ABŞ-də dizelin qiyməti rekord həddə yaxınlaşdı
ABŞ-də dizel yanacağının sürətlə bahalaşması ölkə iqtisadiyyatının əsas sahələri üçün ciddi problemə çevrilib. Yanacaqdoldurma məntəqələrində dizelin bir qallonu 5,47 dollara çataraq 5,82 dollarlıq tarixi rekord səviyyəyə yaxınlaşıb.
Son bir ay ərzində qiymətlər 8 faiz yüksəlib. Emal olunmuş yanacaqla xam neft arasındakı qiymət fərqinin də rekord səviyyələrə çatması bazarda təklif çatışmazlığının miqyasını göstərir.
Bahalaşma xüsusilə yükdaşıma şirkətlərinə, fermerlərə və istehsal müəssisələrinə ağır təsir göstərir. Dizeldən geniş istifadə edən sahələrdə xərclərin yüksəlməsi isə son nəticədə məhsul və xidmətlərin qiymətinə ötürülə bilər.
İnflyasiyanın yenidən güclənməsi təhlükəsi
Yanacaq xərclərinin yüksəlməsi maliyyə çətinlikləri ilə üzləşən amerikalı istehlakçıların vəziyyətini daha da ağırlaşdıra bilər.
Dizelin bahalaşması yükdaşımaların maya dəyərini artırdığı üçün ərzaqdan sənaye məhsullarına qədər çoxsaylı malların qiymətinə təsir göstərmək potensialına malikdir.
Eyni zamanda, ABŞ dövlət istiqrazlarında satışların güclənməsi və borclanma xərclərinin yüksəlməsi də iqtisadi narahatlığı artırır.
Tramp üçün seçkiqabağı ciddi təzyiq
Yanacaq böhranının siyasi nəticələri də diqqət mərkəzindədir. ABŞ-də noyabrda keçiriləcək Konqresə aralıq seçkiləri yaxınlaşdıqca yaşayış xərclərinin artması Prezident Donald Tramp administrasiyası üçün əlavə təzyiq mənbəyinə çevrilir.
Maliyyə mətbuatında yayımlanan sorğular amerikalı seçicilərin əhəmiyyətli hissəsinin iqtisadi vəziyyətindən narazı olduğunu göstərir.
Dizel qiymətlərinin daha da yüksəlməsi xüsusilə kənd təsərrüfatı, yükdaşıma və sənaye sektorlarının güclü olduğu ştatlarda seçicilərin mövqeyinə təsir edə bilər.
Hörmüz boğazındakı gərginlik qiymətləri vurur
Mövcud böhranın əsas səbəblərindən biri kimi İranla ABŞ arasında müharibə və Hörmüz boğazından keçidlərin məhdudlaşdırılması göstərilir.
Bununla yanaşı, Ukrayna pilotsuz uçuş aparatlarının Rusiya neft emalı müəssisələrinə hücumları nəticəsində yaranan fasilələr və Moskvanın ixracı azaltması qlobal dizel təklifinə əlavə təzyiq yaradıb.
ABŞ neft emalı müəssisələri çatışmazlığı aradan qaldırmaq üçün istehsal güclərindən maksimum istifadə etməyə çalışır. Lakin ehtiyatların aşağı səviyyədə olması bu tempin uzun müddət qorunmasını çətinləşdirir.
Yeni böhran qiyməti 7 dollara çatdıra bilər
Enerji bazarı üzrə mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, neft emalı sisteminin demək olar tam gücü ilə işlədiyi şəraitdə hər hansı əlavə fasilə ciddi qiymət sıçrayışına səbəb ola bilər.
Müharibənin genişlənməsi, neft emalı müəssisələrində texniki xidmət və ya ABŞ sahillərini vura biləcək güclü qasırğa vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər.
Enerji mütəxəssisi Tom Kloza hətta qasırğa təhlükəsinin belə bazardakı böhranı dərinləşdirə biləcəyini və dizelin bir qallonu üçün qiymətin 5–7 dollar aralığına yüksələ biləcəyini ehtimal edir.
Fermerlər ağır vəziyyətlə üzləşiblər
Dizel ABŞ-nin sənaye və kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatının əsas yanacaq mənbələrindən biridir. Fermerlər məhsul yığımı zamanı traktor, kombayn və digər ağır texnikanın işlədilməsi üçün böyük həcmdə dizeldən istifadə edirlər.
Yanacağın bahalaşması gübrə qiymətlərindəki artımla birləşərək kənd təsərrüfatı istehsalçılarının maliyyə yükünü daha da artırır.
ABŞ Milli Qaradərili Fermerlər Assosiasiyasının rəhbəri Con Boyd bildirib ki, sürətli qiymət artımı bəzi fermerləri təsərrüfatlarını itirmək təhlükəsi ilə üz-üzə qoyur.
Eyni zamanda, qarşıdakı soyuq mövsüm üçün istilik yanacağına tələbatın artması və mağazaların bayram mövsümü üçün ehtiyat toplaması dizel bazarındakı təzyiqi daha da gücləndirə bilər.
Ağ Ev daha sərt addımlar ata bilər
Ağ Ev qiymət böhranını yumşaltmaq üçün strateji ehtiyatlardan istifadə və bəzi enerji tədarüklərinə qoyulan məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması istiqamətində addımlar atıb.
Bununla belə, analitiklər seçkilər yaxınlaşdıqca administrasiyanın yanacaq ixracının məhdudlaşdırılması kimi daha sərt tədbirləri nəzərdən keçirə biləcəyini ehtimal edirlər. Ağ Ev rəsmisi isə hazırda belə bir qərarın gündəmdə olmadığını bildirib.
Mövcud vəziyyət dəyişməzsə, dizel böhranı təkcə enerji bazarının deyil, inflyasiya, ərzaq qiymətləri, yükdaşımalar və seçkiqabağı iqtisadi gündəmin də əsas problemlərindən birinə çevrilə bilər.
