Tramp və Si Ağ Evdə: ABŞ-Çin Rəqabətinə Yeni Çərçivə

Tramp Si Cinpini Ağ Evdə qəbul etdi

ABŞ Prezidenti Donald Tramp sentyabrın 24-də Çin Dövlət Sədri Si Cinpini Ağ Evdə qəbul edib. Çin liderinin dövlət səfəri iki ölkə arasında ticarət, texnologiya, süni intellekt, təhlükəsizlik və geosiyasi məsələlərlə bağlı fikir ayrılıqlarının davam etdiyi bir dövrə təsadüf edir.

Si Cinpinin budəfəki səfəri onun on ildən artıq fasilədən sonra Ağ Evə ilk dövlət səfəridir. Ağ Evin əvvəlcədən açıqladığı proqrama əsasən, Tramp və birinci xanım Melaniya Tramp Çin lideri və xanımı Pen Liyuan üçün rəsmi qarşılanma mərasimi təşkil edib.

Görüşdən əvvəl Tramp ABŞ ilə Çin arasında iqtisadi münasibətlərin daha balanslı vəziyyətə gətirilməsini istədiyini bildirib.

Tramp: Daha balanslı ticarət münasibətləri istəyirik

ABŞ Prezidenti iki ölkənin ticarət münasibətlərində tarazlığın gücləndirilməsi istiqamətində işlədiyini deyib. O, amerikalı fermer və istehsalçılar üçün Çin bazarına çıxış imkanlarının genişləndirilməsini bu istiqamətdə atılan addımlardan biri kimi göstərib.

Tramp Si Cinpinlə danışıqlarda təhlükəsizlik, texnologiya və süni intellekt məsələlərinin də əsas mövzular sırasında olduğunu bildirib.

ABŞ Prezidentinin sözlərinə görə, Vaşinqton və Pekinin bu sahələrdə qəbul edəcəyi qərarlar yalnız iki ölkənin münasibətlərinə deyil, daha geniş beynəlxalq sabitliyə də təsir göstərə bilər.

Si Cinpin rəqabətin nəzarətdə saxlanılmasını istəyir

Çin Dövlət Sədri Si Cinpin isə çıxışında ABŞ və Çinin hazırda dünyada baş verən dəyişikliklər qarşısında böyük məsuliyyət daşıdığını bildirib.

Si Vaşinqtonla Pekin arasında açıq və dərin dialoqun fikir ayrılıqlarının idarə edilməsinə kömək edə biləcəyini vurğulayıb. Çin lideri iki ölkənin diplomatiya, iqtisadiyyat, ticarət və hüquq-mühafizə sahələrində təmasları genişləndirməsinin vacibliyini qeyd edib.

Onun mesajının əsas istiqamətlərindən biri ABŞ-Çin rəqabətinin hərbi və siyasi qarşıdurmaya çevrilməsinin qarşısının alınması olub.

“Qarşıdurmada hər iki tərəf itirəcək”

Si Cinpin ABŞ və Çinin dinc yanaşı yaşamasına ehtiyac olduğunu bildirib. Onun fikrincə, iki dövlət arasında açıq qarşıdurma yaranarsa, bundan hər iki tərəf zərər görəcək.

Çin lideri buna görə rəqabətin müəyyən çərçivələr daxilində saxlanılmasının vacibliyini vurğulayıb. O, eyni zamanda ABŞ və Çin orduları arasında dialoqun davam etdirilməsinə və mümkün böhranların qarşısını ala biləcək əlaqə mexanizmlərinin qorunmasına çağırıb.

Si Çin şirkətlərinin ABŞ bazarında ədalətli münasibətlə üzləşməsini də istəyib. Pekin son illərdə Vaşinqtonun Çin texnologiya şirkətlərinə tətbiq etdiyi ixrac və investisiya məhdudiyyətlərini tənqid edir.

Süni intellekt görüşün əsas mövzularındandır

Tramp-Si görüşünün diqqət çəkən istiqamətlərindən biri süni intellekt olub. Hər iki ölkə bu sahədə qlobal üstünlük uğrunda rəqabət aparsa da, texnologiyanın nəzarətdən çıxması kimi risklərlə bağlı ortaq narahatlıqlar mövcuddur.

Si Cinpin Vaşinqton və Pekinin süni intellektin insan nəzarəti altında qalmasını təmin etmək üçün məsuliyyət daşıdığını bildirib. Çin liderinin mövqeyinə görə, yeni texnologiyanın inkişafı insanlara xidmət etməli və onun idarəedilməz təhlükəyə çevrilməsinin qarşısı alınmalıdır.

