ABŞ seçkilərinin ən diqqətçəkən nəticələrindən birini belə ifadə edə bilərik: İran ABŞ Prezidenti Donald Trampı həm müharibədə, həm də seçkilərdə məğlub etdi!
Bəli, İrana qarşı müharibəyə başlayan Trampın və Respublikaçılar Partiyasının ABŞ Konqresinin hər iki palatasında çoxluğu itirməsi, əslində, Amerika xalqının “İranla müharibəyə yox” deməsi kimi qiymətləndirilə bilər. Tramp administrasiyasının İranda qələbə görüntüsü yaratmaq üçün hətta taktiki nüvə silahından istifadə edə biləcəyi ehtimalının gündəmə gəlməsi seçicilərin mövqeyini daha da sərtləşdirmiş kimi görünür.
PARTİYALARIN FÖVQÜNDƏ DAYANAN İRAN DÜŞMƏNÇİLİYİ
Şübhəsiz ki, Senatda və Nümayəndələr Palatasında çoxluğun demokratlara keçməsi “ABŞ və İsrailin İrana qarşı düşmənçiliyinin” sona çatacağı anlamına gəlmir.
Çünki ABŞ Trampdan əvvəl də İrana düşmən münasibət bəsləyirdi. Ağ Evdə demokrat prezident olduğu dövrlərdə də ABŞ-nin İrana qarşı düşmənçiliyi davam edirdi.
Üstəlik, ABŞ Tehranda din xadimlərinin hakimiyyətdə olmadığı dövrdə də İrana qarşı düşmənçilik etmiş və 1953-cü ildə Baş nazir Müsəddiqi dövlət çevrilişi ilə hakimiyyətdən devirmişdi.
İran ABŞ üçün “strateji müstəvidə” əhəmiyyət daşıyan məsələdir. ABŞ-ni hansı prezidentin idarə etməsindən, Konqresdə çoxluğun respublikaçılara və ya demokratlara məxsus olmasından asılı olmayaraq, İran imperialist ABŞ tərəfindən Qərbi Asiyada Vaşinqtonun maraqlarına mane olan və bu maneə rolundan çıxarılması lazım gələn bir qüvvə kimi görülür.
Buna görə də Vaşinqton gələcəkdə də İranı hədəfə almağa davam edəcək.
MƏĞLUBİYYƏTİN BƏDƏLİNİ KİM ÖDƏYƏCƏK?
Əlbəttə, ABŞ-nin gələcəkdə də İranı hədəfə almaq imkanları məhdudlaşıb. Seçki məğlubiyyəti Trampın 40 günlük müharibədə olduğu kimi açıq müharibəyə başlamaq ehtimalını zəiflədib.
Tramp administrasiyası daxilində vitse-prezident Cey Di Vens İranla danışıqları və çıxış yolu tapmağı, Pentaqon rəhbəri Heqset yenidən hücum etməyi, dövlət katibi Rubio və maliyyə naziri Bessent isə iqtisadi blokadanı müdafiə edirdilər.
Cey Di Vensin təmsil etdiyi xəttin gücləndiyini, Heqsetin təmsil etdiyi xəttin isə zəiflədiyini söyləyə bilərik.
Hətta seçki məğlubiyyətindən sonra “Seçki bülletenində mən yox idim. Mən olsaydım, böyük fərqlə qalib gələrdim” deyə bilən Tramp İran müharibəsinin bədəlini Heqsetə ödədərək onu vəzifəsindən də azad edə bilər.
SEÇKİ NƏTİCƏLƏRİ İSRAİLƏ NECƏ TƏSİR EDƏCƏK?
ABŞ seçkiləri İsrail lobbisinin və Netanyahu hökumətinin də məğlubiyyəti deməkdir.
İsrail lobbisinin böyük maliyyə imkanları ilə namizədliklərinə qarşı çıxdığı səkkiz müsəlman siyasətçi senator və Nümayəndələr Palatasının üzvü seçildi.
Qəzzada könüllü həkim kimi fəaliyyət göstərmiş demokrat namizəd senator oldu.
İsrailin qətliamlarına qarşı çıxan və aylardır İsrail lobbisinin hədəfində olan şəxslər ABŞ Konqresinə daxil ola bildilər.
İsraili “artıq ABŞ-nin çiyinlərindən atılması lazım gələn bir yük” kimi görənlərin mövqeyi gücləndi.
Seçkilərdən dərhal əvvəl Tramp administrasiyasının İsrailə ayrılan dörd milyard dollarlıq yardımı dayandırmaq təşəbbüsü də əslində Ağ Evin seçkilərlə bağlı gözləntiləri ilə əlaqəli idi və İsrail yükünü yüngülləşdirmək cəhdi idi.
Lakin gecikmiş bu addım nəticə vermədi.
Seçki nəticələrinin ABŞ-İsrail əməkdaşlığına başqa mənfi təsirlərinin də ola biləcəyini söyləyə bilərik.
Hətta yaranmış mənzərə İsraildə 27 oktyabr seçkilərində çoxluğu itirən Netanyahunun siyasi gələcəyinə də təsir göstərəcək və Netanyahu olmadan hökumət qurulması variantlarını gücləndirəcək.
MAGA HƏRƏKATINDA PARÇALANMA BAŞLAYACAQ
Əsas həlledici məsələ seçki nəticələrinin ABŞ-nin daxili siyasətinə necə təsir göstərəcəyidir.
Trampın dəstəklədiyi dollar milyarderlərinin seçkilərdə məğlub olması, ABŞ-də “texnoloji oliqarxlara” qarşı artan narazılıq, ticarət müharibəsinin istehlak mallarını bahalaşdırması və İranla müharibənin benzin qiymətlərini artırması kimi amillər Tramp-Vens cütlüyünə seçki qələbəsi qazandıran MAGA hərəkatı daxilində ciddi fikir ayrılıqları yaradacaq.
Konstitusiyanı pozaraq 2028-ci ildə üçüncü dəfə prezident olmaq xəyalı quran Tramp üçün yol sona çatıb. Lakin görünən odur ki, Cey Di Vensin də prezidentliyə namizəd olmaq şansı azalıb.
Respublikaçıların 2028-ci ildə bu komandadan hər hansı biri ilə seçkiyə getməyi böyük risk hesab edəcəyi aydındır.
