Elmdə tarixi nailiyyət əldə olunub
Kanadada fəaliyyət göstərən alimlər ilk dəfə yalnız saf sudan istifadə etməklə 240 kilometr məsafədə yerləşən nüvə reaktorundan yayılan antineytrinoları müəyyən etməyə nail olublar.
Antineytrinolar maddə ilə çox zəif qarşılıqlı təsirə girdiyi üçün “kabus hissəciklər” adlandırılır. Onların elektrik yükü yoxdur və kütlələri son dərəcə kiçik olduğundan birbaşa müşahidə etmək olduqca çətindir.
Bu hissəciklər nüvə reaktorlarında baş verən radioaktiv parçalanma prosesləri zamanı böyük miqdarda yaranır. Lakin onların aşkarlanması indiyədək yalnız bahalı və mürəkkəb texnologiyalar vasitəsilə mümkün hesab edilirdi.
Saf su gözlənilməz nəticə verdi
Əvvəllər bu cür hissəciklərin müəyyən olunması üçün işığı gücləndirən xüsusi kimyəvi mayelərlə doldurulmuş nəhəng detektorlardan istifadə edilirdi.
Yeni tədqiqat isə göstərib ki, adi saf su da bu vəzifəni yüksək dəqiqliklə yerinə yetirə bilir.
Alimlərin fikrincə, bu nəticə gələcəkdə antineytrinoların aşkarlanması texnologiyalarını həm daha ucuz, həm də daha əlçatan edə bilər.
Tarixi müşahidə yerin 2 kilometr dərinliyində aparılıb
Kəşf Kanadanın yer səthindən təxminən 2 kilometr aşağıda yerləşən SNO+ yeraltı laboratoriyasında həyata keçirilib.
Kosmik şüaların təsirindən qorunan laboratoriyada 780 ton saf su ilə doldurulmuş sferik çən istifadə olunub.
Müşahidələr zamanı uzaq məsafədə yerləşən nüvə reaktorundan gələn antineytrinoların su molekulları ilə toqquşması nəticəsində yaranan son dərəcə zəif işıq siqnalları qeydə alınıb.
Araşdırma zamanı bu siqnallar 99,7 faiz dəqiqliklə təsdiqlənib ki, bu da elmi baxımdan çox yüksək etibarlılıq göstəricisi hesab olunur.
Nüvə təhlükəsizliyi üçün yeni imkanlar yaranır
Mütəxəssislərin fikrincə, bu texnologiya gələcəkdə nüvə reaktorlarının fəaliyyətini uzaq məsafədən təhlükəsiz və iqtisadi üsulla izləməyə imkan verə bilər.
Alimlər bildirirlər ki, 190 gün ərzində toplanmış məlumatların təhlili nəticəsində bu nadir siqnalları ayırd etmək mümkün olub.
Bu nailiyyət nüvə obyektlərinin monitorinqi və beynəlxalq təhlükəsizlik sistemləri üçün yeni imkanlar açır.
Günəşdən gələn hissəciklər də müşahidə olunub
Araşdırmalar bununla məhdudlaşmayıb.
Detektor sonradan daha həssas sintillyator mərhələsinə keçirilib və alimlər Günəşdən gələn neytrinoların karbon atomları ilə qarşılıqlı təsirini də müşahidə ediblər.
Oksford Universitetinin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu yeraltı laboratoriyada tarixdə qeydə alınmış ən aşağı enerjili neytrino qarşılıqlı təsirlərindən birini müəyyən edib.
Kainatın sirrlərinə doğru yeni addım
Neytrino və antineytrinolar kainatda ən çox rast gəlinən elementar hissəciklərdən biri hesab olunur. Onların xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi kainatın yaranması, ulduzların fəaliyyəti və fundamental fizika qanunlarının daha dərindən anlaşılması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Alimlər hesab edirlər ki, Kanadada əldə olunan bu nəticə həm hissəcik fizikası, həm də nüvə təhlükəsizliyi sahəsində gələcək araşdırmalar üçün yeni mərhələnin başlanğıcı ola bilər.
