Həsənzadədən yeni xəbərdarlıq
İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) Böyük Tehran üzrə “Məhəmməd Rəsulullah” birləşməsinin komandiri Həsən Həsənzadə bölgədəki hərbi-siyasi vəziyyətlə bağlı yeni açıqlamalar verib.
İran mediasının məlumatına görə, Həsənzadə sentyabrın 30-da jurnalistlərə açıqlamasında Hörmüz və Bab əl-Məndəb boğazlarındakı vəziyyətə toxunub.
SEPAH komandiri bu iki strateji su yolundakı vəziyyəti İranın “müqavimət oxu” adlandırdığı regional qüvvələr arasındakı koordinasiya ilə əlaqələndirib.
Həsənzadə qarşıdurmanın hazırkı istiqamətdə davam edəcəyi təqdirdə Tehran və onun müttəfiqlərinin əlavə imkanlardan istifadə edə biləcəyini bildirib.
“Digər imkanlar işə salınacaq”
Həsənzadənin açıqlamasında ən çox diqqət çəkən məqam mümkün növbəti addımlarla bağlı xəbərdarlıq olub.
O bildirib ki, qarşı tərəfin mövqeyində dəyişiklik baş verməzsə, “digər imkanlar” da aktivləşdirilə bilər.
SEPAH komandiri bunun konkret olaraq hansı hərbi, siyasi və ya regional vasitələri əhatə etdiyini açıqlamayıb. Buna görə bəyanatın mümkün yeni əməliyyatlara, regional silahlı qrupların fəaliyyətinə və ya başqa təzyiq vasitələrinə aid olub-olmadığı hələ məlum deyil.
Açıqlama İran və ABŞ arasında davam edən qarşıdurma fonunda səsləndirildiyi üçün regional gərginliyin daha da yüksələ biləcəyinə dair xəbərdarlıq kimi qiymətləndirilir.
Hörmüz boğazı yenidən gündəmin mərkəzindədir
Hörmüz boğazı son aylarda ABŞ-İran qarşıdurmasının əsas nöqtələrindən birinə çevrilib. İran sentyabrın sonunda BMT Baş Assambleyasının keçirildiyi Nyu-Yorkda boğazın yenidən açılması və hərbi qarşıdurmanın dayandırılması üçün Vaşinqtona yeni təklif təqdim edib.
Təklif ABŞ-ın İran limanlarına tətbiq etdiyi hərbi blokadanın aradan qaldırılması, bəzi sanksiyaların yumşaldılması və dondurulmuş İran aktivlərinin azad edilməsi müqabilində Hörmüz boğazının açılmasını nəzərdə tuturdu. ABŞ Prezidenti Donald Tramp isə həmin təklifi qəbul etmədiyini açıqlayıb.
Hörmüz boğazı dünya enerji daşımaları baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Buna görə burada hərbi qarşıdurmanın genişlənməsi yalnız İran və ABŞ-a deyil, beynəlxalq neft bazarlarına və dəniz nəqliyyatına da təsir göstərə bilər.
Trampın “Tramp boğazı” açıqlamasına reaksiya
Həsənzadə ABŞ Prezidenti Donald Trampın Hörmüz boğazının adının dəyişdirilməsi ilə bağlı açıqlamalarına da münasibət bildirib.
Tramp sentyabr ayında Hörmüz boğazının “Tramp boğazı” adlandırılması ideyasını bir neçə dəfə ictimai şəkildə səsləndirib. O, ABŞ-ın boğaza nəzarət etdiyini qeyd edərək bu adlandırmanı təklif edib.
Sentyabrın 26-da İranın yeni razılaşma təklifini rədd etdikdən sonra Tramp sosial şəbəkədə boğazı yenidən “Tramp boğazı” kimi göstərən paylaşım edib.
Həsənzadə isə Trampın bu fikirlərini kəskin ifadələrlə rədd edib. SEPAH komandirinin sözlərinə görə, ABŞ prezidentinin Hörmüzlə bağlı açıqlamaları ciddi qəbul edilməməlidir.
Bab əl-Məndəb də açıqlamada yer aldı
Həsənzadənin eyni zamanda Bab əl-Məndəb boğazına istinad etməsi diqqət çəkib.
Qırmızı dənizi Ədən körfəzi və Ərəbistan dənizi ilə birləşdirən Bab əl-Məndəb dünyanın mühüm dəniz ticarəti marşrutlarından biridir. Buradakı təhlükəsizlik vəziyyəti xüsusilə Yəməndəki husilərin regional qarşıdurmalarda iştirak etməsi səbəbindən beynəlxalq gündəmdə qalır.
Həsənzadə Hörmüz və Bab əl-Məndəbdəki prosesləri eyni regional çərçivədə təqdim etsə də, onun bu iki su yolunun tamamilə bağlı olması barədə dedikləri müstəqil təsdiqlənmiş fakt kimi deyil, İran hərbi rəsmisinin mövqeyi kimi qiymətləndirilməlidir.
İran-ABŞ qarşıdurmasında su yollarının rolu artır
Son aylarda Hörmüz boğazında ticarət gəmilərinə qarşı hücumlar və ABŞ-İran hərbi qarşıdurması beynəlxalq gəmiçiliyə ciddi təsir göstərib.
Sentyabrın əvvəlində ABŞ qüvvələri İranın üç neft tankerinə zərbə endirib. Vaşinqton əməliyyatı İran qüvvələrinin ABŞ hərbi gəmilərinə hücumlarına cavab kimi təqdim edib. Qarşılıqlı zərbələr fonunda bölgədə neft daşımaları pozulub və enerji qiymətləri yüksəlib.
İran isə Hörmüz boğazının yenidən açılması üçün diplomatik razılaşmanın əldə edilməsini təklif edir. Vaşinqtonla Tehran arasında vasitəçilər üzərindən danışıqlar aparılsa da, sentyabrın sonuna olan məlumata görə, tərəflər şərtlər üzərində razılığa gələ bilməyiblər.
Həsənzadə konkret addımları açıqlamadı
SEPAH komandirinin “digər imkanların” işə salınacağı barədə xəbərdarlığına baxmayaraq, İranın hansı yeni addımları nəzərdən keçirdiyi açıqlanmayıb.
Buna görə bəyanatdan konkret hərbi əməliyyatın hazırlanması nəticəsini çıxarmaq mümkün deyil. Açıqlama hazırkı mərhələdə İran hərbi rəsmisinin qarşı tərəfə ünvanladığı siyasi və hərbi xəbərdarlıq xarakteri daşıyır.
Hörmüz boğazı ətrafındakı qarşıdurmanın davam etməsi, ABŞ və İran arasında razılaşmanın əldə olunmaması və Bab əl-Məndəbdəki təhlükəsizlik vəziyyəti isə regional eskalasiya riskini gündəmdə saxlayır.
Həsənzadənin son açıqlaması da Tehranla Vaşinqton arasında diplomatik çıxış yolu tapılmadığı təqdirdə qarşıdurmanın yeni istiqamətlərə yayıla biləcəyi barədə İran tərəfinin xəbərdarlıqlarının davam etdiyini göstərir.
