26 sentyabr 2019-cu ildə “Aralıq dənizindən Körfəzə uzanan qara dəlik”, 26 yanvar 2022-ci ildə “Yəməndə izlənilməli olan marşrut” və 20 dekabr 2023-cü ildə “Qırmızı dəniz və Gülü Müşk Yəmən” adlı yazılarımızı yayımladıq.
Bu yazılarımızı yenidən nəzərdən keçirməyiniz bu gün və sabah baş verəcək hadisələrə işıq tutur. Suriyaya nəzarət uğrunda müharibə zamanı İran və Çinin daha çox itki verməsi məqsədilə 2015-ci ildə ABŞ, Səudiyyə Xanədanlığı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) Yəməndəki müttəfiqləri ilə birlikdə Yəməndə İranın müttəfiqi olan qüvvələrə qarşı müharibə elan etdilər və Yəməni işğal etdilər.
Bir çox strateji məsələdə olduğu kimi, mediamızın və ölkəmizdəki ümumi siyasətin diqqətdən kənarda qoyduğu mövzuların başında Yəmən müharibəsinin səbəbləri və hədəfləri gəlir.
Bunun Türkiyə üçün daşıdığı təhdid və təhlükələrə qarşı laqeydlik son həddə çatıb.
YƏMƏNDƏ VƏKALƏT MÜHARİBƏSİ
İran və müttəfiqlərinin açıq şəkildə dəstəklədiyi Ənsarullah (Husilər) Hərəkatı Yəmənin Qırmızı dəniz sahil zolağının böyük bir hissəsinə nəzarət edir. Suriyada Əsədin rəhbərlik etdiyi legitim hökumətə qarşı döyüşənləri, onların əksəriyyəti BMT, Türkiyə və hətta ABŞ tərəfindən terror təşkilatları kimi qəbul edilməsinə baxmayaraq, “sünnilərə zülm edən ələvi hakimiyyətinə qarşı döyüşən mücahidlər”, “inqilabçılar” və “xalqın nümayəndələri” kimi qəbul edənlər, Suriya meydanında hər bir xarici dövlətin vəkil qüvvələri olduqları həqiqəti açıq-aşkar ortada olduğu halda, Yəməndə özlərinə yaxın hökuməti legitim, ABŞ-ın müttəfiqi Səudiyyə və İsrailin müttəfiqi BƏƏ krallıqlarının Yəmənə qarşı başlatdıqları müharibə və işğalı legitim, Yəmən xalqının böyük əksəriyyətini təmsil edən və Yəməndəki hakimiyyəti devirən Ənsarullah (Husilər) Hərəkatını isə İranın vəkil qüvvələri, terrorçular, mülki şəxslərə və ticarət gəmilərinə hücum edən quldurlar kimi təqdim etdilər.
Bəzi oxucular bəlkə də bu məlumatları ilk dəfə eşidəcəklər; Qahtanilərin nəsli Nuh Peyğəmbərin oğlu Sama bağlı olan Hud Peyğəmbərin oğlu Qahtana gedib çıxır. Onlar ərəbləşmiş və ya ərəbləşdirilmiş deyil, “saf” və ya “həqiqi” ərəblər kimi qəbul edilirlər. Cənubi Ərəbistanda, xüsusilə Yəmən coğrafiyasında kök salıblar. Şimali Ərəbistan coğrafiyasına, Nil deltasına (Misir), Fələstinə, Livana, Suriyaya, Anadoluya, İordaniyaya, İraqa və Kiprə yerləşən Qaysilərin əmiuşaqlarıdır. Sonradan ərəbləşən (Ərəb-i müstə’ribə) Adnanilərdən fərqlənirlər. Şimallılar qırmızı, cənublular isə ağ rənglə təmsil edilirdi. Eyni kökdən gəlmələrinə baxmayaraq, minilliklər boyu Adəmin, Nuhun və digər peyğəmbərlərin övladları arasında davam edən rəqabət, qarşıdurma və müharibələr əskik olmayıb.
TƏƏSSÜB VƏ İSLAM TƏLİMİ
Oxşar vəziyyət digər xalqlar, qövmlər və millətlər arasında da yaşanıb. Filosoflar və cəmiyyətşünas alimlər ailə, klan, qəbilə, tayfa, millət, din və məzhəb təəssübünün təhlükələrinə diqqət çəkiblər.
Həzrət Məhəmməd və İslam təlimi bu təəssübü qadağan edib. Allahdan başqa heç kimə qulluq və minnət edilməməsini tövsiyə edib.
Bu təlim insanın insana qulluq etməsini qadağan edir, lakin insanın insana qarşı vəfasız, nankor, qədirbilməz və xeyirsiz olmasını da ən çirkin xüsusiyyətlər kimi təqdim edir. “İnsana təşəkkür etməyi bilməyən Allaha həmd və şükür etməyi bilməz (şükür etməz)” deyir. Təlimləri insan mərkəzli və universaldır. Öz maraqlarına xidmət edən terrorçunu, zalımı, qulduru, qanunsuzluğu, diktatorluğu xoş göstərən, öz dinindən və məzhəbindən olanın zülmünü, quldurluğunu və pisliyini mübah hesab edəni insan sifətindən çıxarıblar.
