Geosiyasi risklər və qlobal bazarlar
ABŞ-nin nüfuzlu nəşri Bloomberg Qərbi Asiyada artan geosiyasi gərginliyin qlobal neft bazarlarına mümkün təsirlərini təhlil edib. Bildirilib ki, mövcud risk ssenariləri gerçəkləşərsə, xam neftin qiyməti 108 dollaradək yüksələ bilər.
Hazırda enerji bazarları və mərkəzi banklar regiondakı hər hansı münaqişəni qısamüddətli şok kimi qiymətləndirsə də, 1970-ci illərin enerji böhranına bənzər vəziyyətin yaranması ehtimalı tam istisna edilmir. Belə bir ssenari reallaşarsa, inflyasiya, iqtisadi artım və pul-kredit siyasətinə ciddi təsir göstərə bilər.
Üç əsas ssenari
1. Genişmiqyaslı eskalasiya
Ən riskli ssenari enerji infrastrukturuna və ya Hörmüz boğazı kimi strateji keçid məntəqələrinə zərbə endirilməsi ilə bağlıdır. Əgər Səudiyyə Ərəbistanı, İraq və ya Hörmüz boğazında ciddi zərər baş verərsə, neft qiymətləri 60 dollardan 108 dollara qədər – təxminən 80% arta bilər.
2. Məhdud münaqişə
İran, İraq və ya Körfəz regionunda gərginliyin yenidən alovlanması qiymətlərdə müvəqqəti artıma səbəb ola bilər. Lakin enerji obyektlərinə uzunmüddətli zərər dəyməzsə, bazarlar nisbətən sabit qala bilər.
3. Məhdud təsirli şoklar
Neft infrastrukturu ilə birbaşa əlaqəsi olmayan bölgələrdə baş verən münaqişələr isə bazarlara ciddi təsir göstərməyə bilər. Qəzza müharibəsi zamanı da enerji bazarlarının genişmiqyaslı təsir görmədiyi qeyd olunur.
Qiymət mexanizmi və iqtisadi təsir
Təhlilə əsasən, qlobal təklifdə 1%-lik azalma neft qiymətlərini orta hesabla 4% artırır. Genişmiqyaslı münaqişə halında isə qiymətlərin ikiqat artaraq 108 dollara çatması mümkündür.
Belə bir artım ABŞ iqtisadiyyatında inflyasiyanı yüksəldə bilər, lakin artıma ciddi zərbə vurmayacağı ehtimal olunur. Çin və Avrozonada isə həm artımın zəifləməsi, həm də inflyasiyanın artması müşahidə edilə bilər. Bu isə mərkəzi bankları iqtisadi artımı dəstəkləmək və inflyasiyanı cilovlamaq arasında çətin seçim qarşısında qoya bilər.
Region ölkələri üçün nəticələr
Neft ixrac edən Yaxın Şərq ölkələri üçün yüksək qiymətlər gəlirlərin artması deməkdir. Xüsusilə Saudi Aramco, ADNOC və QatarEnergy kimi enerji nəhəngləri istehsalın fasiləsiz davam etməsi şərti ilə daha yüksək gəlir əldə edə bilər.
Əksinə, enerji idxalçısı olan ölkələr üçün qiymət artımı birbaşa iqtisadi təzyiq yaradacaq və büdcə xərclərini artıracaq.
Qlobal risk yenidən gündəmdə
“Bloomberg”in təhlili göstərir ki, Yaxın Şərqdə mümkün enerji böhranı təkcə regional deyil, qlobal iqtisadi sabitlik üçün də ciddi risk mənbəyidir. Qiymətlərin 108 dollara yüksəlməsi dünya bazarlarında yeni inflyasiya dalğasına təkan verə bilər.
