Həsən Nəsrullahın Təsiri Livan Sərhədlərini Necə Aşdı?

Nəsrullahın Livandan kənara yayılan siyasi təsiri

1990-cı illərin əvvəllərində Abbas Musəvinin şəhadətindən sonra Həsən Nəsrullahın Hizbullahın rəhbərliyinə gəlməsi təşkilatın tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Bu dövrdə Hizbullah İsrailin Livanın cənubundakı mövcudluğuna qarşı silahlı mübarizəsini genişləndirdi.

1997-ci ildə Nəsrullahın oğlu Hadinin İsrail qüvvələri ilə döyüşdə öldürülməsi onun tərəfdarları arasında siyasi obrazına əlavə təsir göstərdi. Nəsrullahı dəstəkləyən çevrələr bunu onun ailəsinin də təşkilatın apardığı mübarizənin nəticələrini birbaşa yaşamasının göstəricisi kimi təqdim edirdilər.

2000-ci ildə İsrail qüvvələrinin Livanın cənubunun böyük hissəsindən çıxması Hizbullahın və Nəsrullahın nüfuzunu tərəfdarları arasında əhəmiyyətli dərəcədə artırdı.

2006-cı ildə İsraillə 34 günlük müharibə isə Nəsrullahın yalnız Livanda deyil, daha geniş ərəb dünyasında tanınmasını gücləndirən əsas hadisələrdən biri oldu.

Çıxışları regional səviyyədə izlənilirdi

Nəsrullahın siyasi təsirinin əsas xüsusiyyətlərindən biri onun ictimai çıxışları idi. Uzun illər ərzində onun televiziyada yayımlanan çıxışları həm tərəfdarları, həm rəqibləri, həm də regional prosesləri izləyən siyasi dairələr tərəfindən diqqətlə təqib edilirdi.

O, mürəkkəb hərbi və siyasi məsələləri tərəfdarlarının asanlıqla anlaya biləcəyi dillə izah etməyə çalışır, meydandakı hadisələri daha geniş regional proseslərlə əlaqələndirirdi.

Nəticədə Nəsrullahın çıxışları təkcə siyasi bəyanat deyil, Hizbullahın mümkün növbəti addımlarının anlaşılması üçün də təhlil edilirdi.

Bununla yanaşı, onun fəaliyyəti barədə qiymətləndirmələr kəskin şəkildə fərqlənirdi. Tərəfdarları onu İsrailə qarşı müqavimətin simvolu kimi görərkən, əleyhdarları Hizbullahın silahlı fəaliyyətini, İranla münasibətlərini və Livanın daxili siyasətindəki rolunu ciddi şəkildə tənqid edirdilər.

Ərəb dünyasında yüksələn nüfuz

Nəsrullahın Livandan kənardakı nüfuzunun ən yüksək mərhələlərindən biri 2006-cı il müharibəsindən sonrakı dövr hesab olunur.

2008-ci ildə Şibli Telhami və “Zoqbi İnternational”ın Misir, İordaniya, Livan, Mərakeş, Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərini əhatə edən ictimai rəy araşdırmasında Nəsrullah iştirakçıların öz ölkələrindən kənarda ən çox heyranlıq duyduqları dünya lideri barədə suala verilən cavablarda 26 faiz göstərici əldə etmişdi.

Bu göstərici 2006-cı ildə keçirilmiş oxşar sorğudakı 14 faizlə müqayisədə nəzərəçarpacaq artım idi.

Tunis və Misirdəki əks-səda

2006-cı il müharibəsindən sonra Tunisdə də Hizbullah təcrübəsinin siyasi nəticələri müzakirə olunurdu. Filosof Fəthi Triki Livandakı müqavimət modelinin başqa ölkələrə təsir göstərə biləcəyini bildirmişdi.

Həmkarlar ittifaqı fəalı Əbdülməcid Səhravi isə həmin qarşıdurmanın ərəb ölkələrində siyasi partiyaların, ziyalıların və ictimai təşkilatların ritorikasına təsir edə biləcəyini düşünürdü.

Misirdə də Nəsrullahın adı İsrail əleyhinə keçirilən bəzi etiraz aksiyalarında səsləndirilib. 2024-cü ilin sentyabrında Qəzza və Livandakı müharibələrə etiraz edən nümayişçilərin bir hissəsi Nəsrullahın adını şüarlarda istifadə edib.

Bu nümunələr onun müəyyən ərəb siyasi və ictimai çevrələrində Livandan kənar müqavimət simvoluna çevrildiyini göstərirdi.

Fələstin təşkilatlarına təsir məsələsi

Hizbullahın təcrübəsinin Fələstin silahlı təşkilatlarına təsiri də müxtəlif araşdırmalarda müzakirə olunub.

