Britaniyadan İsrailə Ağır Zərbə: İşğal Məskənlərinə Qarşı Boykot Dalğası Avropaya Yayılır

London etirazdan əməli addımlara keçir

Britaniya Baş naziri Endi Börnhemin hökuməti sentyabrın 8-də sionist rejimin işğal altındakı İordan çayının qərb sahili və Şərqi Qüdsdə apardığı işğalçı qəsəbə siyasətinə münasibətdə əvvəlki diplomatik etirazlardan daha irəli gedən tədbirlər açıqlayıb.

Yeni tədbirlər paketinə qəsəbələrdə istehsal olunan malların idxalının qadağan edilməsi, Britaniya şirkətlərinin həmin ərazilərlə bağlı müəyyən xidmətlər göstərməsinin qarşısının alınması, həmçinin qəsəbələrdəki torpaq və daşınmaz əmlakın Britaniyada reklam və təşviq edilməsinin məhdudlaşdırılması daxildir.

London, həmçinin qəsəbə fəaliyyətini asanlaşdıran, maliyyələşdirən və ya bundan iqtisadi mənfəət götürən şəxslər və şirkətlərə qarşı tədbirlər tətbiq etmək imkanlarını genişləndirməyi planlaşdırır.

Bəzi qərarların qüvvəyə minməsi üçün əlavə qanunvericilik və icra mexanizmlərinə ehtiyac olsa da, Londonun addımı siyasi baxımdan mühüm dönüş hesab olunur.

İşğalçı İsrail Londona cavab verdi

Britaniyanın qərarı rejim rəhbərliyinin sərt reaksiyasına səbəb olub.

Sionist rejim Britaniyanın Şərqi Qüdsdəki konsulluğunun bağlanmasını, Londonun Qəzza üzrə ABŞ-ın koordinasiya missiyasındakı iştirakının dayandırılmasını və Fələstin rəhbərliyinin təhlükəsizlik qüvvələrinin təlim proqramından kənarlaşdırılmasını açıqlayıb.

Bununla yanaşı, rəsmilər və siyasətçilər də daxil olmaqla 12 Britaniya vətəndaşının İsrailə girişinin qadağan edildiyi bildirilib.

Beləliklə, qəsəbələr məsələsində başlayan fikir ayrılığı Londonla İsrail arasındakı münasibətlərdə açıq diplomatik qarşıdurmaya çevrilib.

Onilliklər sonra siyasətdə mühüm dəyişiklik

İşğalçı İsrail 1967-ci ildə İordan çayının qərb sahili və Şərqi Qüdsü işğal etdikdən sonra beynəlxalq ictimaiyyətin böyük hissəsi həmin ərazilərdə qəsəbələrin salınmasını beynəlxalq hüquqa zidd hesab edib.

Dördüncü Cenevrə Konvensiyasının 49-cu maddəsi işğalçı dövlətin öz mülki əhalisinin bir hissəsini işğal etdiyi əraziyə köçürməsini qadağan edir.

BMT Təhlükəsizlik Şurasının 2016-cı ildə qəbul etdiyi 2334 saylı qətnamədə də işğal qəsəbələrinin hüquqi qüvvəsinin olmadığı bildirilib və dövlətlər İsrail ərazisi ilə 1967-ci ildən bəri işğal altında saxlanılan torpaqlar arasında fərq qoymağa çağırılıb.

Diplomatik qınaq iqtisadi təzyiqlə əvəzlənir

İndiyədək Avropanın siyasəti əsasən qəsəbə məhsullarının ayrıca işarələnməsi və onların sionist rejim məhsulları kimi qəbul edilməməsi ilə məhdudlaşırdı.

Britaniyanın yeni qərarının əsas fərqi isə qəsəbə fəaliyyətinin iqtisadi nəticələrinə birbaşa müdaxilə etmək cəhdidir.

London artıq yalnız “qəsəbələri tanımırıq” deməklə kifayətlənmir, həmin fəaliyyət nəticəsində yaranan iqtisadi qazancın Britaniya bazarına çıxışını məhdudlaşdırmağa yönəlir.

Qəzzadakı müharibə Qərbin münasibətini dəyişdirir

Britaniyanın mövqeyindəki dəyişikliyin arxasında bir neçə amil dayanır.

Bunlardan biri Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin 2024-cü il iyulun 19-da açıqladığı məsləhət xarakterli rəydir. Məhkəmə sionist rejimin işğal edilmiş Fələstin ərazilərində davam edən mövcudluğunun qanunsuz olduğunu bildirib və dövlətlərin bu vəziyyətin saxlanılmasına yardım etməməli olduğunu vurğulayıb.

Digər mühüm amil Qəzzada gedən müharibənin Qərb ictimaiyyətinə təsiridir. Mülki itkilər və humanitar vəziyyət Fələstin məsələsini yenidən Avropa və ABŞ-dakı siyasi müzakirələrin mərkəzinə gətirib.

Qəsəbələrin genişlənməsi təzyiqi artırır

İordan çayının qərb sahilində qəsəbələrin sürətlə genişləndirilməsi də vəziyyəti daha həssas edib.

