Bağdadda ABŞ İşğal Qüvvələrinin Çıxması Qeyd Olundu

Bağdadda “Suverenlik Günü” tədbirləri

İraqın paytaxtı Bağdadda ABŞ qüvvələrinin ölkədən çıxmasının tamamlanması və beynəlxalq koalisiyanın İŞİD-ə qarşı hərbi missiyasının başa çatması münasibətilə rəsmi və ictimai tədbirlər keçirilib.

İraq hökuməti 30 sentyabr 2026-cı ili “Suverenlik Günü” kimi qeyd edib. Bağdad və Nəcəfdə təhlükəsizlik qüvvələrinin iştirakı ilə mərasimlər təşkil olunub. ABŞ ordusu da son hərbçilərin ölkədən çıxarıldığını və İŞİD-ə qarşı 12 illik koalisiya missiyasının başa çatdığını açıqlayıb.

ABŞ-ın İraqdakı hərbi mövcudluğunun hazırkı mərhələsinin başa çatması 2024-cü ildə Bağdadla Vaşinqton arasında əldə edilmiş razılaşmanın nəticəsidir. ABŞ 2003-cü ildə İraqa müdaxilə etmiş, 2011-ci ildə qüvvələrinin böyük hissəsini çıxarmış, İŞİD-in yüksəlişindən sonra isə 2014-cü ildə Bağdadın müraciəti əsasında beynəlxalq koalisiya çərçivəsində yenidən ölkəyə hərbi qüvvələr göndərmişdi.

Silahlı qruplardan fərqli mövqe

Bağdaddakı tədbirlər zamanı İraq İslam Müqaviməti adlanan silahlı qruplaşmalar birliyinin nümayəndəsi Cəfər əl-Hüseyni tərksilah məsələsi ilə bağlı sərt mövqe səsləndirib.

Əl-Hüseyninin sözlərinə görə, təmsil etdiyi silahlı qruplar hökumət və ya siyasi qüvvələr tərəfindən açıqlanan hər hansı konkret tərksilah müddətini özləri üçün məcburi hesab etmirlər. O, silahların onların əlində qalacağını bildirib.

Bu mövqe İraqda ABŞ qüvvələrinin çıxmasından sonra ən mühüm daxili təhlükəsizlik məsələlərindən birinin qeyri-dövlət silahlı birləşmələrinin gələcəyi olacağını göstərir. Avqustda yayılan məlumatlarda da bəzi qrupların silahların dövlətə təhvil verilməsi prosesinin 30 sentyabrdan sonrakı dövrə keçirilməsini istədiyi bildirilirdi.

Müqavimət qrupları keçmiş qarşıdurmaları xatırlatdı

Cəfər əl-Hüseyni çıxışında ABŞ qüvvələrinə qarşı əvvəlki illərdə aparılmış silahlı mübarizədən danışaraq 2011-ci ildə Amerika hərbçilərinin çıxmasını bu fəaliyyətin nəticəsi kimi təqdim edib.

Bu, İraqın bəzi silahlı qruplarının hadisələrə verdiyi siyasi qiymətləndirmədir. ABŞ qüvvələrinin 2011-ci ildə çıxması isə Vaşinqton və Bağdad arasında qüvvələrin statusuna dair əvvəlki razılaşmalar çərçivəsində həyata keçirilmişdi.

Əl-Hüseyni həmçinin İŞİD-in İraqda geniş əraziləri ələ keçirdiyi dövrdə silahlı qrupların döyüşlərdə iştirakını xatırladıb.

2014-cü ildə İŞİD Mosul daxil olmaqla İraqın geniş ərazilərini nəzarətə götürmüş, ölkənin təhlükəsizlik qüvvələri və müxtəlif silahlı birləşmələr təşkilata qarşı döyüşlərə başlamışdı. ABŞ rəhbərliyindəki beynəlxalq koalisiya da həmin mərhələdə İraq hökumətinin müraciəti ilə İŞİD-ə qarşı əməliyyatlara qoşulmuşdu.

ABŞ-ın çıxması silah məsələsini gündəmə gətirdi

Amerika qüvvələrinin çıxması ilə İraqda silahlı qrupların dövlət strukturlarına inteqrasiyası və ya tərksilah edilməsi məsələsi daha çox ön plana çıxıb.

İranla yaxın əlaqələri olan bəzi silahlı qruplar tərksilah çağırışlarına müqavimət göstərir. Digər tərəfdən, İraq hökuməti silah üzərində dövlət inhisarının yaradılmasını suverenliyin əsas şərtlərindən biri kimi təqdim edir.

Bu fikir “Suverenlik Günü” münasibətilə keçirilən rəsmi mərasimdə də açıq şəkildə səsləndirilib.

