Bəqayidən Avropaya ağır ittiham
İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqayi NATO-nun baş katibi Mark Ruttenin son açıqlamalarına münasibət bildirərək Avropa ölkələrini İrana qarşı ABŞ-İsrail hərbi əməliyyatlarına şüurlu şəkildə dəstək verməkdə ittiham edib.
Bəqayi bildirib ki, Ruttenin Avropadakı hərbi bazalardan istifadə barədə söylədikləri Tehranın uzun müddətdir irəli sürdüyü ittihamları gücləndirir. İran rəsmisinin fikrincə, bu açıqlamalar Avropanın İrana qarşı müharibədə iştirakının “etirafı” kimi qiymətləndirilməlidir.
Bəqayi NATO rəhbərinin çıxışından bir hissəni paylaşaraq Avropa dövlətlərinin müharibədəki rolunun ayrıca araşdırılmasını tələb edib.
“Şüurlu və fəal iştirakın etirafıdır”
İran XİN sözçüsü bildirib ki, Avropa ölkələrinin müharibə boyunca birbaşa iştirakla bağlı verdikləri açıqlamalarla Ruttenin son sözləri arasında ziddiyyət var.
Bəqayinin sözlərinə görə, NATO baş katibinin açıqlaması “Avropanın ABŞ və İsrailin İran xalqına qarşı müharibəsində şüurlu və fəal iştirakının növbəti açıq etirafıdır”.
İran rəsmisi hesab edir ki, Avropa İttifaqı və NATO üzvü olan dövlətlərin hərbi əməliyyatlara verdiyi dəstəyin miqyası araşdırılmalıdır.
O, müharibənin yanacaq qiymətlərinin yüksəlməsi və digər iqtisadi çətinliklərlə nəticələndiyini də vurğulayaraq Avropa dövlətlərinin bu prosesdəki məsuliyyətinin diqqətdən kənarda saxlanılmamasını istəyib.
Rutte 5 minə yaxın uçuşdan danışıb
Mübahisəyə səbəb olan açıqlamaların əsasında Mark Ruttenin Avropa hərbi bazalarının ABŞ əməliyyatlarında oynadığı rol barədə söylədikləri dayanır.
Rutte bildirib ki, fevralın 28-dən başlayaraq İrana qarşı ABŞ hərbi əməliyyatları çərçivəsində Avropadakı bazalardan 4-5 minə qədər uçuş həyata keçirilib. NATO rəhbəri Avropanı ABŞ-nin hərbi gücünü başqa bölgələrə çatdırmasına imkan verən mühüm dayaq nöqtəsi kimi xarakterizə edib.
NATO-nun rəsmi açıqlamalarına əsasən, bu uçuşlar Alyansın İrana qarşı birbaşa hərbi əməliyyatı kimi deyil, ABŞ ilə ayrı-ayrı Avropa müttəfiqləri arasında mövcud olan ikitərəfli razılaşmalar çərçivəsində həyata keçirilib.
NATO birbaşa iştirak etdiyini qəbul etmir
Rutte iyulda keçirilən NATO sammitində məsələ ilə bağlı daha ətraflı danışaraq Alyansın özünün İrana qarşı hərbi əməliyyatlarda iştirak etmədiyini xüsusi vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, əməliyyat NATO ərazisindən kənarda aparılıb və Avropadakı bazalardan istifadə ABŞ ilə ayrı-ayrı müttəfiqlər arasında illər ərzində formalaşmış ikitərəfli razılaşmalara əsaslanıb.
Rutte eyni zamanda fevralın sonundan atəşkəsin başlanmasına qədər Avropa bazalarından 5 minə yaxın uçuşun həyata keçirilməsini Avropa müttəfiqlərinin ABŞ qarşısındakı ikitərəfli öhdəliklərini yerinə yetirməsinin göstəricisi kimi təqdim edib.
Beləliklə, Tehran bu fəaliyyəti Avropanın müharibədə iştirakı kimi qiymətləndirir, NATO rəhbərliyi isə Alyansın birbaşa iştirakını Avropa dövlətlərinin ABŞ ilə ikitərəfli hərbi əməkdaşlığından ayırır.
Avropa bazalarının rolu mübahisə yaradıb
Ruttenin əvvəlki açıqlamalarında da Avropa ərazisinin ABŞ əməliyyatları üçün mühüm hərbi-logistika məkanı olduğu açıq şəkildə ifadə edilib.
NATO baş katibi aprel ayında ABŞ-nin fevralın sonunda hərbi əməliyyatlara başlamasından sonra Avropa müttəfiqləri ilə əvvəlcədən mövcud olan bazalardan istifadə və hava məkanından keçidlə bağlı razılaşmaların işə salındığını bildirmişdi.
Rutte hətta Avropa ölkələrindən birində ABŞ-nin yanacaqdolduran hərbi təyyarələrinin yerləşdirilməsi üçün mülki hava limanlarının fəaliyyətinin məhdudlaşdırıldığını qeyd etmişdi. Onun sözlərinə görə, bütün Avropa dövlətləri olmasa da, əksəriyyəti mövcud razılaşmalar çərçivəsində ABŞ-yə dəstək verib.
Tehran məsuliyyət məsələsini gündəmə gətirir
Bəqayinin açıqlaması İran rəsmilərinin Avropa ölkələrinin hərbi-logistika dəstəyinə görə məsuliyyət daşıdığı barədə son günlər səsləndirdiyi fikirlərin davamıdır.
İran xarici işlər nazirinin hüquq və beynəlxalq məsələlər üzrə müavini Kazım Qəribabadi də Ruttenin sözlərinə münasibət bildirərək Avropa ərazisinin ABŞ-nin İrana qarşı əməliyyatlarının infrastrukturunun bir hissəsinə çevrildiyini iddia edib.
Qəribabadi Avropa ərazisindən 5 minə yaxın uçuşun həyata keçirilməsinin bu ölkələrin əməliyyatlara verdiyi dəstəyin miqyasını göstərdiyini söyləyib.
Tehranla NATO arasında yeni gərginlik
Ruttenin açıqlamaları İranla NATO və Avropa dövlətləri arasında siyasi gərginliyə yeni mövzu əlavə edib.
Tehran Avropadakı hərbi bazaların ABŞ qüvvələri tərəfindən istifadə edilməsini Avropa ölkələrinin müharibəyə faktiki dəstəyi kimi təqdim edir. NATO isə Alyansın İrana qarşı birbaşa hərbi əməliyyat aparmadığını, bazalardan istifadənin ayrı-ayrı dövlətlərlə ABŞ arasındakı ikitərəfli sazişlər əsasında baş verdiyini bildirir.
Mübahisənin əsas məqamı da məhz buradadır: İran hərbi bazaların, hava məkanının və logistika imkanlarının təqdim edilməsini müharibədə iştirak kimi qiymətləndirir, NATO rəhbərliyi isə təşkilat səviyyəsində hərbi iştirakla ayrı-ayrı müttəfiqlərin ABŞ-yə verdiyi dəstəyi fərqləndirir.
Ruttenin Avropa bazalarından minlərlə uçuşun həyata keçirildiyini açıq şəkildə təsdiqləməsi isə Tehranın Avropa dövlətlərinin müharibədəki roluna dair məsələni yenidən beynəlxalq gündəmə gətirməsinə səbəb olub.
