İranla müharibənin, İsraillə qurulan “tərsinə istismar” münasibətlərinin və Qəzzadakı soyqırımın siyasi bədəl kimi respublikaçıların qarşısına çıxması imperializmin “Ağ ev”lərini dağıtmasa da, bəşəriyyətin vicdanında xoş bir meh əsdirdi.
1980-ci ildə Tehrandakı girovları xilas etmək üçün həyata keçirilən “Qartal pəncəsi” əməliyyatının fiaskoya uğraması nəticəsində seçkiləri uduzan Cimmi Karterdən miras qalan sindrom Prezident Donald Trampın təkəbbürlü və mənəvi cəhətdən aşınmış dünyasından da keçdi.
Vitse-prezident Cey Di Vensin qısa bəyanatı administrasiya adından verilmiş bir etirafnamə idi.
“Məğlubiyyətimizin səbəbi müharibədir” deyərək İsraillə münasibətlərin artıq yükə çevrildiyini söyləyənlərə ciddi dəstək verdi.
Vens etibar etdiyi bir sorğudan danışdı. Demokratlara səs vermiş respublikaçı seçiciləri geri qazanmaq üçün nələrin lazım olduğu barədə suala verilən dörd cavabı sadaladı:
“Müharibəni bitirmək, yaşayış bahalılığına və inflyasiyaya diqqət yetirmək, ‘Əvvəlcə Amerika’ siyasətinə qayıtmaq və İsraillə münasibətləri dəyişdirmək.”
Vensin müzakirəni Konqresi itirməyə dəyməyən bir müharibə və İsraillə münasibətlər üzərində qurması daxildəki çatın artıq ört-basdır edilə bilməyəcəyini göstərir.
İsraildə “Amerikanı itiririk” qorxusunun yenidən alovlanmasının səbəbi də budur.
İsrailin Amerika siyasətindəki mövqeyi tikanlı sarmaşığa bənzəyir. Onu asanlıqla kökündən çıxarmaq mümkün deyil, lakin bu müzakirənin mütləq nəticələri olacaq.
Ən azı İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu ikinci məğlubiyyətini məhz burada yaşadı.
Sionist elitanın əsas problemi Demokratlar Partiyasının sol qanadında İsrailə qarşı yaranmış narazılığın onların etibarlı qala hesab etdiyi Respublikaçılar Partiyasına da yayılmasıdır.
“Əvvəlcə Amerika” deyənlərin qəzəbi seçki məğlubiyyəti ilə birlikdə İsrail dövlətinə və “Əvvəlcə İsrail” deyən sionist şəbəkəyə yönəlir.
İsraillə münasibətlərin son nəticədə hansı formaya düşəcəyi uzunmüddətli siyasi mübarizələrdən asılı olacaq.
Lakin İranla müharibə təcili şəkildə yeni mövqe müəyyənləşdirilməsini tələb edir.
Vensin rəhbərlik etdiyi qanad məğlubiyyət görüntüsünü ört-basdır edəcək bir razılaşma əldə edərək müharibədən çıxmağın tərəfdarıdır.
Seçki məğlubiyyətindən sonra bu qanadın səsi daha gur eşidilməyə başlayıb.
Bundan əlavə, yanvar ayından sonra demokratların çoxluq təşkil edəcəyi yeni Konqresdə Trampın manevr imkanları daralacaq.
Müharibənin maliyyə yükünü asanlıqla büdcə qanununa çevirmək mümkün olmayacaq.
Konqreslə qarşıdurma impiçment təşəbbüslərini də hərəkətə gətirəcək.
Bununla belə, “İranla müharibədən necə çıxmaq olar?” sualı Tramp üçün son dərəcə narahatedici və təhrikedici xarakter daşıyır.
İranın güzəştə getmədiyi indiki şəraitdə müharibədən geri çəkilmək Trampın həzm edə bilməyəcəyi böyük məğlubiyyət deməkdir.
Üstəlik, bu məğlubiyyət Yaxın Şərqdə Amerikanın qurduğu nizamın dağılmasının başlanğıcı olacaq.
ABŞ-nin qlobal çəkindirmə gücü zəifləyəcək.
Əgər bu müharibə müəyyən qazanc gətirsəydi, Venesuelada olduğu kimi amerikalıları sevindirəcək qənimətlərlə geri qayıtmaq mümkün olsaydı, İrana hərbi müdaxilə seçki qutularında bu qədər ciddi problem yaratmazdı.
Buna görə də Trampı təhrik edən əsas sual budur:
“Görəsən, müharibəyə daha bir dağıdıcı mərhələ əlavə etsək, bu ağır məğlubiyyəti kompensasiya edəcək nəticə əldə edə bilərikmi?”
Tramp çılğın bir vəziyyətdə nüvə silahından istifadəni də əhatə edən yeni hücum variantları ilə zədələnmiş qürurunu bərpa etməyi xəyal edir.
Əgər belə bir çılğınlığa əl atacaqsa, bunu məhz “topal ördək” vəziyyətində olduğu dövrdə edə bilər.
Yanvar ayından sonra isə qarşısında hesabat verməli olacağı yeni Konqres dayanacaq.
Qarşıdakı üç ay qeyri-müəyyənliyin ən təhlükəli formalarını özündə daşıyır.
Tramp kadr dəyişikliklərinə Ağ Ev Aparatının rəhbərliyindən başladı.
