/Üməyyə) səltənətini necə qurdularsa, Səudiyyə dövləti də dindən (Vəhhabi ideologiyasından) istifadə edərək bir ailə səltənəti qurmuşdur. Əməvilərin, xüsusilə Yezid dövründə Əhli-beytə və özlərindən olmayan müsəlmanlara qarşı tətbiq etdiyi amansız üsullarla ilk Səudiyyə-Vəhhabi dövlətinin XVIII və XIX əsrlərdə Kərbəlanı talaması, Taif və Hicaz (Ciddə, Məkkə və Mədinə) əhalisinə qarşı həyata keçirdiyi qırğınlar sosioloji baxımdan bir-birinə çox bənzədilir.
VƏHHABİ DAĞINTISININ TARİXİ
1802-ci ildə Vəhhabi ordusu müsəlmanlar üçün müqəddəs olan Kərbəla şəhərinə qəfil basqın təşkil etdi. Şəhərdə yüzlərlə insan qətlə yetirildi, Hz. Hüseynin türbəsi talan edildi və dağıdıldı. 1803-cü ildə Ərəbistanın Taif şəhəri mühasirəyə alındı. Təslim olmalarına baxmayaraq, aralarında qadın və uşaqların da olduğu yüzlərlə sünni müsəlman qətlə yetirildi, kitabxanalardakı təfsir və hədis kitabları “şirk” bəhanəsi ilə yandırıldı. Məkkə və Mədinəni ələ keçirən Səudilər-Vəhhabilər Cənnətül-Bəqi qəbiristanlığındakı səhabə türbələri də daxil olmaqla, demək olar ki, bütün tarixi tikililəri, günbəzləri və türbələri dağıtdılar. Osmanlı sultanının adına xütbə oxunmasını qadağan edərək həccə gələn müsəlmanların ibadətlərinə mane oldular.
İstanbulda mühakimə edilən Abdullah bin Səud dövlət hakimiyyətinə qarşı üsyan etmək, Hicazda qan tökmək və Kəbəyə hörmətsizlik etmək ittihamları ilə Sultanəhməd meydanında — və ya bəzi qeydlərə görə Babıali qapısında — asılaraq edam edildi. Lakin bu dağıntı Vəhhabi ideologiyasını yox etmədi; İbn Səudun əmrindəki sərt Vəhhabi silahlıları (İxvan ordusu) Mədinə və Məkkəyə daxil olduqda İslam tarixinin ən böyük mədəni dağıntılarından birini həyata keçirdilər.
21 aprel 1926-cı ildə Peyğəmbərimiz Hz. Məhəmmədin (s.ə.v.) zövcələrinin, övladlarının, Hz. Həsənin, İmam Cəfər Sadiqin, Hz. Osmanın və minlərlə görkəmli səhabənin dəfn edildiyi Mədinədəki Cənnətül-Bəqi qəbiristanlığının üzərindəki bütün nəhəng günbəzlər, türbələr və bədii məzar daşları çəkiclərlə dağıdıldı. Hz. Məhəmmədin doğulduğu ev, vəfalı zövcəsi Hz. Xədicənin türbəsi (Cənnətül-Müəlla), İslamın ilk dövrlərinə aid tarixi məscidlər tamamilə yerlə-yeksan edildi.
Məkkə və ümumilikdə Hicazdakı demək olar ki, bütün Osmanlı abidələri də bu düşüncə tərzi və müasir gəlir yönümlü şəhərsalma siyasətləri səbəbindən tamamilə dağıdıldı. Osmanlı İmperiyasının Hicazda qoyduğu hərbi, memarlıq və mədəni irs də sistemli şəkildə məhv edildi. Məkkədə Osmanlı mirasından qalan ən böyük simvol Kəbəni qorumaq məqsədilə 1781-ci ildə inşa edilmiş Əcyad qalası idi. 2002-ci ilin əvvəlində Səudiyyə/Vəhhabi rejimi bu tarixi qalanı buldozerlərlə yerlə-yeksan etdi. Qalanın dağıdıldığı həmin təpədə bu gün Kəbənin lap üzərində yüksələn nəhəng lüks göydələn kompleksi inşa edilib.
PUL GƏTİRMƏSƏYDİ, ONU DA DAĞIDARDILAR
Tarixdəki Səudiyyə-Vəhhabi praktikaları ilə Suriya vətəndaş müharibəsi dövründə radikal Sələfi-Cihadi təşkilatların (DEAŞ, Ən-Nusra və s.) nümayiş etdirdiyi davranışlar arasındakı bu dəhşətli düşüncə birliyini gördük. Maliyyə və ideologiya mənbəyi yenə Səudiyyə, Körfəz və radikal Sələfi şəbəkələri olan bu strukturlar Suriyadakı xristianların kilsələrini və ikonalarını yandırdılar; ələvi, şiə və hətta öz təsəvvüfi/etiqadi anlayışlarına uyğun gəlməyən sünni müsəlmanların yüzillik türbələrini partlatdılar. Dəməşqdə səhabə Hücr bin Adinin türbəsini partlatdılar və qəbrini qazaraq nəşini naməlum yerə apardılar. Eyni şəkildə böyük sufi Mühyiddin İbn Ərəbinin türbəsinə və bir çox İslam aliminin qəbrinə hücum etdilər. Veysəl Qəraninin (Veys əl-Qərni) türbəsini dağıtdılar və yandırdılar. Lazkiyə/Qardahada yerləşən keçmiş dövlət başçısı Hafiz Əsədin məzarını da intiqam və nifrət ideologiyası ilə dağıdıb qazdılar. Qissədən hissə: Kəbə və Mədinə bu gün Səudiyyə Ərəbistanı üçün yalnız dini mərkəz deyil, həm də qeyri-neft iqtisadiyyatının ən böyük gəlir mənbəyidir. Yoxsa onu da çoxdan dağıtmış olardılar.
