Tramp Tehranın təklifini qəbul etmədi
ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranın Hörmüz boğazının yenidən açılması və hərbi qarşıdurmanın dayandırılması üçün irəli sürdüyü 7 günlük planı rədd etdiyini açıqlayıb.
Tramp şənbə günü verdiyi açıqlamada İranla razılaşma əldə etmək istədiyini, lakin Tehranın hazırkı təklifinin Vaşinqton üçün qəbuledilməz olduğunu bildirib. ABŞ prezidenti İranın iqtisadi itkilərlə üzləşdiyi üçün Hörmüz boğazında ticarətin yenidən başlamasına çalışdığını iddia edib.
Trampın sözlərinə görə, İranın əsas gəlir mənbələrindən biri Hörmüz boğazı ilə əlaqəlidir və mövcud vəziyyət Tehran üzərində ciddi iqtisadi təzyiq yaradır.
Tramp Hörmüzdə üstünlüyün ABŞ-də olduğunu iddia etdi
ABŞ prezidenti Vaşinqtonun Hörmüz boğazı ətrafında güclü hərbi nəzarət yaratdığını irəli sürüb. O, boğazdan gəmilərin və böyük həcmdə neftin keçdiyini bildirərək ABŞ-nin strateji su yolu üzərində üstünlüyə malik olduğunu iddia edib.
Bu fikirlər ABŞ prezidentinin açıqlamalarıdır və İran tərəfi Hörmüz boğazı üzərində öz suveren hüquqlarından geri çəkilməyəcəyini bildirir.
İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi daha əvvəl vurğulamışdı ki, Tehran təzyiq, təhdid və məcburetmə şəraitində öz hüquqlarından imtina etməyəcək.
İran planı Qətər vasitəsilə Vaşinqtona çatdırıb
Tehran 7 günlük yol xəritəsini Qətərin vasitəçiliyi ilə ABŞ tərəfinə təqdim edib.
Əraqçinin açıqlamasına əsasən, planın icrasına ABŞ İranın irəli sürdüyü şərtləri qəbul etdikdən sonra başlanmalı idi. İlkin addımların bir neçə gün ərzində həyata keçirilməsi, ardınca Hörmüz boğazının açılması və daha sonra ABŞ ilə nüvə danışıqlarının bərpası nəzərdə tutulurdu.
İran planın həyata keçirilməsi ilə regiondakı hərbi əməliyyatların dayandırılmasını və diplomatik prosesin yenidən başlanmasını təklif edirdi.
Tehranın əsas şərtləri nə idi?
Mətbuatda yayılan məlumatlara görə, İranın təklifində ABŞ-nin İran limanlarına tətbiq etdiyi dəniz məhdudiyyətlərini aradan qaldırması, İran neftinə qarşı sanksiyaları yumşaltması və təxminən 12 milyard dollarlıq dondurulmuş İran vəsaitlərinin sərbəst buraxılması kimi tələblər yer alırdı.
Plan həmçinin regionda, o cümlədən Livan və Yəməndə hərbi əməliyyatların dayandırılmasını nəzərdə tuturdu. Bunun müqabilində İran Hörmüz boğazında normal gəmi hərəkətinin bərpasına və ABŞ ilə nüvə danışıqlarına qayıtmağa hazır olduğunu bildirirdi.
Trampın qərarı diplomatik prosesi qeyri-müəyyənləşdirdi
Trampın təklifi rədd etməsi ABŞ-İran danışıqlarının gələcəyi ilə bağlı yeni qeyri-müəyyənlik yaradıb.
ABŞ rəsmilərinə istinad edən məlumatlarda Trampın İranın Vaşinqtonun tələblərini yerinə yetirmək imkanlarına şübhə ilə yanaşdığı bildirilir. ABŞ prezidentinin köməkçilərinə İranın təklifini qəbul etmədiyini dediyi də xəbər verilib.
Məlumatlarda ABŞ-nin gələcək hərbi addımları ilə bağlı müxtəlif ssenarilərin müzakirə edildiyi də qeyd olunur. Bununla belə, bu mərhələdə diplomatik kanalların tam bağlandığına dair rəsmi açıqlama verilməyib.
Tehran şərtlərindən geri çəkilmir
İran rəsmiləri isə Hörmüz boğazının açılmasını ABŞ-nin konkret addımlar atması ilə əlaqələndirməyə davam edirlər.
Əraqçi bildirmişdi ki, Vaşinqton razılaşmaya ciddi yanaşarsa, Hörmüz boğazının açılması və danışıqların başlanması üçün Tehran hazırlıq görüb. İran tərəfi eyni zamanda hərbi və iqtisadi təzyiq altında danışıqlara məcbur edilməyəcəyini vurğulayır.
Beləliklə, tərəflər arasında əsas fikir ayrılığı yalnız Hörmüz boğazının açılması ilə məhdudlaşmır. Neft sanksiyaları, İranın dondurulmuş vəsaitləri, dəniz məhdudiyyətləri, regional hərbi əməliyyatlar və nüvə proqramı mümkün razılaşmanın əsas mövzuları olaraq qalır.
Hörmüz boğazı qarşıdurmanın mərkəzində
Hörmüz boğazı qlobal enerji daşımaları baxımından dünyanın ən mühüm dəniz keçidlərindən biridir. ABŞ-İran qarşıdurması fonunda boğazdakı vəziyyət beynəlxalq neft və qaz tədarükünə birbaşa təsir göstərən əsas məsələlərdən birinə çevrilib.
Tehran boğazın açılmasını daha geniş siyasi və təhlükəsizlik razılaşmasının tərkib hissəsi kimi təqdim edir. Vaşinqton isə İranın irəli sürdüyü mövcud şərtləri qəbul etmədiyini bildirir.
Trampın son qərarından sonra diqqətlər yenidən vasitəçilərin mümkün diplomatik təşəbbüslərinə və İranın ABŞ-nin rədd cavabına verəcəyi reaksiyaya yönəlib.
