Sosial antropoloq Səfa Yürükəl, “Ərdoğan və xarici işlər naziri Hakan Fidanın son dövrlərdə İrana yönəlik açıqlamalarına baxıldıqda ortaya çıxan mənzərə, Türkiyənin regional güc olma iddiası ilə nə dərəcədə üst-üstə düşür? Yoxsa Ankara, müqavimət göstərənlərə ‘təslim olun’ deməyin daha diplomatik yolunu seçir?” sualını verdikdən sonra belə cavab verir:
“Verilən mesajların sətiraltı mənaları oxunduqda İrana sanki belə tövsiyələr edilir:
- Fələstinə, Yəmənə, Livana və İraqdakı müttəfiqlərinə verdiyin hərbi dəstəyi dayandır. Bizim etdiyimiz kimi qınamalar və bəyanatlarla kifayətlən. Söz de, amma tarazlığı dəyişəcək addım atma.
- ABŞ-ın Körfəzdəki bazalarına toxunma. Həmin bazalardan qalxan təyyarələr səni bombalasa da, raketlər sənə yönəlsə də, bunu müharibənin təbii nəticəsi kimi qəbul et.
- Hörmüz boğazını qətiyyən bağlama. Çünki qlobal enerji bazarları zərər görməsin, Qərbin neft axını pozulmasın. Müharibənin bütün yükünü sən daşı, amma qarşı tərəfin iqtisadi rahatlığına toxunma.
- Nüvə proqramından imtina et, ballistik raket potensialını məhdudlaşdır, çəkindiricilik qabiliyyətini zəiflət. Təhlükəsizliyini öz imkanlarınla təmin etmək əvəzinə, Qərbin sənə uyğun gördüyü sərhədlər daxilində qal.
Bu yanaşmanın xülasəsi budur: Müqavimət göstərmə, uyğunlaş. Etiraz etmə, güzəştə get. Güc yaratma, güc mərkəzlərindən asılı ol.
Halbuki Türkiyənin yaxın keçmişinə baxıldıqda, müdafiə sənayesində yerlilik və millilik siyasəti ən mühüm siyasi uğur hekayələrindən biri kimi təqdim olunurdu. Bu gün eyni məntiqin İran məsələsində fərqli çərçivədə təqdim edilməsi ciddi ziddiyyətdir. Bir ölkə üçün yerli müdafiə sənayesi qanuni və məqbul sayıldığı halda, başqa bir ölkənin öz çəkindiricilik potensialını inkişaf etdirməsinin problem kimi göstərilməsi ardıcıl və tutarlı yanaşma deyil.
Bundan əlavə, İsrailin bölgədəki hərbi üstünlüyü sorğulanmadığı halda, İranın müdafiə potensialının davamlı şəkildə hədəfə alınması bölgədə birtərəfli təhlükəsizlik anlayışını legitimləşdirir. Belə bir tənlik sülhü deyil, güc balanssızlığını daha da dərinləşdirir.”
Təqaüddə olan admiral Cem Gürdəniz isə YouTube-da yayımlanan “Cem Gürdəniz ilə Mavi Vətən və Ötəsi” proqramında Türkiyə baxımından İranla bağlı başqa bir təhlükəyə diqqət çəkib:
“Bu yaxınlarda ortada heç bir səbəb yox idi; Azərbaycan dövlət başçısı dedi ki, ‘Biz iki dövlət, bir millətik’… Sonra da əlavə etdi: ‘Sabah bir gün bizim başımıza bir iş gəlsə, qardaş Türkiyə mütləq bizim yanımızda olacaq.’ Bəs biz də bunu soruşaq: Azərbaycan bizim xəbərimiz olmadan hansısa iş çevirərsə, nə olacaq? Türkiyə NATO-nun 5-ci maddəsində olduğu kimi kor-koranə bu işə daxil olacaqmı? Belə bir şey ola bilərmi?
Türkiyə baxımından buna çox diqqət etmək lazımdır. Əgər 15 İyul çevriliş cəhdi uğurlu olsaydı, bu gün hələ də ölkədə vətəndaş müharibəsi davam edirdi. Bu qədər aydındır.
Məhz buna görə Princeton Universitetinin müəllimi F. William Engdahl deyir ki: ‘Soyuq müharibədən sonrakı dövr üçün ən böyük sərmayə FETÖ təşkilatı, yəni Gülənçi hərəkat idi.’ O deyir: ‘Orta Asiyada marksizm aradan qalxdıqdan sonra yaranan boşluğu ABŞ yönümlü mülayim islamla doldurmaq istədik və buna görə CIA bu Gülən tərəfdarlarına böyük sərmayə qoydu.’
Dövlət bu xərçəngvari, radioaktiv çöküntüdən tamamilə xilas olmayıb. Radioaktiv qalıqlar yüz illərlə qala bilər.
Ona görə də çox diqqətli olmaq lazımdır. Xüsusilə də dövlətin daxilində, akademik mühitdə hələ də bu FETÖ qruplaşmalarının və FETÖ ilə əlaqəli strukturların mövcud olduğunu bilirik. Bu, bizim suverenliyimizə, gələcəyimizə, uşaqlarımızın və nəvələrimizin müstəqil dövlətdə yaşaması məsələsinə aiddir… Əgər 15 İyul uğurlu olsaydı, bu gün artıq Cənub-Şərq bölgəsi qopmuşdu. Kipr əldən getmişdi. Sevilya xəritəsi baş tacı edilmişdi. Biz isə hazırda Ukraynanın tərəfində şəxsən Rusiya ilə müharibə aparırdıq.
Cənub-Şərqdən qopan həmin bölgədən İran ərazisinə kürd koalisiyası daxil olmuşdu. Bu qədər aydındır. FETÖ-nün hədəfi məhz bu idi. Artıq bunu müzakirə etməyin mənası yoxdur. FETÖ qurama ittihamları nəticəsində Soner Polat, Özden Örnek, Cem Çakmak kimi çox dəyərli admirallarımız, dəniz zabitlərimiz, quru qoşunları zabitlərimiz və generallarımız bu prosesdə ya xərçəng oldu, ya da şəhid oldu.
Yəni onların bağışlanması mümkün deyil. Mümkün deyil. Bunu da başqa ölkələrin maraqları naminə, başqa ölkələrin kəşfiyyat mərkəzlərində hazırlanmış ssenarilər əsasında etdilər. Buna görə də hesab edirəm ki, xalqımız ayıq-sayıq olmalıdır.
Qısacası, Türkiyə İrana ‘təslim olun’ tövsiyəsi verməməlidir; Azərbaycan–İsrail münasibətlərindən qaynaqlana biləcək İranla bağlı hər hansı ssenarinin iştirakçısına çevrilməməlidir… Türkiyə hələ də dövlətin tərkibində mövcud olan FETÖ və bənzər təşkilatların təxribatlarına qarşı da diqqətli olmalıdır…”
