Beynəlxalq münasibətlər üzrə ekspert ABŞ-nin İrana qarşı son mövqeyini təhlil edərək deyib: “Məncə, amerikalıların davranışını ‘geri addım atmaq’ kimi xarakterizə etmək tam doğru deyil. Müşahidə etdiyimiz vəziyyət onların qəti qərar qəbul edib, sonra bu qərardan imtina etdiklərini göstərmir.”
Beynəlxalq münasibətlər üzrə ekspert Sədullah Zarei “Xəbər – Xüsusi müsahibə” proqramında ABŞ-nin İran qarşısındakı son mövqeyini qiymətləndirib:
“Məncə, amerikalıların davranışını ‘geri addım atmaq’ kimi xarakterizə etmək düzgün deyil. Müşahidə etdiyimiz mənzərə onların qəti qərar qəbul edib, sonradan bundan imtina etdiklərini göstərmir. Sahədəki vəziyyətin təhlili göstərir ki, regionda mahiyyət etibarilə ciddi dəyişiklik baş verməyib, yeni müharibəyə hazırlıq görünmür və ərəb ölkələri də genişmiqyaslı əməliyyat üçün koordinasiya içində deyillər. Buna görə də böyük ehtimalla əvvəldən belə bir qərar ümumiyyətlə olmayıb.”
Zarei Hörmüz boğazı məsələsinə aydınlıq gətirərək əlavə edib:
“Amerikalılar bu qədər hərbi qüvvə göndərdikdən və İran sahillərində əməliyyatlar apardıqdan sonra sonda yalnız bunu deyə bildilər: İran və Oman oturub boğazın idarə olunması barədə razılığa gəlsinlər və onlar əldə ediləcək istənilən razılaşmanı qəbul edəcəklər. Lakin İranın bu danışıqlardakı formulu aydındır: Müharibə vəziyyətində mütləq suverenlik heç bir tərəfdaş olmadan hücuma məruz qalan tərəfə — İrana məxsusdur. Sülh dövründə isə birgə idarəçilik həyata keçirilir və gəmiçilik marşrutu İslamabad Protokoluna uyğun olaraq İranın bütün boğaz üzərində tam nəzarətini qoruyacaq şəkildə olmalıdır.”
ABŞ-nin hərbi seçimdəki zəifliyinin təhlili
Ramazan müharibəsi təcrübəsinə toxunan Zarei deyib:
“Amerikalılar həmin altı həftəlik müddətdə işləri irəli apara bilmədilər və atəşkəsə məcbur oldular. İndi isə iki həftəlik müharibədən danışırlar! Əvvəlki hərbi düzən — fevralın sonundakı düzən — dağıldı və cənub ölkələrinin İranı müharibə yolu ilə təslim etməyin mümkün olduğuna dair inamı yox oldu. Hətta ABŞ daxilində belə artıq hərbi seçimin tərəfdarı qalmayıb.”
Zarei sözlərini belə davam etdirib:
“Məncə, bu, həqiqi müharibə deyil, sadəcə güc nümayişi, hərbi şoudur. Məqsəd İranı bu iki məsələdə geri addım atmağa məcbur etməkdir ki, ABŞ qələbə bayrağını qaldıra və istədiyini əldə etdiyini deyə bilsin. Bunu ABŞ seçkilərindən əvvəl təcili şəkildə həyata keçirmək istəyirlər. Çünki İran dik durarsa, müharibəni seçkilərə qədər davam etdirmək məcburiyyətində qalacaqlarını və bunun öz əleyhlərinə olacağını bilirlər.”
Tarazlığın İranın xeyrinə dəyişməsi
Mövcud psixoloji və hərbi şəraitə diqqət çəkən Zarei deyib:
“Əgər ABŞ İrandan güzəşt qopara bilməsə, boş təhdidlərlə bu büdrəyə-büdrəyə irəliləyən prosesi davam etdirəcək. Müvafiq sənədin imzalandığı gündən bu günə qədər Tramp on dəfə ‘vuracağam’ deyib, sonra geri çəkilib. Bunun ən böyük səbəbi altı həftə müharibə aparıldıqdan sonra atəşkəsə nail olunması, indi isə İranın daha da güclənməsi, xalqın özünəinamının yüksəlməsi, silahlı qüvvələrin mövqeyinin möhkəmlənməsi və bunun müqabilində Tramp hökumətinin müharibəni idarə etmək qabiliyyətinə etimadın ən aşağı səviyyəyə enməsidir. Buna görə də bu davranış həqiqi təhdiddən daha çox şoudan ibarətdir.”
Ölkə daxilində maraq doğuran “İran niyə Küveyt, Bəhreyn və İordaniyadakı məntəqələri hədəfə almaq əvəzinə birbaşa İsraili vurmur?” sualını cavablandıran ekspert deyib:
“İsrail rəhbərliyi bu müharibənin onların iştirakı olmadan regionda davam etməsini çox istəyir. Yəni ABŞ prosesin içində olsun və hətta gərginliyi artırsın ki, bir tərəfdən İslam Respublikası zəifləsin, digər tərəfdən isə İran məşğul edilərək Livana ciddi yardım göstərə bilməsin.”
