İslam dünyası cəmiyyətlərində xalqlar təbliğat/manipulyasiya və hamasət obyektinə çevrildikləri üçün özlərinə məxsus düşüncə/şərh və mövqe formalaşdıra bilmirlər. Özlərinə məxsus düşüncə/şərh və mövqeyə sahib olmayan müsəlman xalqlar bu məhrumiyyətlər səbəbilə içərisində yaşadıqları tarixi gerçəkliyi təhlil etmək, bu gerçəkliklə üzləşmək iradəsinə malik deyillər. Elə buna görə də, içərisində olduğumuz tarixi gerçəkliyi şərh edə və təhlil edə bilməyən, bu gerçəkliklə hesablaşmağı düşünməyən cəmiyyət, Türkiyə nümunəsində də konkret şəkildə göründüyü kimi, Səlibçi imperializmi ilə olan asılılıq/qəyyumluq münasibətlərini problem kimi görmür, bunu problemə çevirməyi düşünmür, əksinə, bu münasibətləri mənimsəməyə və adi hala gətirməyə çalışır.
Bir tərəfdən özünü İslama mənsub hesab edən bir cəmiyyətin, digər tərəfdən isə Səlibçi imperializmi ilə münasibətləri mənimsəməsi, həmin cəmiyyətin əxlaqi, intellektual və siyasi heçliklə malul olduğunu göstərir. Sözünü etdiyimiz bu mənimsəmələr və bu heçlik səbəbilə, özlərini İslama mənsub hesab edən ölkələr formal mövcudiyyətlərini davam etdirə bilmək üçün dəhşətli istismarları bir ənənəyə çevirir, həm İslamı, həm Fələstini-Qəzzanı, həm də Qüdsü istismar siyasətlərini heç bir xəcalət hissi keçirmədən davam etdirirlər.
Bu gün struktur və düşüncə baxımından şikəst vəziyyətdə olan İslam cəmiyyətləri məhz bu şikəstlik səbəbilə müstəmləkələşdirilməyə əlverişli siyasi cərəyanlar, camaatlar və strukturlar yaradırlar. Bu şikəstlik səbəbilə xalqlar gerçəyə və həqiqətə oyanmasın deyə hakimiyyətlər tanınmış və təsirli dini məczubları, əslində psixiatriya klinikasında müalicə olunmalı olan şəxsləri açıq şəkildə himayə edə bilirlər.
Müsəlman xalqların struktur baxımından şikəst vəziyyətdə olması hakimiyyət sahiblərinin öz maraq və imtiyazlarını, özbaşınalıqlarını istədikləri kimi davam etdirmələrini asanlaşdırır. Belə cəmiyyətlərdə hakimiyyət və səltənət sahibləri İslama yadlaşmanı, böyük prinsipsizlikləri və böyük sapmaları gözə alaraq, siyasi populizmi ölçüsüz şəkildə ucaldaraq İslami, insani və əxlaqi keyfiyyətlərə, mədəniyyətə və tərbiyəyə xəyanət edirlər.
Bütün bunlar baş verərkən cəmiyyətə tənqidi şahidlik etməli olan düşüncə, mədəniyyət, ədəbiyyat, ilahiyyat həyatı, media dünyası sosial-mədəni çöküşü və əxlaqi iflas mənzərəsini görməzdən gələ bilir. Əxlaqi iflasın həqiqətin iflası mənasına gəldiyini bilmək və öyrənmək istəmir.
İslam dünyasının cəmiyyətləri əsrlərdir üzləşdikləri varlıq xarakterli problemlərlə bağlı, bu problemlərlə üzləşə biləcək, onları aşmağa imkan verəcək müstəqil və orijinal bir bilgi, şərh və tənqid sistemi yarada bilmirlər; müstəmləkəçi və irqçi bilgi və şərhlərin təsiri altında qalmağa davam edirlər.