Vaşinqton və Pekin təhlükəsizlik mexanizmini müzakirə edir

Tramp-Si görüşündən əvvəl ABŞ maliyyə naziri Skott Bessentlə Çin Baş nazirinin müavini He Lifeng arasında aparılan danışıqlarda süni intellektlə bağlı fövqəladə hadisələr haqqında qarşılıqlı məlumatlandırma mexanizmi müzakirə edilmişdi.

Təklifin məqsədi süni intellektin kiberhücumlarda, bioloji təhlükələrin yaradılmasında və kritik infrastruktura qarşı istifadəsi kimi risklər üzrə iki ölkə arasında birbaşa əlaqə imkanının formalaşdırılmasıdır.

Lakin ABŞ və Çin arasında süni intellekt sahəsində strateji rəqabət davam edir. Vaşinqton qabaqcıl yarımkeçiricilərin və çip istehsalı texnologiyalarının Çinə ixracını məhdudlaşdırır, Pekin isə bu siyasəti özünün texnoloji inkişafını əngəlləmək cəhdi kimi qiymətləndirir.

Si 100 min amerikalı gənci Çinə dəvət etdi

Çin lideri Ağ Evdəki çıxışında iki ölkənin xalqları arasında əlaqələrin genişləndirilməsinə də toxunub.

Si Cinpin qarşıdakı beş il ərzində 100 min amerikalı gəncin təhsil və mübadilə proqramları çərçivəsində Çinə səfər etməsinə imkan yaradılması təşəbbüsünü açıqlayıb.

Pekin bu cür proqramları ABŞ və Çin cəmiyyətləri arasında qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsi vasitəsi kimi təqdim edir.

Ticarət atəşkəsi fonunda mühüm görüş

Tramp və Si Cinpinin görüşü ABŞ və Çin arasında kövrək ticarət atəşkəsinin davam etdiyi bir vaxta təsadüf edir.

Vaşinqton və Pekin bir gün əvvəl Busanda əldə edilmiş ticarət razılaşmasının müddətini iki ay uzadaraq 2027-ci il yanvarın 10-dək davam etdirmək barədə razılığa gəliblər.

Bu addım gömrük rüsumları, nadir torpaq elementləri, kənd təsərrüfatı məhsulları və digər iqtisadi məsələlər üzrə danışıqların davam etdirilməsi üçün tərəflərə əlavə vaxt verir.

İran və Hörmüz boğazı da gündəmdədir

Ağ Ev görüşünün gündəliyi yalnız iqtisadi münasibətlərlə məhdudlaşmır. İranla bağlı müharibə və Hörmüz boğazındakı vəziyyət də Vaşinqton-Pekin danışıqlarının əsas geosiyasi mövzuları sırasındadır.

ABŞ Çinin İran üzərindəki iqtisadi və diplomatik təsir imkanlarından istifadə etməsini istəyir. Çin isə Yaxın Şərqdəki hərbi qarşıdurmaların enerji təchizatı və beynəlxalq ticarət yollarına təsirindən narahatdır.

Bununla yanaşı, Tayvan məsələsi iki ölkə arasındakı əsas fikir ayrılıqlarından biri olaraq qalır. Pekin ABŞ-nin Tayvana silah satışına qarşı çıxır, Vaşinqton isə mövcud siyasətini təhlükəsizlik öhdəlikləri çərçivəsində əsaslandırır.

Rəqabətin idarə olunması ön plana çıxır

Tramp və Si Cinpinin Ağ Evdə səsləndirdiyi ilkin mesajlar ABŞ ilə Çin arasında strateji rəqabətin aradan qalxmadığını göstərir. Bununla belə, hər iki lider münasibətlərin nəzarətdən çıxmasının qarşısını almağa yönəlmiş dialoqun əhəmiyyətini vurğulayıb.

Trampın əsas mesajı daha balanslı iqtisadi münasibətlər, ABŞ şirkətləri və fermerləri üçün geniş bazar imkanlarıdır. Si Cinpin isə rəqabətin qarşıdurmaya çevrilməməsini, hərbi dialoqun qorunmasını və Çin şirkətlərinə ədalətli münasibətin təmin edilməsini ön plana çıxarıb.

Beləliklə, Ağ Ev görüşünün əsas xətti Vaşinqton və Pekin arasındakı rəqabəti sona çatdırmaqdan daha çox, həmin rəqabətin ticarət və təhlükəsizlik böhranına çevrilməsinin qarşısını almaq üzərində qurulub.