İran ABŞ-nin etirazına baxmayaraq komitəyə seçildi
İranla ABŞ arasında nüvə proqramı ətrafında davam edən gərginlik bu dəfə Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin illik Baş Konfransında keçirilən səsvermədə özünü göstərib.
Bloomberg-in məlumatına görə, Yaxın Şərq ölkələri İranı Baş Konfransın işini təşkil edən komitədə təmsil olunmaq üçün irəli sürüb. ABŞ isə İranın namizədliyinə açıq şəkildə etiraz edərək digər üzv dövlətləri Tehranın komitədə yer almasının qarşısını almağa çağırıb.
Lakin qapalı səsvermə Vaşinqtonun istədiyi nəticə ilə yekunlaşmayıb. Bloomberg-in açıqladığı rəqəmlərə əsasən, 44 ölkə İranın namizədliyini dəstəkləyib, 35 ölkə ABŞ-nin mövqeyinin lehinə səs verib, 42 dövlət isə bitərəf qalıb.
Beləliklə, İran ABŞ-nin etirazına baxmayaraq sözügedən komitədə yer əldə edib.
ABŞ səfiri İranın seçilməsinə etiraz etdi
ABŞ-nin Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyindəki nümayəndəsi Preston Uells Qriffit İranın komitəyə seçilməsinə sərt etiraz edib.
Vaşinqtonun mövqeyinə görə, İranın nüvə proqramı ilə bağlı mübahisələrin davam etdiyi və MAQATE İdarə Heyətinin İran məsələsini BMT Təhlükəsizlik Şurasına çıxardığı bir vaxtda Tehranın belə bir vəzifəyə seçilməsi düzgün deyil.
İran məsələsinin Təhlükəsizlik Şurasına göndərilməsi ayrıca səsvermənin nəticəsi idi. Sentyabrın 9-da MAQATE İdarə Heyətinin 35 üzvündən 23-ü ABŞ, Böyük Britaniya, Fransa və Almaniyanın təqdim etdiyi qətnaməni dəstəkləyib. Çin, Rusiya və Niger əleyhinə səs verib, səkkiz ölkə bitərəf qalıb.
Tehran Vaşinqtonun mövqeyini tənqid etdi
İran Atom Enerjisi Təşkilatının sədr müavini Behruz Kamalvəndi ABŞ-nin davranışını tənqid edərək Vaşinqtonun mövqeyini qəbuledilməz adlandırıb.
İran tərəfi nüvə texnologiyalarının ölkədə artıq möhkəm elmi və sənaye bazasına malik olduğunu, hərbi əməliyyatlar və təzyiqlər vasitəsilə bu imkanların aradan qaldırıla bilməyəcəyini bildirir.
Tehran həmçinin İran Atom Enerjisi Təşkilatının rəhbəri Məhəmməd Eslaminin Vyanadakı MAQATE Baş Konfransında iştirakına mane olunmasına etiraz edib.
ABŞ Eslaminin BMT sanksiyaları çərçivəsində tətbiq edilən səfər məhdudiyyətindən müvəqqəti azad olunmasına qarşı çıxıb. Avstriya bunun üçün istisna tələb etsə də, BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq komitəsində razılıq əldə olunmayıb.
Nüvə proqramı ətrafında gərginlik davam edir
İranın komitədə yer əldə etməsi nüvə proqramı ilə bağlı daha geniş qarşıdurmanın fonunda baş verib.
ABŞ, Böyük Britaniya, Fransa və Almaniya İranı nüvə təminatları üzrə öhdəliklərini tam yerinə yetirməməkdə ittiham edir. Bu ölkələr sentyabrın 9-da verdikləri birgə bəyanatda Tehrandan MAQATE ilə tam əməkdaşlığı bərpa etməyi tələb ediblər.
İran isə nüvə proqramının dinc məqsədlər daşıdığını bildirir və Qərbin addımlarını siyasi təzyiq kimi qiymətləndirir.
MAQATE son dövrdə İranın bəzi nüvə obyektlərinə çıxış və uran ehtiyatlarının yoxlanılması ilə bağlı problemlərin davam etdiyini bildirib. İran isə ABŞ və İsrailin hücumlarından sonra bəzi obyektlərdə təhlükəsizlik şəraitinin yoxlamaları çətinləşdirdiyini əsas gətirir.
Bloomberg siyasi parçalanmaya diqqət çəkir
Bloomberg-in təhlilinə görə, İranın ABŞ-nin açıq etirazına baxmayaraq komitəyə seçilməsi MAQATE daxilində siyasi fikir ayrılıqlarının dərinliyini göstərir.
Bu nəticə eyni zamanda İranın agentlik daxilində tam diplomatik təcrid vəziyyətində olmadığını nümayiş etdirir. Tehran 44 ölkənin dəstəyini əldə edə bilib, Vaşinqtonun mövqeyini dəstəkləyən ölkələrin sayı isə 35 olub.
Çin və Rusiya da ABŞ-nin addımlarına qarşı çıxır
MAQATE daxilindəki fikir ayrılıqları yalnız son səsvermə ilə məhdudlaşmır.
ABŞ və Avropa müttəfiqlərinin İranın nüvə məsələsini BMT Təhlükəsizlik Şurasına göndərmək təşəbbüsünə Çin və Rusiya qarşı çıxıb. Sentyabrın 9-da keçirilən İdarə Heyətinin səsverməsində hər iki ölkə qətnamənin əleyhinə səs verib.
Bu mənzərə İranın nüvə proqramı ilə bağlı beynəlxalq diplomatiyada iki fərqli xəttin davam etdiyini göstərir: ABŞ və Avropa ölkələri Tehrana təzyiqin artırılmasını tələb edir, Çin və Rusiya isə bu yanaşmaya qarşı çıxır.
MAQATE-də yeni qarşıdurma mərhələsi
İranın komitəyə seçilməsi özlüyündə Tehranın nüvə proqramı ilə bağlı mübahisələri həll etmir və MAQATE-nin İranla bağlı texniki qiymətləndirmələrini dəyişdirmir.
Lakin səsvermənin nəticəsi agentlik daxilində siyasi qüvvələr nisbətinin Vaşinqtonun bütün təşəbbüslərində eyni olmadığını göstərir.
Bloomberg məhz bu səbəbdən İranın əldə etdiyi nəticəni Tehran üçün nadir diplomatik uğur kimi təqdim edir və bunun MAQATE daxilində ABŞ-İran qarşıdurmasının növbəti mərhələsinə zəmin yaratdığını bildirir.
İran nüvə proqramından geri çəkilməyəcəyini bəyan edir, ABŞ və Avropa müttəfiqləri isə Tehrandan MAQATE ilə daha geniş əməkdaşlıq tələb edir. Son səsvermə bu qarşıdurmanın artıq yalnız nüvə obyektləri və uran ehtiyatları ətrafında deyil, beynəlxalq nüvə qurumunun daxilində diplomatik müstəvidə də davam etdiyini göstərir.