Struktur passivliyinin və təslimçiliyinin səbəblərini anlamağa kömək edəcək müstəqil və tənqidi biliyi, müstəqil və tənqidi paradiqma sistemini yarada bilməyən cəmiyyətlərimiz yerli-milli populizmlərlə, yerli-milli folklorla, millətçilik və müqəddəsatçılıqla, bunların hamısından ibarət emosional bir mədəniyyətlə məşğul olurlar.
Populist təbliğatın intensivliyi və nümayişləri intellektual-mədəni marağa, yaradıcı fəaliyyətə və məhsuldarlığa imkan vermir.
Maarifçi sekulyar dünyagörüşü ilə yerli-milli-mühafizəkar-dindar dünyagörüşü arasında bir-birini istisna edən, etiketləyən və yox sayan hakimiyyət rəqabətləri Türkiyədə ümumbəşəri İslami təsəvvür və təxəyyül üzərində işləməyi mümkünsüz hala gətirir.
Bu gün fürsətçi mühafizəkarlıq, fürsətçi dindarlıq və fürsətçi siyasət tarixdə bənzəri görünməmiş ölçüdə konkretləşən, insanlıq, İslam və sivilizasiya düşməni olan Səlibçi imperializmin rəğbətini qazana bilmək üçün İslami ləyaqətindən imtina edəcək qədər əxlaqi və intellektual səfalət nümayiş etdirərək müstəmləkələşdirmə proseslərinə töhfə verə bilir.
Bütün bunlar baş verərkən fürsətçi mühafizəkarlıq, fürsətçi dindarlıq və siyasət, İslami düşüncə, mədəniyyət, ədəbiyyat və ilahiyyat mühiti, müstəqil və orijinal İslami bilgi, şərh, metod və paradiqma sistemi yaratmaq uğrunda mübarizə aparan, bu istiqamətdə çox ağır bədəllər ödəyən və ödəməyə davam edən İranı və onun apardığı mübarizəni təqdir etmələri lazım olduğu halda, əksinə, bu mübarizəni təhqir edən mövqe tutaraq İslami İranı dar məzhəb qarşıdurmasının və rəqabətinin sərhədləri içərisinə həbs etməyə çalışırlar.
İdeoloji mülahizələr, maraq və imtiyaz hesabları, güc, hakimiyyət və intiqam düşüncələri, ortaq şüur və həssaslıq itkisi, əyalətçi və kəndli təəssübkeşliyi, eqoizm və qarşıdurmalar cəmiyyətlərimizdə siyasi mədəniyyətə və siyasi düşüncəyə yaşamaq haqqı vermir.
Buna görə də Türkiyə nümunəsində də açıq şəkildə görüldüyü kimi, cəmiyyət bir dövrdə sekulyar-avtoritar-bürokratik qəyyumluq rejiminə məhkum edilərkən, başqa bir dövrdə isə bu gün yaşandığı kimi heç bir intellektual missiyası, vizyonu və məzmunu olmayan mühafizəkar, dindar və avtoritar bürokratik qəyyumluq rejiminə məhkum edilə bilir.
Hər iki halda da özbaşına şəkildə fövqəladə vəziyyət rejimləri və tətbiqləri adi hala çevrilə bilir.
Hansı cəmiyyətdə olursa-olsun, İslami ləyaqətini itirən cəmiyyət insanlığını da itirər. Bu gün ümumbəşəri İslami həmrəyliyi həyata keçirə biləcək şüura və iradəyə, müstəqil siyasi varlığa malik olmayan İslam cəmiyyətləri məhdudlaşdırıcı, xaric edən, eyniləşdirən, özgələşdirən, təzyiq göstərən və sərhədləndirən mənsubiyyət formalarını vasitəyə çevrilmiş din anlayışı ilə müqəddəsləşdirməyə çalışırlar.
Onlar bu məhdudlaşdırılmış, daraldılmış və eyniləşdirilmiş mənsubiyyət formalarını eqoist hesabların, ehtirasların amansızlığı və siyasi teatrlarla davam etdirə bilirlər. Siyasi teatrlar cəmiyyətə fürsətçi “doğruları” qəbul etdirməyə çalışarkən, siyasi fiqurları da həqiqətdən nə qədər uzaqlaşsalar da əfsanələşdirməyə çalışırlar.