Şübhəsiz ki, bu təlimlərin təcəssüm etdiyi və özünü göstərdiyi bir çox ali şəxsiyyət və rəhbər vardır. Mövzumuz Yəmənlə əlaqəli olduğu üçün bu fəlsəfəni nəzəriyyədən praktikaya çevirən, bərqərar edən, yaşadan və hələ də yaşamasını təmin edən ən mühüm şəxs İmam Zeyd ibn Əli və onun yolu ilə gedən yəmənli Zeydilərdir. Zeyd ibn Əli (d. 699, Mədinə – ö. 740) Müaviyə və oğlu Yezidin Şamda qurduğu Bəni-Üməyyə (Əməvi ailəsi) hökmdarı Hişam ibn Əbdülməliklə apardığı döyüşdə şəhid oldu. Nəşi İraqda Kufədə, başı isə Misirdə dəfn edildi.
Sünni Hənəfilik məzhəbi kimi tanınan yolun ad sahibi İmam Əzəm Əbu Hənifə 739-cu ildə “Xanədan-i Ələviyyə/Ələvi və ya Əli və onun vilayətinə iman gətirənlərin xanədanlığı”nın nümayəndəsi kimi qəbul etdiyi İmam Zeyd ibn Zeynəlabidinin Əməvi zülmünə qarşı başlatdığı müharibəni Peyğəmbər Məhəmmədin komandanlıq etdiyi Bədr döyüşünə bənzətmiş və onu dəstəkləməkdən çəkinməmişdi.
Ardınca verdiyi fətvalarla daim Əhli-beytin yanında dayanan, Həzrət Əli və oğullarının hərəkatlarını dəstəkləyən İmam Hənifə (İmam Əzəm Əbu Hənifə Numan ibn Sabit) də Abbasi hökmdarı Mənsur tərəfindən öldürüldü.
ZEYDİLİK VƏ YƏMƏN
Maraqlıdır ki, ölkəmizdə Şam coğrafiyasındakı sünni və ələvilər arasında ən az tanınan imamlardan biri Zeyd ibn Əlidir. O, İmam Hüseynin nəvəsi, İmam Zeynəlabidinin oğludur. İmam Zeynəlabidinin kifayət qədər yaxşı tanıdılmamasının ən mühüm səbəbi hər iki yolun təəssübkeş nümayəndələrinin və mənsublarının maraqları ilə uyğun gəlməməsidir. Çünki özü və yolu məzhəblərüstü tövhidə dəvət etdiyi halda, onlar öz eqoist maraqları naminə yollar (təriqət/məzhəb) icad etmiş və bu yollara təəssübkeşliklə bağlanmışlar. Çünki İmam Zeyd ibn Əli şiə/ələvi və sünni yollarını birləşdirən və qucaqlayan yolun nümayəndəsidir.
Cənubi Ərəbistan yarımadasının iki mühüm coğrafiyası olan Yəmən və Oman İmam Zeyd ibn Əlidən sonra ortaya çıxan şiə/ələvi/sünni İslamın mötədil bir qolu olan Zeydiliyin mənsublarıdır.
Dövlət başçılığının (imamətin) Həzrət Əli və Həzrət Fatimənin nəslindən gələn və haqsızlığa qarşı qılınc qurşanaraq hərəkətə keçən şəxslərə aid olmalı olduğuna inanırlar. Digər şiə qolları (On İki İmam) ilə müqayisədə sünni İslama ən yaxın məzhəb kimi tanınır; buna görə də bəzən sünni hüququnun beşinci məktəbi kimi qiymətləndirilir. Keçmişdə İraq və İranın şimalındakı Təbəristan bölgəsində dövlətlər qurublar. Zaman keçdikcə ən güclü və qalıcı varlıqlarını Yəməndə davam etdiriblər. Bu gün Yəmən əhalisinin mühüm bir hissəsini təşkil edirlər. Müasir Ənsarullah (Husilər) da Zeydilik qoluna mənsubdur.
“GEDƏN GƏLMİR”İN ARXASINDAKI YƏMƏN
Yəmən türk milləti üçün xüsusi yerə malikdir.
Hətta türk mahnılarımıza qədər daxil olub: “Ah, o Yəməndir, gülü çəməndir. Gedən gəlmir, görəsən səbəbi nədir?” Əslində Yəmənin həm torpağı, həm də xalqı bərəkətli və qonaqpərvərdir. Gülü də çəmən deyil, müşkdür. Sivilizasiyanın beşiyidir. Şam, Misir, İraq, Anadolu, Yunanıstan və Roma tarixinin kökləri Yəməndədir. Sizə necə münasibət göstəriləcəyi ora necə və hansı niyyətlə getməyinizdən asılıdır.
Bu səbəbdən “qəzvən/qəzan mübarək olsun” ifadəsini işlədərək beynəlxalq maliyyə, enerji, texnologiya, süni intellekt, qida və hərbi imperialist kapitalın müsəllət etmək istədiyi ən təəssübkeş, ən gerici və ən faşist rejim üçün vəzifə və rol götürmək və ya susmaq ağır məsuliyyətdir. Dövlətlər müqəddəs qəzəblə deyil, soyuqqanlı ağılla idarə olunur.
Tarixi təcrübə ilə sabitdir.
Yəmənə düşmən olanlar nicat tapmayıblar.
Güman edirəm ki, ibrət götürə bilməyənlər üçün tarix təkrarlanacaq.
Gedən geri qayıtmayacaq.