ABŞ Konqresinin Araşdırmalar Xidmətinin 2006-cı ildə yenilənmiş hesabatında Hizbullahın müəyyən sahələrdə HƏMAS üçün nümunə rolunu oynadığı qeyd edilirdi. Hesabatda xüsusilə Hizbullahın siyasi və informasiya fəaliyyətində əldə etdiyi nəticələrə diqqət çəkilirdi.

Bu təsir yalnız hərbi taktika ilə məhdudlaşmırdı. Təşkilatlanma, siyasi kommunikasiya və silahlı mübarizənin ictimai dəstəyə çevrilməsi də öyrənilən istiqamətlər sırasında idi.

Bununla belə, Hizbullahla Fələstin təşkilatlarının strukturu, ideologiyası və fəaliyyət göstərdikləri siyasi mühit arasında ciddi fərqlər mövcuddur.

Yəməndə Hizbullah təcrübəsinə açıq istinad

Nəsrullah və Hizbullahın təsirinin açıq şəkildə etiraf edildiyi nümunələrdən biri Yəməndəki Ənsarullah Hərəkatıdır.

Ənsarullahın siyasi bürosunun üzvü Məhəmməd əl-Buxeyti 23 sentyabr 2026-cı ildə verdiyi müsahibədə Hizbullahın və Həsən Nəsrullahın Ənsarullahın formalaşmasına böyük təsir göstərdiyini bildirib.

Buxeyti Nəsrullahın Yəməndə geniş tanındığını söyləyərək Ənsarullahın Hizbullahın siyasi və müqavimət təcrübəsindən təsirləndiyini açıq şəkildə ifadə edib.

Onun fikrincə, Hizbullah nümunəsi Yəməndə ABŞ-dən müstəqil siyasi xəttin mümkünlüyünə dair düşüncənin formalaşmasına təsir göstərib.

Təsir yalnız hərbi sahə ilə məhdudlaşmır

Hizbullahın Ənsarullaha təsiri müxtəlif beynəlxalq araşdırmalarda da müzakirə olunub.

2023-cü ildə dərc edilmiş araşdırmalardan birində Ənsarullahın Hizbullahdan yalnız hərbi sahədə deyil, ideoloji, siyasi və təşkilati baxımdan da təsirləndiyi qeyd edilirdi.

Bu yanaşmaya əsasən, Hizbullahın təcrübəsi daha böyük hərbi güclə qarşıdurma, siyasi təşkilatlanma, media strategiyası və tərəfdarların səfərbər edilməsi baxımından öyrənilən nümunəyə çevrilmişdi.

Digər tərəfdən, Yəmən münaqişəsinin özünəməxsus daxili, qəbiləvi və siyasi səbəbləri olduğundan Ənsarullahın inkişafını yalnız Hizbullahın təsiri ilə izah etmək mümkün deyil.

“Müqavimət oxu” daxilində Nəsrullahın mövqeyi

Həsən Nəsrullah İranın dəstəklədiyi və adətən “müqavimət oxu” adlandırılan regional şəbəkənin əsas simalarından biri idi.

2020-ci ildə İran generalı Qasim Süleymaninin ABŞ zərbəsi nəticəsində şəhadətindən sonra Nəsrullahın bu şəbəkədəki koordinasiya və siyasi məsləhətləşmələrdə rolunun daha da artdığı barədə müxtəlif araşdırmalar dərc olunub.

Bu əlaqələr Livan, Suriya, İraq, Yəmən və Fələstin ərazilərində fəaliyyət göstərən müxtəlif təşkilatları əhatə edirdi.

Hər bir təşkilatın öz yerli məqsədləri və qərarvermə mexanizmləri olsa da, İranla münasibətlər və işğalçı İsrailə qarşı mövqe onların əsas ortaq istiqamətlərindən idi.

Qərbdə də Nəsrullah haqqında fərqli baxışlar vardı

Nəsrullahın siyasi təsiri yalnız Yaxın Şərqlə məhdudlaşmırdı. Qərbdəki bəzi müharibə əleyhdarı və antiimperialist siyasi çevrələrdə də onun fəaliyyəti diqqətlə izlənilirdi.

Amerikalı dilçi və siyasi fəal Noam Çomski 2006-cı il Livan müharibəsi zamanı Nəsrullahın İsrail və ABŞ siyasətinə müqavimətin daha mühüm simvollarından birinə çevriləcəyini bildirmişdi.

Britaniyada isə keçmiş deputat Corc Qallovey 2006-cı ildə İsrailin Livandakı əməliyyatlarına qarşı keçirilən nümayişlərdə Hizbullah və Nəsrullah haqqında dəstəkləyici fikirlər səsləndirmişdi.