Bu gün fürsətçi mühafizəkarlığın, fürsətçi dindarlığın və siyasətin yalnız Şimali Koreyada rast gəlinə biləcək avtoritar populizmə və avtoritar kobudluq nümayişlərinə heyran qalması çox acınacaqlı və çox bədbəxt bir hekayənin mövzusudur.
Səlibçi imperializmin diqqətinə, rəğbətinə və qəyyumluğuna ehtiyac duyan bir cəmiyyət və siyasət heç vaxt və heç bir şəkildə İslam ümməti üçün ümid ola bilməz.
Fəlsəfi və intellektual üfüqü olmayan, düşüncə, intellekt və tənqid baxımından yoxsulluq içində olan bir cəmiyyətin yerli-milli eqoist sağçılıqla, yerli-milli eqoist romantik mühafizəkarlıqla və yerli-milli eqoist dindarlıqla ümmət üçün necə ümid ola biləcəyi, nədənsə heç vaxt müzakirə və məşvərət mövzusu edilmir.
Bugünkü İslam cəmiyyətlərində bir tərəfdən soyqırımçı və qətliamçı Səlibçi imperializmini dostcasına qucaqlayan, bu qucaqlaşmanı fəxrlə mənimsəyən, digər tərəfdən isə müsəlmanlıq və İslami liderlik iddiasında bulunan, strateji populist praqmatizmlərlə görünməmiş münafiqliklər hökm sürür; bu münafiqliklər “hikmət-i hökumət” ritorikası ilə qanuniləşdirilir və normallaşdırılır.
Cəmiyyətlərimizdə dövləti müqəddəsləşdirən, xalqların hər vəziyyətdə dövlətin yanında olmalı olduğunu təlqin edən bir ənənə müsəlmanları varoluşsal İslami prioritetlərdən uzaqlaşdırır və Səlibçi imperializmin misli görünməmiş pislikləri və barbarlıqları müxtəlif yollarla ört-basdır edilir.
Bu gün fürsətçi mühafizəkar və fürsətçi dindar çevrələr ilk növbədə dövlətin müqəddəsliyi anlayışını paylaşdıqları üçün İslamın müəyyən etdiyi halal və haram sərhədlərinə deyil, dövlətin və dövlət partiyasının müəyyən etdiyi “halal-haram” sərhədlərinə riayət edirlər.
Məhz buna görə də bu çevrələr və onların sözçüsü olan ziyalılar, jurnalistlər, ilahiyyatçılar, akademiklər və başqaları antiimperialist mövqe, fəaliyyət və iradə ortaya qoymaq bir yana, antiimperialist bir eyham etməyə belə cəsarət göstərə bilmirlər.
Bir tərəfdən bu əxlaqi və intellektual kiflənmə yaşanarkən, digər tərəfdən sol-sosialist ziyalılar, jurnalistlər, mütəfəkkirlər və akademiklər fəzilətli və ləyaqətli seçim edərək, riskə gedərək, bədəl ödəyərək antiimperialist mövqe və fəaliyyət ortaya qoymağa, bu istiqamətdə iradə formalaşdırmağa çalışırlar.
Bu gün Yaxın Şərq ölkələri öz həqiqi müstəqilliklərini tamamlaya bilmədikləri üçün Amerika imperializmi tərəfindən yönləndirilən passiv obyektlərə çevrilmişlər.
Buna görə də onlar İslami müstəqilliyin şərəf və izzətini təmsil və təcrübə edə bilmirlər. Müstəqil siyasi məzmun və iradənin nə olduğunu bilmirlər.
Türk-İslam sintezi, Ərəb-İslam sintezi, İran-İslam sintezi kimi yerli-milli dindarlıqlar və dövlət dindarlıqları ümumbəşəri İslami gələcəyin, birliyin və həmrəyliyin üfüqünü qaraldır.