Onu tarazlaşdıran Syuzi Uaylsı vəzifədən uzaqlaşdıraraq, liberal yəhudi siyasi mühitindən gəlib ağ millətçiliyi və radikal mühafizəkar sağın sərt siyasi fiquruna çevrilmiş Stiven Milleri aparat rəhbəri təyin etdi.
Miller Trampın ilk prezidentlik dövründə miqrasiyaya qarşı “sıfır tolerantlıq” siyasətinin və yeddi müsəlman ölkəsindən ABŞ-yə səfərlərin qadağan edilməsinin arxasında duran şəxslərdən biri idi.
O, fələstinəsilli konqresmen Rəşidə Tlaibin Konqresdən uzaqlaşdırılmasını təklif etmiş və Qəzzadakı soyqırımı tənqid edənləri “antisemit” kimi damğalamışdı.
Bu seçim göstərdi ki, Tramp Konqresdəki demokrat çoxluqla razılaşmanı deyil, qarşıdurmanı üstün tutur.
Yəni qanun layihələri ilə dolu minalanmış siyasi meydanda mübarizə aparmaq əvəzinə, qalan iki il ərzində mübahisəli gündəmini prezident fərmanları vasitəsilə irəli aparmağa çalışacaq.
Bu seçimin xarici siyasətdə hansı nəticələr doğuracağı isə hələlik müəmmalıdır.
Bəlkə də yeni istiqaməti görmək üçün müharibə naziri Pit Heqsetin vəzifədən çıxarılıb-çıxarılmayacağını gözləmək lazım gələcək.
Tramp 28 fevralda başlayan müharibədə olduğu kimi, Konqresdən səlahiyyət almadan prezidentin maksimum 60 günlük qərarvermə səlahiyyətinə əsaslanaraq hərbi əməliyyatı təkrarlaya bilər.
Tramp üçün əsas problem səlahiyyət mübahisəsi deyil, yeni hücum dalğasının ona axtardığı qələbəni gətirməyəcək olmasıdır.
İran Amerikanın seçkilərdəki ağır məğlubiyyətini Hörmüz boğazını strateji üstünlüyə çevirərək müharibənin iqtisadi xərclərini ABŞ-nin üzərinə yükləməkdə qazandığı uğurla əlaqələndirir.
Tehran bu nəticəni danışıqlar masasında yeni təzyiq vasitəsi kimi qiymətləndirir.
Eyni zamanda, Trampın mövqeyi zəifləsə də, İran nüvə hücumu da daxil olmaqla yeni hücum dalğası ehtimalını son dərəcə ciddi qəbul edir.
Belə ki, İranın rəhbəri Müctəba Xamenei komandirlərlə keçirdiyi toplantıda yeni hərbi qarşılıq strategiyasını müəyyənləşdirib və istənilən hücuma cavab zamanı coğrafi məhdudiyyətləri aradan qaldırıb.
Xamenei seçkilərin Vaşinqtonun İran siyasətini dəyişdirəcəyinə inanmır.
Lakin iqtisadi baxımdan son dərəcə dağıdıcı olan “nə müharibə, nə də sülh” vəziyyətindən də çıxmaq istəyir.
Buna görə də onun mövqeyi belədir:
“ABŞ diplomatiya ilə gəlsə, diplomatiya ilə cavab alacaq. Silahla gəlsə, silahlı cavabla qarşılaşacaq.”
Ancaq İran diplomatiya masasına boş kağızla gəlmir və irəli sürdüyü yeddi əsas şərtin yerinə yetirilməsində israr edir.
Bu şərtlər Trampın siyasi karyerasına yazılacaq ən böyük məğlubiyyəti ifadə edir.
İran mənbələrinə görə, Xamenei Milli Təhlükəsizlik katibi Möhsün Rzai vasitəsilə Rusiya Prezidenti Vladimir Putinə göndərdiyi məktubda da həmin şərtləri təkrarlayıb.
Tramp xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoffu Moskvaya göndərərək, nüfuzunu qoruyacaq bir çıxış yolu tapmaq üçün Putindən Tehranı razılaşmaya inandırmasını istəmişdi.
Xamenei də ölkəsinin mövqeyini aydınlaşdırmaq və mümkün hərbi gərginlik zamanı Rusiyanın dəstəyini təmin etmək məqsədilə Rzaini Moskvaya göndərdi.
Tramp qorxutma və təzyiq strategiyasına, bu nəticə verməzsə, daha bir hücum dalğasına ümid bağlayır.
İran isə həm danışıqlarda irəli sürdüyü şərtləri, həm də hərbi çəkindirmə səviyyəsini yüksəltməyə çalışır.
Nəticə etibarilə, tərəflərin mövqeləri arasındakı dərin uçurum davamlı razılaşma ehtimalını azaldır.
Görünür, Tramp çıxış yolunu iki əsas məsələdə görür:
Hörmüz boğazında sərbəst keçid rejiminin bərpası və İranın uranın zənginləşdirilməsi proqramının dayandırılması.
“Nüvə bombası hazırlanmasının qarşısını aldıq” iddiasını irəli sürmək üçün Qazma dağının bombalanması nəticəsində yaradılacaq aldadıcı görüntü və ya Tehrandan alınacaq yazılı öhdəlik kifayət edə bilər.
Lakin İran da istədiklərini əldə etmədən, hətta saxta olsa belə, Trampa belə bir qələbə görüntüsü təqdim etməyə razılaşmır.
Dünya bu “topal ördək”dən qorxmalıdır!
