Qlobal iqtisadiyyata trilyonluq zərbə
The Guardian nəşrinin təhlilinə görə, ABŞ-İsrail müharibəsinin İran ətrafında yaratdığı enerji böhranı dünya iqtisadiyyatına 1 trilyon dollara qədər əlavə xərc gətirə bilər.
Hesabatda qeyd olunur ki, bu prosesdə risklər və qazanc qeyri-bərabər bölüşdürülür: ölkələr və istehlakçılar zərər görərkən, neft şirkətləri rekord gəlir əldə edir.
Enerji böhranı və asılılıq
Analizdə vurğulanır ki, dünya iqtisadiyyatı hələ də fosil yanacaqlardan “təhlükəli dərəcədə” asılıdır. Bu asılılıq müharibə və geosiyasi gərginliklər zamanı qiymətlərin sürətlə artmasına səbəb olur.
Bu isə yoxsulluq, aclıq və sosial bərabərsizlik risklərini daha da artırır.
Hörmüz boğazı və risk ssenariləri
Əsas risk faktorlarından biri Hörmüz boğazı ətrafında yaranan vəziyyətdir.
Hesabatda bildirilir ki, boğaz qısa müddətdə yenidən açılsa belə, qlobal iqtisadiyyatın əlavə xərci təxminən 600 milyard dollar təşkil edə bilər.
Əgər enerji təchizatında fasilələr davam edərsə, bu rəqəm 1 trilyon dolları keçə bilər.
Neft şirkətləri rekord qazanc əldə edir
Bu fonda böyük enerji şirkətləri yüksək gəlir əldə edir. Məsələn, BP şirkəti ilin ilk rübündə mənfəətinin iki dəfədən çox artdığını açıqlayıb.
Bu artım əsasən neft və qaz qiymətlərinin yüksəlməsi ilə əlaqələndirilir.
Neft qiymətləri yüksəlməkdə davam edir
Bazar məlumatlarına görə, “Brent” markalı neftin qiyməti 107 dollardan yuxarı qalxıb, ABŞ-ın “West Texas Intermediate” nefti isə 96 dollara yaxınlaşıb.
Bu artım regionda davam edən gərginlik və ABŞ-ın İran limanlarına tətbiq etdiyi məhdudiyyətlərlə bağlıdır.
İkincil təsirlər daha böyük ola bilər
Ekspertlər qeyd edir ki, real iqtisadi zərər rəsmi hesablamalardan daha yüksək ola bilər.
Çünki bu qiymətləndirmələrə inflyasiya, ərzaq və gübrə qiymətlərinin artması, iqtisadi aktivliyin azalması kimi dolayı təsirlər tam daxil edilmir.
Qlobal bərabərsizlik dərinləşir
Hesabatda vurğulanır ki, yaranan vəziyyət dünya üzrə sosial və iqtisadi bərabərsizliyi daha da artırır.
Enerji qiymətlərinin artması ən çox inkişaf etməkdə olan ölkələrə və aşağı gəlirli əhaliyə təsir edir.
Enerji siyasətinə çağırış
Analitiklər hesab edir ki, bu böhran qlobal enerji siyasətində dəyişikliklərin vacibliyini bir daha göstərir.
Alternativ enerji mənbələrinə keçid və enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi əsas prioritetlər kimi önə çıxır.
