İran nüvə proqramında yeni mərhələyə keçir?
İranda son dövrdə səslənən açıqlamalar ölkənin nüvə siyasətində mümkün dönüş ehtimalını yenidən gündəmə gətirib.
Xüsusilə İran rəsmilərinin uranın zənginləşdirilmə səviyyəsinin 90 faizə qədər artırıla biləcəyinə dair mesajları beynəlxalq diqqət çəkib.
Bu göstərici beynəlxalq standartlarda “silah səviyyəsi” kimi qiymətləndirilir və nüvə proqramının yeni mərhələyə keçməsi anlamına gələ bilər.
Tehran zənginləşdirməni “qırmızı xətt” sayır
İran Atom Enerjisi Təşkilatının rəhbəri Məhəmməd İslami bildirib ki, uranın zənginləşdirilməsi məsələsi müzakirə mövzusu deyil və bu hüquq İranın milli suverenliyinin ayrılmaz hissəsidir.
İslami vurğulayıb ki, İran nüvə obyektlərinin qorunması və möhkəmləndirilməsi istiqamətində də əlavə tədbirlər görüb.
“Bu, milli təhlükəsizlik məsələsidir”
İran parlamentinin Milli Təhlükəsizlik və Xarici Siyasət Komissiyasının rəhbəri İbrahim Əzizi də Tehranın zənginləşdirmə hüququndan geri çəkilməyəcəyini bildirib.
İranda siyasi dairələr hesab edir ki, nüvə proqramından imtina etmək ölkənin milli təhlükəsizliyindən geri addım atmaq deməkdir.
90 faiz zənginləşdirmə nə deməkdir?
İran parlamentinin Milli Təhlükəsizlik Komissiyasının sözçüsü İbrahim Rzayi açıqlamasında bildirib ki, ölkəyə qarşı yeni hücum olarsa, uranın 90 faizədək zənginləşdirilməsi variantı masadadır.
Ekspertlərin fikrincə, 60 faizdən 90 faizə keçid texniki baxımdan daha qısa mərhələ hesab olunur.
Beynəlxalq institutlar nə deyir?
Beynəlxalq Təhlükəsizlik və Elm İnstitutunun (ISIS) təhlillərinə görə, İran artıq 60 faiz zənginləşdirmə mərhələsinə çatmaqla texniki prosesin ən mürəkkəb hissəsini geridə qoyub.
Silahlara Nəzarət Assosiasiyası da bildirir ki, 60 faizdən 90 faizə keçid üçün tələb olunan əlavə texniki iş nisbətən məhduddur.
İranın nüvə doktrinası dəyişə bilərmi?
Beynəlxalq Strateji Araşdırmalar İnstitutunun (IISS) 2026-cı il hesabatında qeyd olunur ki, İran artıq nüvə proqramını sadəcə diplomatik mövzu deyil, çəkindirici strategiyanın əsas hissəsi kimi qiymətləndirir.
Müşahidəçilər hesab edir ki, İranın nüvə obyektlərinə qarşı hücumlar Tehranın geri çəkilməsinə deyil, proqramın daha da sürətlənməsinə səbəb olub.
Hörmüz boğazı mesajı
İranlı akademik və siyasi şərhçi Məhəmməd Mərəndi də ABŞ-a xəbərdarlıq edərək bildirib ki, Tehran Vaşinqtonun gözləmədiyi addımlar ata bilər.
O, Hörmüz boğazında baş verən hadisələri misal göstərərək İranın qeyri-ənənəvi cavab imkanlarına malik olduğunu vurğulayıb.
Tehran qarşısında iki yol görünür
Hazırda əsas sual İranın nüvə doktrinasını rəsmi şəkildə dəyişib-dəyişməyəcəyidir.
İllərdir İran rəhbərliyi nüvə proqramının yalnız dinc məqsədlər daşıdığını bəyan etsə də, artan təzyiqlər və hücumlar yeni strategiyanın formalaşmasına səbəb ola bilər.
Bununla belə, yekun qərarın İran rəhbərliyinin siyasi hesablamalarından, danışıqlar prosesindən və regiondakı təhlükəsizlik vəziyyətindən asılı olacağı bildirilir.
Region üçün yeni balans formalaşa bilər
Analitiklər hesab edir ki, İran hazırda beynəlxalq ictimaiyyət qarşısında yeni reallıq yaradır.
Tehran ya regional güc kimi qəbul olunmasını, ya da təhlükəsizlik strategiyasında daha radikal dəyişikliklərə gedə biləcəyini nümayiş etdirir.
Bu isə Qərbi Asiyada qüvvələr balansını uzunmüddətli şəkildə dəyişdirə biləcək proses kimi qiymətləndirilir.