Xüsusilə işğal altındakı Şərqi Qüds ilə Maale Adumim qəsəbəsi arasındakı ərazini əhatə edən layihə ciddi narahatlıq doğurur.

2026-cı ilin avqustunda burada 1234 yaşayış vahidi üçün tender açıldığı, daha geniş layihənin isə 3401 mənzili nəzərdə tutduğu bildirilir.

Layihənin həyata keçirilməsinin Şərqi Qüdsü ətraf Fələstin ərazilərindən daha da ayıra və İordan çayının qərb sahilinin şimalı ilə cənubu arasındakı coğrafi əlaqəni zəiflədə biləcəyi vurğulanır.

Britaniyadakı ictimai rəy də dəyişir

Qəzza müharibəsinin Britaniyanın daxili siyasətinə təsiri də getdikcə daha aydın görünür.

2024-cü il seçkilərində Leyboristlər Partiyası Fələstini dəstəkləyən müstəqil namizədlərə qarşı beş dairəni itirmişdi. Digər seçki dairələrində də partiyanın səs faizində ciddi azalma qeydə alınmışdı.

Tələbə etirazları, həmkarlar ittifaqlarının mövqeyi və vətəndaş cəmiyyətinin fəallaşması rejim siyasətinin Britaniyada daha sərt müzakirə edilməsinə səbəb olub.

Son sorğular da fələstinlilərə rəğbət göstərən britaniyalıların payının sionist rejimə rəğbət bəsləyənlərdən daha yüksək olduğunu göstərir.

Boykot dalğası Britaniya ilə məhdudlaşmaya bilər

Londonun qərarından sonra Fransa da İordan çayının qərb sahilindəki işğal qəsəbələrində istehsal olunan məhsullara qarşı məhdudiyyətlərin hazırlanacağını açıqlayıb.

İrlandiya, İspaniya, Niderland, Norveç və Belçika da qəsəbə məhsulları və zorakılıqda iştirak edən sionist yəhudi qəsəbə işğalçıları ilə bağlı müxtəlif tədbirlər həyata keçirib.

Avropa İttifaqı da qəsəbə sakinlərinin zorakılığı ilə əlaqələndirilən bəzi şəxslər və qurumlara qarşı sanksiyalar tətbiq edib.

Bu addımlar hələ vahid Avropa boykotu anlamına gəlmir. Lakin proses qəsəbələrə qarşı münasibətin tədricən diplomatik bəyanatlardan konkret iqtisadi və hüquqi tədbirlərə keçdiyini göstərir.

ABŞ-da da münasibət dəyişir

Oxşar dəyişiklik ABŞ ictimai rəyində də müşahidə olunur.

Sorğulara əsasən, sionist rejimə mənfi münasibət bəsləyən amerikalıların göstəricisi 2022-ci ildəki 42 faizdən 2026-cı ilin yazında 60 faizə yüksəlib.

Bu dəyişiklik xüsusilə gənclər və Demokratlar Partiyasının daha mütərəqqi qanadında nəzərə çarpır. Eyni zamanda, ABŞ sağında da İsrailə qeyd-şərtsiz hərbi və maliyyə dəstəyinin davam etdirilməsini sorğulayan səslər artır.

İordan çayının qərb sahilində yeni partlayış riski

Xaricdən İsrailə siyasi və iqtisadi təzyiq artarkən, işğal altındakı İordan çayının qərb sahilində vəziyyət daha da gərginləşir.

Torpaqların müsadirəsi, evlərin dağıdılması, fələstinlilərin yaşayış yerlərindən çıxarılması, yeni qəsəbələrin yaradılması, nəzarət-buraxılış məntəqələri, həbslər və qəsəbə sakinlərinin hücumları gündəlik gərginliyi artıran əsas amillər sırasında göstərilir.

Fələstin rəhbərliyinin maliyyə və siyasi böhranının dərinləşməsi, danışıqlar prosesinə inamın azalması və qəsəbələrin genişlənməsi iki dövlətli həll perspektivini də zəiflədir.

Sionist rejim üçün beynəlxalq təzyiq mərhələsi başlayır?

Britaniyanın qərarının ən böyük siyasi əhəmiyyəti onun təkcə qəsəbə məhsullarının iqtisadi çəkisi ilə ölçülməməsidir.

Əsas məsələ Qərb dövlətlərinin işğalçı İsrailin işğal siyasətinə münasibətdə hansı vasitələrdən istifadə etməyə hazır olmasıdır. Londonun ardınca başqa Avropa dövlətlərinin də oxşar məhdudiyyətlərə yönəlməsi bu istiqamətdə daha geniş dəyişiklik yarada bilər.

Beləliklə, işğal qəsəbələrinə qarşı illərlə davam edən diplomatik qınaq mərhələsi tədricən iqtisadi və hüquqi təzyiq mərhələsinə keçir. Bu xətt genişlənərsə, qəsəbə siyasətinin rejim üçün beynəlxalq siyasi və iqtisadi qiyməti əhəmiyyətli dərəcədə arta bilər.