Ənsarullahın irəliləyişi İsraildə narahatlıq yaradıb
Yəməndə Ənsarullah qüvvələrinin Qırmızı dəniz sahilində sürətli irəliləyişi və Babül-Məndəb boğazı ətrafındakı strateji mövqeləri ələ keçirməsi İsraildə Eylat limanının gələcəyi ilə bağlı narahatlığı artırıb.
İsrail mediasında yayılan məlumatlarda Ənsarullahın yeni mövqelərinin Qırmızı dənizdə gəmiçiliyə təsir imkanlarını artırdığı və bunun Eylat limanına birbaşa ticarət marşrutlarının bərpasını daha da çətinləşdirə biləcəyi bildirilir.
Ənsarullah qüvvələri son hücumlar zamanı Əl-Muxa limanını, Perim adasını və Qırmızı dənizdəki digər strateji mövqeləri ələ keçirib. Bununla belə, mövcud məlumatlar onların Babül-Məndəbdən keçən bütün gəmi hərəkətini tam dayandıracaq səviyyədə fiziki nəzarət qurduğunu göstərmir. Yeni mövqelər isə gəmiləri izləmək və seçilmiş hədəflərə təhlükə yaratmaq imkanlarını artırır.
Eylat meri strateji təhlükədən danışdı
Eylat meri Eli Lankri də şəhərin limanının üzləşdiyi vəziyyətin ciddi olduğunu bildirib.
İsrail mediasına danışan Lankri Babül-Məndəb və Hörmüz boğazları ətrafındakı vəziyyətin ciddi narahatlıq yaratdığını deyib. Onun sözlərinə görə, əvvəllər İordaniya üzərindən qurulan alternativ daşınma mexanizmləri Eylat limanında müəyyən fəaliyyətin bərpasına imkan versə də, yeni eskalasiya həmin sistemin davamlılığını yenidən sual altına salır.
Lankri Eylat limanının yalnız şəhər üçün deyil, bütövlükdə İsrail üçün strateji və iqtisadi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb.
İsrail parlamentində keçirilmiş müzakirələrdə də Lankrinin limanın demək olar ki, fəaliyyətini dayandırdığı barədə açıqlamasına yer verilib.
Eylat limanına gəmilər niyə gəlmir?
Eylat İsrailin Qırmızı dənizə çıxışı olan yeganə kommersiya limanıdır. Bu səbəbdən Aralıq dənizindəki Hayfa və Aşdod limanlarının fəaliyyətində problem yaranacağı halda cənub dəniz marşrutu İsrail üçün əlavə logistika imkanına çevrilə bilər.
Lakin Eylat 2023-cü ilin sonlarından etibarən Ənsarullahın İsraillə əlaqəli gəmilərə qarşı hücum və təhdidlərinin iqtisadi təsirini ciddi şəkildə hiss edib.
2023-cü ildə Eylat limanına 132 gəmi daxil olmuş və təxminən 150 min avtomobil boşaldılmışdı. 2024-cü ildə isə limana cəmi 16 gəmi daxil olub və avtomobil boşaldılması qeydə alınmayıb. Limanın gəlirləri də təxminən 80 faiz azalıb.
İsrailin zərbələri gəmiləri geri qaytarmayıb
İsrail son illərdə Yəməndə Ənsarullahın nəzarətindəki müxtəlif obyektlərə dəfələrlə hava zərbələri endirib.
Bununla belə, beynəlxalq gəmiçilik şirkətləri əvvəlki qaydada Eylata birbaşa səfərləri bərpa etməyib.
İsrail hökuməti limana maliyyə yardımı göstərib, kredit zəmanətləri və digər iqtisadi tədbirlər tətbiq edib. Avtomobil daşıyan böyük gəmilərin Eylata gəlməsini təşviq etmək üçün subsidiya mexanizmi də hazırlanıb, lakin bu plan gözlənilən nəticəni verməyib.
İordaniya üzərindən alternativ yol da təhlükədədir
Eylat limanının fəaliyyətini qismən bərpa etmək üçün son dövrdə İordaniyanın Əqəbə limanından istifadə olunmağa başlanıb.
Şərqdən gələn böyük avtomobil daşıyan gəmilər birbaşa Eylata daxil olmaq əvəzinə Əqəbədə dayanır, yüklər daha sonra Eylata çatdırılır.
Bu mexanizm limanın tam dayanmasının qarşısını qismən alsa da, Eylata birbaşa beynəlxalq gəmiçilik əvvəlki səviyyəsinə qayıtmayıb.
Babül-Məndəbdə yeni vəziyyət hesabları dəyişir
Ənsarullahın Yəmənin qərb sahilində son ərazi qazancları problemin miqyasını daha da genişləndirib.
Babül-Məndəb Asiya ilə Avropa arasında ən mühüm dəniz keçidlərindən biridir. Son hücumlar zamanı Ənsarullahın Əl-Muxa və strateji adalarda mövqelərini gücləndirməsi boğazdakı təhlükəsizlik risklərini artırıb. Reuters də Ənsarullahın son irəliləyişlərinin qlobal ticarət və enerji daşımalarına təsir imkanlarını genişləndirdiyini bildirir.
İsrail çoxistiqamətli hücum ssenarilərini nəzərdən keçirir
İsrail təhlükəsizlik qurumlarında Eylatın dənizdən, havadan və qurudan eyni vaxtda təhlükə ilə üzləşə biləcəyi ssenarilər də müzakirə olunur.
Eli Lankri İsrailin təhlükəsizlik və hərbi strukturlarının bölgədəki mümkün təhlükələri izlədiyini, kəşfiyyat və əməliyyat imkanlarının bu istiqamətə yönəldildiyini bildirib.
Bununla yanaşı, Eylat üçün əsas problemlərdən biri yalnız birbaşa hərbi hücum ehtimalı deyil. Gəmiçilik şirkətlərinin və sığortaçıların Babül-Məndəbdəki riski yüksək qiymətləndirməsi belə, gəmilərin Eylata getməkdən imtina etməsi üçün kifayət edə bilər.
Eylat üçün əsas sual: Gəmilər geri qayıdacaqmı?
Hazırda Eylat limanının tamamilə yenidən bağlandığını söyləmək doğru olmaz. Liman məhdud şəkildə fəaliyyət göstərir və İordaniya üzərindən alternativ daşımalar həyata keçirilir.
Lakin beynəlxalq gəmiçilik şirkətlərinin Eylata əvvəlki kimi birbaşa səfərləri bərpa etməməsi limanın uzunmüddətli gələcəyi ilə bağlı qeyri-müəyyənliyi saxlayır.
Ənsarullahın Babül-Məndəb ətrafındakı mövqelərini gücləndirməsi isə İsrail üçün mövcud problemi daha mürəkkəb mərhələyə keçirib. Eylatın Qırmızı dənizdə İsrailin yeganə kommersiya limanı olması səbəbindən burada gəmiçiliyin yenidən geniş şəkildə dayanması təkcə şəhərin iqtisadiyyatına deyil, İsrailin alternativ dəniz təchizatı imkanlarına da təsir göstərə bilər.