Bu mövqelər Qərb cəmiyyətlərinin ümumi münasibətini deyil, müəyyən siyasi və müharibə əleyhdarı çevrələrin baxışını əks etdirirdi.

Venesueladan Cənubi Afrikayadək reaksiyalar

2006-cı il Livan müharibəsi zamanı Venesuelanın o vaxtkı prezidenti Uqo Çavesin İsrailə qarşı sərt mövqeyi Hizbullahın tərəfdarları arasında müsbət qarşılanmışdı. Beyrutun cənub ətraflarında Çaves və Nəsrullahın təsvirlərinin birlikdə yerləşdirildiyi plakatlar nümayiş etdirilmişdi.

Nəsrullahın 2024-cü ilin sentyabrında sionist rejim zərbəsi nəticəsində şəhadətindən sonra Venesuela rəhbərliyi Hizbullah, Nəsrullahın ailəsi və Livan xalqına başsağlığı vermişdi.

Cənubi Afrika Kommunist Partiyası da 30 sentyabr 2024-cü ildə yaydığı bəyanatda Nəsrullahın öldürülməsini və İsrailin Livana hücumlarını pisləmişdi.

Bu reaksiyalar ideoloji baxımdan bir-birindən fərqlənən bəzi siyasi qüvvələrin Nəsrullahın fəaliyyətini antiimperializm və xarici müdaxiləyə qarşı mübarizə çərçivəsində şərh etdiyini göstərirdi.

Nəsrullahın irsi niyə mübahisəlidir?

Həsən Nəsrullahın regional irsi barədə vahid beynəlxalq yanaşma yoxdur.

Onun tərəfdarları 2000-ci ildə işğalçı İsrail qüvvələrinin Livanın cənubundan çıxmasını, 2006-cı il müharibəsini və sonrakı çəkindirmə strategiyasını Hizbullahın uğurları kimi təqdim edirlər. Bu çevrələr Nəsrullahı xarici hərbi üstünlüyə müqavimət göstərə bilən siyasi-hərbi lider kimi qiymətləndirirlər.

Tənqidçiləri isə Hizbullahın müstəqil silahlı qüvvəyə malik olmasını Livan dövlətinin suverenliyi üçün problem olduğunu iddia edir, təşkilatın Suriyadakı müharibəyə müdaxiləsini və İranla hərbi-siyasi əlaqələrini tənqid edirlər.

Hizbullah həmçinin ABŞ və bir sıra başqa dövlətlər tərəfindən terror təşkilatı kimi tanınır. Digər ölkələr isə onun hərbi qanadı ilə siyasi strukturu arasında hüquqi fərq qoyur və ya təşkilatı bu cür təsnif etmir.

Ölümündən sonra da simvolik təsiri davam etdi

Nəsrullahın 2024-cü ilin sentyabrında şəhadətindən sonra Livanla yanaşı müxtəlif ölkələrdə onun xatirəsinə toplantılar və nümayişlər keçirildi.

Bu tədbirlərə qatılanların bir hissəsi Nəsrullahı Fələstin məsələsi, işğalçı İsrailə qarşı müqavimət və xarici müdaxiləyə qarşı mübarizə ilə əlaqələndirirdi.

Digər tərəfdən, onun şəhadəti Hizbullahın gələcək rəhbərliyi, təşkilatın hərbi imkanları və İranın regional müttəfiqləri arasında əlaqələrin necə davam edəcəyi barədə ciddi suallar yaratdı.

Livan sərhədlərini aşan, lakin mübahisəli miras

Həsən Nəsrullahın üç onillikdən artıq siyasi fəaliyyəti onu müasir Qərbi Asiyanın ən çox tanınan və eyni zamanda ən çox mübahisə doğuran simalarından birinə çevirdi.

2000-ci ildə sionist rejimin Livanın cənubundan çıxması, 2006-cı il müharibəsi, Fələstin məsələsinə verdiyi dəstək və İranın regional müttəfiqləri ilə qurulan əlaqələr onun adını Livanın sərhədlərindən kənara çıxardı.

Yəməndə Ənsarullah nümayəndələrinin açıq şəkildə Hizbullah təcrübəsindən təsirləndiklərini bildirməsi, Fələstin təşkilatları ilə bağlı araşdırmalar, ərəb ölkələrində keçirilmiş sorğular və Qərbdəki bəzi antiimperialist çevrələrin münasibəti bu təsirin müxtəlif formalarını göstərir.

Nəsrullahın irsi isə onu qiymətləndirən siyasi mövqedən asılı olaraq tamamilə fərqli şəkildə şərh olunur: tərəfdarları üçün müqavimət və suverenlik simvolu, əleyhdarları üçün isə silahlı qeyri-dövlət gücünün və İranın regional təsirinin əsas simalarından biri.