ABŞ dünən etibarilə İraqdan tamamilə çəkildi. 1 oktyabr tarixi İraqda “Suverenlik Bayramı” elan edildi.
Bu, həm 23 illik işğalın, həm də 35 illik Yaxın Şərq strategiyasının sonudur. 1990-cı ildən etibarən bölgə üçün “açıq hərbi təcavüz” strategiyasına başlayan ABŞ baxımından 30 sentyabr 2026-cı il bir dövrün bağlanması deməkdir. 1 oktyabr 2026-cı il isə bölgəmiz baxımından yeni bir dövrün başlanması deməkdir.
DONROE DOKTRİNASI
ABŞ-ın İraqdan sonuncu əsgərini çıxarması “geriləmə prosesinin” nəticəsidir. Obama administrasiyasından etibarən ABŞ Əfqanıstan və İraq işğallarına son qoymaq və addım-addım hərbi qüvvələrini azaltmaq qərarı aldı və Ağ Evə gələnlər bunu növbə ilə müxtəlif miqyaslarda həyata keçirdilər.
Digər tərəfdən, ABŞ-ın “Böyük Yaxın Şərq”dən çəkilməsi, son olaraq Tramp administrasiyasının doktrinaya çevirdiyi, “ümumi geriləməyə” uyğun Donroe Doktrinası ilə birlikdə düşünülməlidir. ABŞ Qərb yarımkürəsində hökmranlığı əsas götürən, Avropa və Yaxın Şərq bölgələrində yükü müttəfiqləri ilə bölüşdürərək buradakı ağırlığını azaldan və azaltdığı qüvvəni Sakit okeanda Çini mühasirəyə almaq üçün istifadə etməyi hədəfləyən bir doktrina müəyyənləşdirdi.
İMPERİALİSTLƏR NECƏ ÇƏKİLİR?
“ABŞ nə edirsə, böyük bir planın tələbi olaraq edir” fikri doğru deyil: Donroe Doktrinası geriləmə prosesinin “məcburi” nəticəsidir. ABŞ istədiyi üçün deyil, məcbur qaldığı üçün çəkilir.
ABŞ gerilədiyi üçün çəkilir, iqtisadi imkanları artıq eyni anda bir neçə cəbhədə böyük hərbi qüvvə saxlamağa imkan vermədiyi üçün çəkilir. İmperialist ABŞ güclü olsaydı, nəinki İraqdan çəkilməz, İran maneəsini də keçib bir-bir hər yeri işğal etmək, hər yeri idarə etmək və bütün təbii sərvətlərə əl qoymaq istəyərdi.
Çəkilmək, işğaldan vaz keçmək, idarə etməyi buraxmaq imperializmin təbiətinə ziddir və imperialistlər yalnız güc itirdikləri zaman çəkilirlər.
DÜNYANIN TƏHLİLİ
Dünyanı düzgün təhlil etmədən prosesi strateji müstəvidə anlamaq və ümumi gedişatın istiqamətini müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Baş verən budur: Çin ABŞ-la arasındakı fərqi azaldır, “təkqütblü dünya”nın qısa dövrü başa çatıb, “çoxqütblü dünya” addım-addım qurulur və Çinin mərkəzində olduğu Qlobal Cənub ölkələri qlobal siyasətdə ABŞ-ı tədricən tarazlaşdırır.
ABŞ-ın geri çəkilməsi məhz bu ümumi prosesin tərkib hissəsidir. ABŞ-ın Əfqanıstan və İraqda etdiyini İranda edə bilməməsi də bu ümumi proseslə uzlaşır. “Amerika hegemonluğunun sonu” baxımından İran bir dönüş nöqtəsidir, bu, gələcəkdə daha aydın görünəcək.
ABŞ VARLIĞININ DARALMASI
Şübhəsiz ki, ABŞ üçün bölgədən geri çəkilmək “tam çəkilmək” demək deyil. ABŞ həm petrodollar sisteminin ehtiyacları, həm də irəli postu olan İsrailin gələcəyi səbəbindən bacardığı qədər bölgədə qalmaq istəyəcək. Bu mərhələdə mühüm olan ABŞ-ın hərbi mövcudluğunun bölgəmizin dərinliklərindən Körfəzə doğru daralmasıdır.
ABŞ-ın “tam çəkilməsi” çoxqütblü dünyanın qurulmasına paralel olaraq Amerika təhlükəsizlik arxitekturasının addım-addım dağılması, bölgədə yeni təhlükəsizlik arxitekturasının qurulması, geniş əməkdaşlığın yaradılması və imperializmə fəaliyyət sahəsinin daraldılması ilə qarşıdakı dövrdə, əlbəttə, baş verəcək.
ABŞ-IN İŞLƏRİNİ ÖZ ÜZƏRİNƏ GÖTÜRMƏK OLMAZ
Beləliklə, bölgə baxımından məsələ artıq bu suala veriləcək düzgün cavabdır: ABŞ-ın yük paylaşımı strategiyasının bölgə ölkələrinin üzərinə qoyacağı yüklər onlar üçün fürsətdir, yoxsa sıxıntı və çətinlik?
Taktiki səviyyədə bəzi ölkələr bundan qısa müddətdə fayda əldə etsələr də, strateji səviyyədə bunun necə bir çətinlik olduğu mütləq anlaşılacaq.
“ABŞ-ın işlərini” öz üzərinə götürən, ABŞ-ın məğlubiyyətini də paylaşar.
