Nüvə sazişi Konqresə göndərildi
ABŞ Prezidenti Donald Tramp Səudiyyə Ərəbistanı ilə mülki nüvə enerjisi sahəsində nəzərdə tutulan sazişi ABŞ Konqresinin müzakirəsinə təqdim edib.
ABŞ administrasiyasının rəsmisinin verdiyi məlumata görə, saziş yalnız Səudiyyə Ərəbistanının İsraillə münasibətlərini normallaşdıracağı təqdirdə qüvvəyə minəcək.
Beləliklə, Vaşinqton Ər-Riyadın uzun müddətdir gündəmdə saxladığı mülki nüvə proqramını İsraillə münasibətlərin qurulması məsələsi ilə birbaşa əlaqələndirib.
ABŞ nüvə texnologiyalarının ixracına yol açıla bilər
Məlumata əsasən, tərəflər sözügedən saziş üzrə razılaşmanı iyul ayında əldə ediblər. Sənəd bazar ertəsi Konqresə təqdim olunub.
Saziş ABŞ şirkətlərinə Səudiyyə Ərəbistanına mülki nüvə texnologiyaları ixrac etmək imkanı yaradacaq.
Səudiyyə Ərəbistanının Vaşinqtondakı səfirliyi isə sazişlə bağlı şərh sorğusuna dərhal cavab verməyib.
Ər-Riyadın nüvə proqramı İsrail məsələsinə bağlanır
ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı arasında mülki nüvə əməkdaşlığı məsələsi uzun müddətdir müzakirə olunur. Sözügedən mexanizm Ər-Riyadın mülki nüvə proqramının inkişaf etdirilməsi və ABŞ texnologiyalarından istifadə imkanlarını əhatə edir.
Razılaşma ABŞ-ın 1954-cü il Atom Enerjisi Qanununun 123-cü maddəsində nəzərdə tutulan hüquqi çərçivəyə əsaslanır.
Məsələnin ən həssas istiqamətlərindən biri Səudiyyə Ərəbistanının öz ərazisində uranın zənginləşdirilməsi imkanları ilə bağlıdır. Bu məsələ əvvəlki danışıqlarda da Vaşinqton və Ər-Riyad arasında əsas müzakirə mövzularından biri olub.
Normallaşma danışıqları yenidən gündəmdə
İyul ayında İsrail mətbuatı Səudiyyə Ərəbistanının İsraillə münasibətlərin normallaşdırılması və “İbrahim razılaşmaları” adlandırılan prosesə qoşulması ilə bağlı Vaşinqtona yeni şərtlər çatdırdığını yazmışdı.
Həmin məlumatlarda Ər-Riyadın müəyyən şərtlər daxilində İsraillə münasibətlərin normallaşdırılması məsələsini yenidən müzakirə etməyə hazır olduğu bildirilirdi.
Yeni nüvə sazişi isə bu iki istiqamətin — ABŞ-Səudiyyə Ərəbistanı nüvə əməkdaşlığı ilə Ər-Riyad-Təl-Əviv münasibətlərinin — bir-birinə daha açıq şəkildə bağlandığını göstərir.
Konqresin mövqeyi həlledici olacaq
Sazişin Konqresə təqdim edilməsi ABŞ daxilində də ciddi siyasi və təhlükəsizlik müzakirələrinə yol aça bilər. Xüsusilə nüvə texnologiyalarının ötürülməsi, uranın zənginləşdirilməsi imkanları və bunun Yaxın Şərqdəki qüvvələr balansına mümkün təsiri diqqət mərkəzində olacaq.
Digər tərəfdən, Tramp administrasiyasının sazişin qüvvəyə minməsini İsraillə münasibətlərin normallaşdırılmasına bağlaması Ər-Riyad qarşısında mühüm siyasi şərt yaradır.
Bu baxımdan, məsələ artıq yalnız enerji və nüvə texnologiyaları sahəsində əməkdaşlıq deyil, eyni zamanda Yaxın Şərqin gələcək siyasi düzəninə təsir göstərə biləcək diplomatik sövdələşmə xarakteri daşıyır.