İçərisində yaşadığımız dünyada və cəmiyyətdə hakimiyyət, hökmranlıq və səltənət mülahizələri ilə hər şeyin, bütün haqsızlıqların, ədalətsizliklərin, özbaşınalıqların, keyfiyyətsizliyin, kobudluğun və əyalətçiliyin qanuniləşdirilə bilməsi varoluşsal İslami, insani mənaların, hikmətin, fəzilətin və ləyaqətin tükəndiyinə işarə edir.
Maraq və hakimiyyət hesabları bu gün özünü müsəlman adlandıran çevrələrin də ən ağrılı məsələlər qarşısında böyük laqeydlik içində olduqlarını göstərir.
Bir fərdin, cəmiyyətin, siyasətin və ya ölkənin maraq və hakimiyyət naminə alətə çevrilməsi həmin alətə çevrilən ünsürlərin hər şəraitdə xəyanətə açıq olduqlarını göstərir.
Bu gün insanlığa müraciət etmək məsuliyyəti və əxlaqının yerini tərəfdarlara müraciət etmək bayağılığı tutmuşdur.
İslami şüur müsəlman ziyalılardan plüralist və kosmopolit yanaşma ilə bütün insanlığa və bütün dünyaya xitab etmələrini tələb edir.
İnsanın intellektual müstəqilliyini qorumaq cəhdi onun ləyaqətini qorumaq cəhdi ilə sıx bağlıdır.
Bu gün bizim keyfiyyətli, dərin, çoxüfüqlü və çoxölçülü düşüncə, mədəniyyət və estetik dünyamız yoxdur.
Biz populist təbliğat dünyasına məhkum edilmiş bir cəmiyyətdə yaşayırıq.
Mühafizəkar və dindar ziyalılar əxlaqi və tənqidi subyekt olmaq iradəsini və mövqeyini itirmişlər.
Populist təbliğat mədəniyyətinin insanı kütləşdirən təsiri cəmiyyəti ümumbəşəri siyasi diqqət və həssaslıqdan uzaqlaşdırır.
Amerika bayrağının İstanbul Boğazı körpülərinə əks etdirilə bilməsi cəmiyyətin duyarsızlıq və reaksiyasızlıq səviyyəsinin qorxunc həddə çatdığını göstərir.
Bugünkü Türkiyədə özlərini müsəlman, mühafizəkar və dindar kimi təqdim edən çevrələrin antiimperialist bir hərəkat və ya cərəyan formalaşdırmaq, antiimperialist ictimai mövqe ortaya qoymaq azadlıqlarının olmadığı, bu çevrələrin heç bir şəkildə iradə azadlığına malik olmadıqları, təlim keçmiş itaətkar qullar kimi mövcudluqlarını və maraqlarını davam etdirdikləri, müstəqil şəxsiyyət və xarakter nümunəsi olaraq heç bir tənqidi seçim edə bilmədikləri, ilahi həqiqətə deyil, hakimiyyətə sədaqət göstərdikləri, içərisində yaşadığımız dövrdə baş verən bir çox siyasi hadisə ilə konkret şəkildə sübut olunmuşdur.
İçərisində olduğumuz dövrdə cəmiyyətlərimizdə populist mühafizəkar və dindar təbliğatın sarsıdıcı və amansız hökmranlığı sözü, mənanı və həqiqəti tamamilə dəyərsizləşdirir; insanlar anlama və şərh etmə qabiliyyətlərini tamamilə itirirlər.
Cəmiyyət populist və fürsətçi təbliğat nümayişlərinin şüursuz tamaşaçılarına çevrilir, təbliğat şüarları ilə ovsunlanır.
Bugünkü cəmiyyətlər rəqəmsal toplama düşərgələrinin sakinlərinə çevrilirlər.
Konformist din anlayışına köləcəsinə bağlılıq xalqları və kütlələri təbliğat obyektinə çevrilmiş sürülər halına gətirir.
İçərisində yaşadığımız günlərdə və cəmiyyətdə istər daxili siyasətdə, istərsə də xarici siyasətdə məruz qaldığımız tətbiqləri hər hansı bir əxlaq, məna və ya hüquq sistemi ilə izah etmək mümkünsüz hala gəlmişdir.