Zarei belə davam edib:
“İsraillilər Livan məsələsindəki ağır qarşıdurmalar və Hizbullahla yaşanan mübarizə səbəbindən bu səhnənin iştirakçısı olmaq istəmirlər. Bəzi əraziləri işğal ediblər, Hizbullahı təzyiq altında saxlayıblar və Livan hökuməti də Hizbullahın qarşısında dayanır. Hizbullah hazırda hərbi sükut mühitindədir. Əlbəttə, kritik məqamlarda reaksiya verir. Dünən də İsrailin bir bölgədəki hərəkətliliyinə cavab verdi. Lakin ümumilikdə hərbi sükut atmosferindədir. İsrail bu şəraitin davam etməsini və özünün bu müharibənin içində olmamasını istəyir. Çünki prosesə qoşularsa, Livan cəbhəsindəki təzyiqi azaltmaq məcburiyyətində qalacaq və İran tərəfindən də ağır zərbə alacaq.”
İranın İsraili cilovlama strategiyası
İranın yanaşmasına toxunan ekspert belə açıqlama verib:
“İsraili tənlikdən kənarda saxlamağımız prinsipial və daimi vəziyyət deyil. Atəşkəslə bu gün arasındakı dövrdə belə İsrailə bir dəfə hücum etdik. Onlar cavab verə bilmədilər və vəziyyəti gərginləşdirmək istəmədilər.”
Zarei detalları belə açıqlayıb:
“İslam Respublikası müharibənin idarə olunması formuluna əsasən — müharibəyə nəzarətin bacarıqlarından biri qarşıdurma sahəsini məhdud saxlamaq və düşmənin əsas nöqtələrinə fokuslanmaqdır — hələlik qarşıdurma sahəsini genişləndirməyib. Son 20 gündəki hərbi fəaliyyətlərimizi araşdırsanız, görərsiniz ki, ‘Nəsr-2’ əməliyyatında ilk növbədə Küveyt və Bəhreynə fokuslandıq, BƏƏ və Səudiyyə Ərəbistanını hərbi əməliyyatdan kənarda saxladıq.”
Küveyt, Bəhreyn və İordaniyaya fokuslanmağın səbəbi
Bu seçimin səbəblərini açıqlayan Zarei deyib:
“Küveyt amerikalıların İrana qarşı quru əməliyyatında istifadə edə biləcəyi mövqeyə malik idi. Bəhreyn isə dəniz əməliyyatlarında mərkəzi mövqedə yerləşirdi. Bizə qarşı mümkün quru əməliyyatının zəminini aradan qaldırmaq və ABŞ-nin dəniz əməliyyatlarının dayağını zəiflətmək üçün müdaxilə etdik. Bəhreynə göstərdiyimiz hər bir təzyiq Hind okeanının şimal sularında İrana qarşı blokadaya təsir edirdi. Buna görə də bu iki nöqtəni iflic vəziyyətinə saldıq.”
Zarei əlavə edib:
“Logistika və imkanların bir hissəsi İordaniyaya köçürüldü və əməliyyat istiqamətimizi üç bazaya, xüsusilə də Əl-Əzraq bazasına çevirdik. Son dərəcə genişmiqyaslı olan son əməliyyatımızda amerikalılara məxsus altı ədəd F-35 döyüş təyyarəsi məhv edildi. Onlardan üçü tamamilə məhv oldu, digər üçü isə sıradan çıxarıldı. Bu, amerikalılara vurulan çox ağır zərbə idi.”
ABŞ-nin reaksiyası: Genişmiqyaslı müharibə niyyətinin olmadığının göstəricisi
Zarei deyib:
“Əgər amerikalılar ağır əməliyyata başlamaq niyyətində olsaydılar, bu zərbədən dərhal sonra cavab verməli idilər. Bu, həm ABŞ daxili ictimai rəyi üçün qəbul edilə bilən olardı, həm də İranda qarşılıq yarada bilərdi. Lakin Tramp komandası passiv davrandı. Bu da İrana qarşı genişmiqyaslı hərbi əməliyyat barədə deyilənlərin reallıqdan daha çox təbliğatdan ibarət olduğunu göstərir.”
ABŞ-nin yeni addımları qarşısında strategiyanın dəyişməsi ehtimalı
Gələcək hadisələrə işarə edən ekspert sözlərini belə tamamlayıb:
“Biz hələlik — həmişə deyil — İsrailə vurulacaq zərbələri nəzarət altında saxlayırıq. Lakin daxil olan məlumatlar amerikalıların İordaniyadan sonra iki bölgəyə fokuslanacağını göstərir. Bunlardan biri Bolqarıstanda — Cənubi Avropada — yerləşir, digəri isə sionistlərin işğalı altındakı ərazilərdə üç bazanın aktivləşdiriləcəyi sahədir. Əgər amerikalıların əməliyyat mərkəzinin bu bölgələrdən işğal altındakı ərazilərə keçdiyini hiss etsək, İordaniyada ABŞ bazalarına fokuslanaraq zərbə endirdiyimiz və Əqəbə yaxınlığına qədər çatdığımız kimi, şübhəsiz ki, onların da üzərinə gedəcəyik.”