Əl-Həkim: Silah məsələsi dialoqla həll olunmalıdır

Milli Hikmət Hərəkatının rəhbəri Əmmar əl-Həkim tədbirlər zamanı dövlətin nəzarətindən kənarda qalan silahlarla bağlı məsələnin ciddi şəkildə həll edilməsinə çağırıb.

Əl-Həkimin fikrincə, ölkədə müharibə və sülh barədə qərar vermək səlahiyyəti dövlət institutlarına məxsus olmalıdır. O, dövlət çərçivəsindən kənardakı silah məsələsinin dialoq vasitəsilə həllinin vacibliyini vurğulayıb.

Əl-Həkim suverenliyin yalnız xarici hərbi qüvvələrin ölkədən çıxması ilə məhdudlaşmadığını, dövlətin öz ərazisində qanunun tətbiqi və silahlı güc üzərində nəzarəti təmin etməli olduğunu bildirib.

“İraq başqa ölkələrə qarşı meydan olmamalıdır”

Əl-Həkim İraqın regional qarşıdurmaların aparıldığı əraziyə çevrilməməsinin vacibliyini də qeyd edib.

Onun mövqeyinə görə, ölkənin təhlükəsizliyi regiondakı sabitliklə birbaşa əlaqəlidir. İraq ərazisinin digər dövlətlərə qarşı hücum və ya hesablaşma məkanı kimi istifadə edilməməsi ölkənin milli maraqlarına uyğundur.

Əl-Həkim eyni zamanda suverenlik anlayışının iqtisadi sahəni də əhatə etməli olduğunu, İraqın daha məhsuldar və dayanıqlı iqtisadi model qurmasının vacibliyini bildirib.

İraq hökuməti: Qanundan kənar silah olmayacaq

İraqın Baş naziri Əli Falih əl-Zeydi də Bağdadda keçirilən rəsmi mərasimdə beynəlxalq koalisiyanın İŞİD-ə qarşı missiyasının başa çatdığını elan edib.

Əl-Zeydi İraqın bundan sonra ölkənin təhlükəsizliyi və sabitliyinə görə tam məsuliyyəti üzərinə götürdüyünü bildirib. O, beynəlxalq koalisiyada iştirak edən ölkələrə İŞİD-ə qarşı mübarizədə göstərdikləri dəstəyə görə təşəkkür edib.

Baş nazir eyni zamanda silahlı qüvvələrin dövlət nəzarətində olması məsələsində hökumətin mövqeyini açıqlayıb.

Əl-Zeydi Konstitusiyaya istinad edərək qanundan kənar silah və dövlət institutlarından kənar silahlı qüvvənin olmamalı olduğunu vurğulayıb.

İŞİD təhlükəsi tam aradan qalxmayıb

Beynəlxalq koalisiyanın hərbi missiyasının başa çatması İŞİD təhlükəsinin tamamilə yox olması anlamına gəlmir.

ABŞ və İraq rəsmiləri İraq təhlükəsizlik qüvvələrinin bundan sonra terror təşkilatının qalıqlarına qarşı mübarizədə əsas məsuliyyəti daşıyacağını bildirirlər. ABŞ isə məhdud təlim və kəşfiyyat dəstəyini davam etdirməyi planlaşdırır.

Beləliklə, ABŞ qüvvələrinin çıxması İraqda bir mərhələni başa çatdırsa da, ölkənin təhlükəsizlik gündəliyində iki əsas məsələ qalır: İŞİD-in yenidən güclənməsinin qarşısının alınması və dövlət nəzarətindən kənarda fəaliyyət göstərən silahlı birləşmələrin gələcəyinin müəyyənləşdirilməsi.

Suverenlik müzakirəsinin yeni mərhələsi

ABŞ qüvvələrinin çıxması İraqda müxtəlif siyasi və silahlı qüvvələr tərəfindən fərqli şəkildə qiymətləndirilir. Hökumət bunu ölkənin təhlükəsizlik məsuliyyətini tam şəkildə üzərinə götürməsi kimi təqdim edir, ABŞ-la qarşıdurma xətti tutan silahlı qruplar isə hadisəni öz siyasi və hərbi mübarizələrinin nəticəsi sayırlar.

Eyni zamanda, Əmmar əl-Həkim kimi siyasi liderlər xarici qüvvələrin çıxmasından sonra suverenliyin növbəti mərhələsinin silah üzərində dövlət nəzarətinin təmin edilməsi olduğunu vurğulayırlar.

Bu baxımdan “Suverenlik Günü” İraqda yalnız ABŞ hərbçilərinin çıxmasının qeyd edilməsi ilə deyil, ölkədə silahlı qüvvələrin kimə tabe olacağı barədə daha geniş siyasi mübahisə ilə yadda qalıb.