ABŞ və Çin iki aylıq razılığa gəldi
ABŞ və Çin arasında ötən il Cənubi Koreyanın Busan şəhərində əldə edilmiş ticarət razılaşmasının müddəti daha iki ay uzadılıb. ABŞ maliyyə naziri Skott Bessent razılaşmanın 2027-ci il yanvarın 10-dək qüvvədə qalacağını açıqlayıb.
Əvvəlki razılaşmanın müddəti 2026-cı il noyabrın 10-da başa çatmalı idi. Yeni qərar dünyanın iki ən böyük iqtisadiyyatına daha geniş ticarət sazişi üzrə danışıqları davam etdirmək üçün əlavə vaxt verir.
Bessent açıqlamanı Çin Dövlət Sədri Si Cinpinin dövlət səfəri üçün Vaşinqtona gəlməsi ilə eyni vaxtda verib. Si Cinpinin ABŞ Prezidenti Donald Trampla görüşündə ticarət, süni intellekt, Tayvan və digər mühüm məsələlərin müzakirəsi nəzərdə tutulur.
Bessent və He Lifeng yenidən görüşdülər
Yeni razılıq ABŞ maliyyə naziri Skott Bessentlə Çin Baş nazirinin müavini He Lifeng arasında keçirilmiş danışıqlardan sonra əldə olunub.
Tərəflər əvvəlcə Nyu-Yorkda görüşmüş, daha sonra Vaşinqtonda Dünya Bankının mənzil-qərargahında əvvəlcədən elan edilməyən əlavə görüş keçirmişdilər. Nyu-Yorkdakı danışıqlar ticarətlə yanaşı, süni intellekt və mühüm xammal məsələlərini də əhatə etmişdi.
Bessent bildirib ki, son görüşdə tərəflər yalnız ayrı-ayrı məsələlər üzrə kiçik razılaşmalar əldə etmək əvəzinə daha geniş iqtisadi sazişin mümkünlüyünü araşdırıblar.
Vaşinqton daha geniş sazişə hazırdır
ABŞ maliyyə naziri Pekinin daha əhatəli ticarət razılaşması ilə bağlı təklif irəli sürdüyünü bildirib. Onun sözlərinə görə, Vaşinqton belə bir sazişin müzakirəsinə hazırdır.
Busan razılaşmasının iki ay müddətinə uzadılması da məhz daha geniş saziş üzərində işləmək üçün əlavə vaxt yaratmaq məqsədi daşıyır.
Bununla belə, ABŞ ilə Çin arasında bütün fikir ayrılıqları aradan qalxmayıb. Vaşinqton xüsusilə Çinin nadir torpaq elementlərinin ixracı ilə bağlı əvvəlki öhdəliklərinin icrasından narazıdır. ABŞ tərəfi bu sahədə Pekinin üzərinə götürdüyü öhdəliklərin tam yerinə yetirilmədiyini bildirir.
Busan razılaşması nəyi dəyişmişdi?
Busan razılaşması Donald Tramp və Si Cinpinin 2025-ci ilin oktyabrında Cənubi Koreyada keçirilən görüşündən sonra əldə edilmişdi.
Razılaşma iki ölkə arasında yeni gömrük rüsumlarının və cavab tədbirlərinin genişləndirilməsini müvəqqəti dayandırmışdı. ABŞ Çin mallarına fentanillə əlaqədar tətbiq etdiyi əlavə gömrük rüsumunu 20 faizdən 10 faizə endirmişdi.
Çin isə nadir torpaq elementləri, qallium, germanium, sürmə və qrafit kimi strateji materialların ixracı ilə bağlı bəzi məhdudiyyətləri dayandırmağa razılaşmışdı. Pekin həmçinin ABŞ-dən böyük həcmdə soya paxlası alınması barədə öhdəlik götürmüşdü.
Yeni qərar bu iqtisadi atəşkəsin 2027-ci il yanvarın 10-dək davam etməsini təmin edir.
Nadir torpaq elementləri əsas mübahisələrdəndir
Vaşinqton və Pekin arasında ən həssas mövzulardan biri strateji əhəmiyyətli nadir torpaq elementlərinin tədarüküdür.
Bu materiallar müdafiə sənayesindən elektrik avtomobillərinə, elektronika istehsalından süni intellekt infrastrukturlarına qədər çoxsaylı sahələrdə istifadə olunur. Çin qlobal emal və təchizat zəncirində mühüm mövqeyə malik olduğundan bu sahədə tətbiq edilən ixrac məhdudiyyətləri ABŞ üçün strateji məsələ hesab olunur.
ABŞ tərəfi Çinin əvvəlki razılaşma üzrə bəzi öhdəliklərini tam şəkildə yerinə yetirmədiyini bildirir. Pekinlə danışıqlarda bu məsələnin həlli Vaşinqtonun əsas tələblərindən biri olaraq qalır.
Süni intellekt üzrə ayrıca dialoq başlayır
Ticarət danışıqları ilə yanaşı, ABŞ və Çin süni intellekt təhlükəsizliyi sahəsində də birbaşa dialoq mexanizminin yaradılması üzərində işləyirlər.
Bessent və He Lifeng arasında Nyu-Yorkda keçirilən danışıqlarda nəzarətdən çıxa biləcək süni intellekt sistemləri, dövlətə bağlı olmayan qüvvələrin bu texnologiyadan kiberhücumlar üçün istifadəsi və mümkün təhlükəli hadisələr barədə qarşılıqlı məlumatlandırma mexanizmi müzakirə edilib.
Tərəflərin təxminən iki ay sonra Çinin Şençjen şəhərində yenidən görüşərək süni intellekt təhlükəsizliyi üzrə müzakirələri davam etdirməsi nəzərdə tutulur.
Diqqətlər Tramp-Si görüşünə yönəlib
Ticarət razılaşmasının uzadılması Si Cinpinin ABŞ-yə dövlət səfərinin başlanması ilə eyni vaxta təsadüf edib. Donald Tramp Çin liderini sentyabrın 23-də Vaşinqtonda qarşılayıb.
İki liderin danışıqlarında ticarətlə yanaşı, süni intellekt, strateji texnologiyalar, Tayvan və digər beynəlxalq məsələlərin gündəmdə olması gözlənilir.
Busan razılaşmasının uzadılması tərəflər arasındakı bütün iqtisadi mübahisələrin həll edilməsi demək deyil. Qərar ilk növbədə gömrük rüsumları və cavab tədbirləri ilə bağlı yeni qarşıdurmanın başlanmasını ən azı yanvarın 10-dək təxirə salır və daha geniş razılaşma üçün danışıqlara əlavə vaxt yaradır.
Daha böyük ticarət sazişi müzakirə olunur
Bessentin açıqlamasına əsasən, hazırkı danışıqların növbəti mərhələsində əsas məsələ Busan razılaşmasının sadəcə davam etdirilməsi deyil, ABŞ-Çin iqtisadi münasibətlərinin daha geniş çərçivədə tənzimlənməsidir.
Pekinin təqdim etdiyi geniş təklifin bütün detalları hələ açıqlanmayıb. Buna görə Tramp-Si danışıqlarından sonra tərəflərin hansı əlavə öhdəliklər üzərində razılığa gələcəyi əsas diqqət mərkəzində olacaq.
Hələlik isə konkret nəticə məlumdur: ABŞ və Çin arasında noyabrın 10-da başa çatmalı olan ticarət atəşkəsi iki ay uzadılıb və yeni son tarix 2027-ci il yanvarın 10-u müəyyənləşdirilib.