Hər iki sahədə də varoluşsal bütün prinsiplərin tamamilə ləğv edildiyini görmək lazımdır.
Səlibçi imperializminin və NATO-nun İslamı, İslami hərəkatları və İslami mübarizələri təsirsiz hala gətirmək məqsədilə həyata keçirdiyi çoxşaxəli hücumlar, İslami həssaslığın, intellektual həssaslığın və əxlaqi həssaslığın kiflənməsi səbəbilə çoxölçülü sorğulamalara və çoxölçülü üzləşmələrə məruz qalmır.
Cəmiyyətlərimizdə məruz qaldığımız Səlibçi imperializmin dağıdıcı müəyyənediciliyi düşüncə, mədəniyyət, ədəbiyyat, ilahiyyat həyatı, təhsil sistemi və akademik mühitdə təəssüf ki, heç bir dəhşət hissi doğurmur.
Qarşı-qarşıya olduğumuz mütləq passivlik və mütləq konformizm səbəbilə azadlaşdırıcı son seçimlər edə bilmirik, azadlaşdırıcı bir dil və diskurs yarada bilmirik.
Mütləq passivlik kölələşdirici strukturların və münasibətlərin yaranmasına səbəb olur.
İçərisində yaşadığımız cəmiyyət radikal qırılmaları hiss etmir, buna görə də həmin qırılmalarla üzləşə bilmir.
Təhsil sistemi ontoloji və epistemoloji baxımdan dərin yoxsulluğu, dərin çatışmazlığı və dərin iradəsizliyi görmək və anlamaq istəmir; həqiqi mənada bir qurtuluş mübarizəsinin yalnız ontoloji və epistemoloji azadlıqla mümkün ola biləcəyini düşünmür.
Bütün bu səbəblərə görə də hamasət dilinə və mədəniyyətinə sığınır.
Səlibçi imperializmin bütün təzahürləri ilə sonadək hesablaşa bilmək üçün ontoloji və epistemoloji azadlığa, əsrlərdir gecikdirilən, təxirə salınan və laqeyd yanaşılan azadlığa təcili ehtiyacımız olduğunu xatırlamalıyıq.
İslamsız fürsətçi mühafizəkarlıq və fürsətçi dindarlıq İslamı vasitəyə çevirərək, ondan sui-istifadə edərək, onu gücsüz və təsirsiz hala salaraq dəyərsizləşdirir.
Əziz və müqəddəs İslam üzərində fürsətçi, yerli-milli və rəsmi inhisar yaratmaq ortaq və ümumbəşəri İslami üfüqün itirilməsinə səbəb olur.
Bu gün əxlaqi, intellektual və hüquqi məna daşımayan siyasi tətbiqlər, təzyiqlər və seçimlər boğucu problemlərə səbəb olur.
Artıq anlamağa, anlatmağa, şərh etməyə, danışmağa və ifadə etməyə dəyər demək olar ki, heç nə tapa bilmirik.
Həqiqətin siyasiləşdirilməsi və imicə endirilməsi heç bir məna, fəzilət, ləyaqət və dəyər əxlaqına malik olmayan, yalnız öz marağını müqəddəsləşdirən “son insan”ın çoxalmasına səbəb olur.
Dərin patoloji narsizmdən əziyyət çəkən Səlibçi-imperialist liderlər öz maraq və ehtirasları naminə patoloji narsizmdən əziyyət çəkən yerli siyasi fiqurları istədikləri istiqamətdə alətə çevirə bilirlər.
Bütün bu çirkli və qaranlıq münasibətlər insani, əxlaqi, vicdani və hüquqi varoluşu, həyatı, dünyanı və səmimiyyəti mümkünsüz edir.
Şəxsi siyasi gələcəyinin ardınca sürüklənən, təkölçülü düşüncəyə məhkum süni siyasi fiqurlar hökmranlıq vasitəsinə çevrilmiş dil və diskursa hamasət mədəniyyəti ilə legitimlik qazandırmağa çalışırlar.
