Maaş Artımı İnflyasiyaya Məğlub Olur? İqtisadçıdan Diqqətçəkən Hesablamalar

Maaşlar artır, amma real qazanc nə qədər yüksəlir?

Rəsmi statistikaya əsasən, 2026-cı ilin yanvar-aprel aylarında Azərbaycanda orta aylıq nominal əməkhaqqı 1 172,1 manat təşkil edib. Bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 6,5 faiz artım deməkdir.

Dövlət Statistika Komitəsinin açıqladığı məlumata görə, ilin ilk beş ayında orta illik inflyasiya 5,6 faiz olub. Bu rəqəmləri müqayisə edən iqtisadçı Rövşən Ağayev hesab edir ki, nominal maaş artımının böyük hissəsi qiymət artımları nəticəsində əriyir.

Onun sözlərinə görə, maaşların təxminən 7 faiz yüksəldiyi, inflyasiyanın isə 6 faiz ətrafında olduğu şəraitdə real əməkhaqqı artımı cəmi 1 faiz civarında qalır.

“İnflyasiya maaş artımının 90 faizindən çoxunu udur”

İqtisadçı bildirib ki, əsas müzakirə mövzusu maaş artımının özü deyil, inflyasiyanın real səviyyəsidir.

İnflyasiya hesablamaları ilə bağlı suallar

Ağayev qeyd edib ki, inflyasiyanın hesablanmasında istifadə olunan istehlak səbətinin strukturu və məhsulların xüsusi çəkisi ictimaiyyət üçün tam açıqlanmır.

Onun fikrincə, əhalinin gündəlik istehlakında mühüm yer tutan ərzaq və xidmətlərin səbətdə hansı paya malik olduğunun bilinməməsi rəsmi inflyasiya göstəricilərinin obyektiv qiymətləndirilməsini çətinləşdirir.

İqtisadçı vurğulayıb ki, hökumət inflyasiya statistikasına ictimai etimadı artırmaq istəyirsə, hesablamaların bütün detalları açıq şəkildə paylaşılmalıdır.

Qeyri-rəsmi məşğulluq problemi diqqət çəkir

Rövşən Ağayev Azərbaycanda qeyri-rəsmi məşğulluğun geniş yayıldığını da bildirib.

Onun qiymətləndirməsinə görə, ölkədə təxminən 5 milyon məşğul əhalinin 40 faizə yaxını qeyri-rəsmi sektorda çalışır. Bu şəxslərin böyük hissəsi kənd təsərrüfatında fəaliyyət göstərir və əmək müqaviləsi olmadan işləyir.

Orta əməkhaqqı hamını əhatə etmir

Ekspert qeyd edib ki, hökumətin açıqladığı orta aylıq əməkhaqqı göstəricisi yalnız rəsmi əmək müqaviləsi ilə çalışan muzdlu işçilərə aiddir.

Hazırda ölkədə təxminən 1,8 milyon muzdlu işçinin olduğu bildirilir və orta əməkhaqqı məhz onların maaşları əsasında hesablanır. Buna görə də qeyri-rəsmi çalışan milyonlarla insan bu statistikaya daxil edilmir.

Əhalinin rifahı necə ölçülür?

İqtisadçı hesab edir ki, həyat səviyyəsini yalnız maaş göstəriciləri ilə qiymətləndirmək düzgün yanaşma deyil.

Ərzaq xərclərinin yüksək payı narahatlıq yaradır

Beynəlxalq meyarlara görə, ailə büdcəsində qida xərclərinin payı nə qədər yüksəkdirsə, yoxsulluq riski də bir o qədər böyük hesab olunur.

Ağayevin sözlərinə görə, Azərbaycanda ərzaq xərclərinin ümumi istehlak xərclərindəki payı 50 faizdən yuxarıdır. Bu isə əhalinin gəlirlərinin əhəmiyyətli hissəsinin gündəlik qida ehtiyaclarına sərf olunduğunu göstərir.

Kommunal istehlak da göstəricidir

Ekspert əlavə edib ki, elektrik enerjisi, qaz və su istifadəsi üzrə adambaşına düşən göstəricilər beynəlxalq minimum normalardan aşağı olduqda, bu, gəlirlərin məhdudluğu barədə siqnal verir.

Onun fikrincə, insanların istilik və soyutma sistemlərindən istifadəyə qənaət etməsi təkcə enerji qənaəti deyil, həm də rifah səviyyəsinin mühüm göstəricilərindən biridir.

Şəffaflıq tələbi gündəmdədir

Rövşən Ağayev hesab edir ki, maaş artımlarının əhalinin həyatında real dəyişiklik yaradıb-yaratmadığını müəyyən etmək üçün inflyasiya hesablamaları, istehlak səbətinin strukturu və qeyri-rəsmi məşğulluqla bağlı daha ətraflı məlumatların açıqlanmasına ehtiyac var.

Onun fikrincə, yalnız bu halda ölkədə real rifah səviyyəsini obyektiv qiymətləndirmək mümkün olacaq.