Fermerin südünə litr üçün 15 qəpik təklif olunur
Azərbaycanda yerli süd istehsalçılarının məhsullarını sərfəli qiymətə sata bilməməsi yenidən gündəmə gəlib. Bir neçə gündür sosial şəbəkələrdə Füzulidən olan fermer Emin Həsənlinin bununla bağlı etirazını əks etdirən görüntülər yayılır.
Kiçik təsərrüfat sahibi bildirir ki, istehsal etdiyi südün 3 litrini cəmi 45 qəpiyə almaq istəyirlər. Bu isə hər litr üçün 15 qəpik deməkdir.
Fermerin sözlərinə görə, belə qiymət istehsala çəkilən xərcləri belə ödəmir. O, 3 litr süd üçün ən azı 1 manat ödənilməsini istəyir.
Hədəf yerli istehsaldır, amma idxal böyüyür
Məsələnin diqqətçəkən tərəfi odur ki, hökumət səviyyəsində süd və süd məhsullarına tələbatın yerli istehsal hesabına ödənilməsi əsas hədəflərdən biri kimi göstərilir.
Bu ilin mayında Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən müşavirədə kənd təsərrüfatı naziri Məcnun Məmmədov süd tələbatının 100 faiz yerli istehsal hesabına qarşılanmasını qarşıdakı əsas çağırışlardan biri adlandırmışdı.
2030-cu ilədək ümumi süd istehsalının 10 faiz artırılması nəzərdə tutulsa da, mövcud göstəricilər fərqli mənzərə ortaya qoyur.
Süd idxalı 40,9 faiz artıb
Bu ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycana süd və qaymaq idxalı ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə fiziki həcmdə 40,9 faiz, dəyər baxımından isə 63,3 faiz artıb.
Ötən ilin ilk yeddi ayında ölkəyə 9,3 min ton süd və qaymaq gətirildiyi halda, bu il göstərici 13,1 min tona yüksəlib.
Beləliklə, bir tərəfdə məhsulunu sərfəli qiymətə sata bilmədiyini deyən yerli fermer, digər tərəfdə isə sürətlə böyüyən idxal göstəriciləri var.
Ekspertdən idxalla bağlı ciddi iddia
Kənd təsərrüfatı mütəxəssisi Vahid Məhərrəmovun sözlərinə görə, Azərbaycan hər il təxminən 250 milyon dollar, yaxud 425 milyon manat dəyərində süd və süd məhsulları idxal edir.
Ekspert idxal bazarında inhisarlaşmanın olduğunu iddia edir və müəyyən vəzifəli şəxslərin bu sahədən böyük gəlirlər əldə etdiyini bildirir. Onun səsləndirdiyi bu iddialarla bağlı rəsmi qurumların mövqeyi təqdim olunan məlumatda yer almır.
Məhərrəmov hesab edir ki, idxalın iqtisadi baxımdan gəlirli olması yerli istehsalçıların bazardakı vəziyyətinə də təsir göstərir.
Süd kənddə qalır, məhsul xaricdən gəlir
Ekspert problemin digər mühüm səbəbinin xırda fermer təsərrüfatlarının süd emalı müəssisələrindən uzaqda yerləşməsi olduğunu deyir.
Emal müəssisələri üçün ayrı-ayrı kəndlərdən az miqdarda süd toplamaq əlavə nəqliyyat və logistika xərcləri yaratdığından, bəzi yaşayış məntəqələrində fermerlərin məhsuluna alıcı tapılmır.
Nəticədə süd istehsal olunur, lakin onun toplanması, soyudulması, emalı, qablaşdırılması və satış şəbəkələrinə çatdırılması üçün səmərəli mexanizm formalaşmır.
Çıxış yolu kooperasiyadır?
Vahid Məhərrəmov hesab edir ki, kiçik fermerlər arasında kooperasiya yaradılması problemin həllinə kömək edə bilər.
Belə modeldə ayrı-ayrı fermerlərin südü bir mərkəzdə toplanaraq emal və qablaşdırma müəssisəsinə göndərilə bilər. Məhsul qatıq, pendir, xama və kərə yağı kimi daha uzun müddət saxlanılan məhsullara çevrilərək iri şəhərlərin satış şəbəkələrinə çıxarıla bilər.
Ekspertin fikrincə, dövlətin əsas vəzifələrindən biri fermerlərin ucuz və faizsiz maliyyə imkanlarına çıxışını təmin etmək olmalıdır. Müasir emal və soyutma avadanlıqlarının alınması kiçik təsərrüfatların təkbaşına qarşılaya bilmədiyi böyük xərc tələb edir.
15 qəpiklik süddən marketdə 2 manatlıq məhsula
Məhərrəmovun diqqət çəkdiyi başqa bir məsələ fermerdən litri 15 qəpiyə alınan süd ilə mağazadakı son satış qiyməti arasındakı böyük fərqdir.
Ekspert bildirir ki, emal, qablaşdırma, daşınma, saxlanma və satış mərhələləri məhsulun qiymətini artırır. Bununla belə, mövcud sistemdə ilkin istehsalçının əldə etdiyi gəlirin son dərəcə aşağı qalması fermer təsərrüfatlarının davamlılığı ilə bağlı suallar yaradır.
Onun fikrincə, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi kəndlərdə xırda süd istehsalçılarının birgə fəaliyyətinin, məhsulun toplanmasının, emalının və bazara çıxarılmasının təşkili istiqamətində daha fəal rol oynamalıdır.
Mövcud mənzərə isə ziddiyyətlidir: ölkə süd tələbatını gələcəkdə tam yerli istehsal hesabına ödəməyi hədəflədiyi halda, fermerlər məhsullarını sərfəli qiymətə sata bilmədiklərini deyir, süd və qaymaq idxalı isə sürətlə artır.
