“Bloomberg” İran–ABŞ Anlaşma Memorandumunun Detallarını Açıqladı

Memorandumun Əsas Prinsipi: Müharibənin Dayandırılması

“Bloomberg” agentliyinin yaydığı məlumata görə, memorandumun əsas maddəsi İran və ABŞ-ın, eləcə də onların müttəfiqlərinin bütün cəbhələrdə hərbi əməliyyatlara dərhal və daimi şəkildə son qoymasını nəzərdə tutur.

Livan da razılaşmanın əhatə dairəsindədir

Sənəddə müharibənin dayandırılması ilə bağlı müddəaların yalnız iki ölkəni deyil, bölgədəki digər münaqişə cəbhələrini də əhatə etdiyi bildirilir. Bu çərçivədə Livan məsələsinin də razılaşmanın tərkib hissəsi olduğu vurğulanır.

Memoranduma əsasən tərəflər bundan sonra bir-birinə qarşı hər hansı düşmənçilik xarakterli fəaliyyət göstərməmək, güc tətbiq etməmək və ya bununla hədələməmək öhdəliyi götürürlər.

Suverenliyə Hörmət və Qarşılıqlı Təhlükəsizlik Öhdəlikləri

Daxili işlərə müdaxilə qadağan edilir

Sənəddə hər iki tərəfin bir-birinin ərazi bütövlüyünə və dövlət suverenliyinə hörmət göstərməsi nəzərdə tutulur.

Bununla yanaşı, tərəflər qarşılıqlı olaraq daxili işlərə müdaxilə etməmək və regional sabitliyin qorunmasına töhfə vermək barədə öhdəlik götürürlər.

60 günlük danışıqlar mərhələsi

Memoranduma görə, ilkin şərtlərin yerinə yetirilməsindən sonra ABŞ və İran yekun razılaşmanın hazırlanması üçün birbaşa və rəsmi danışıqlara başlayacaqlar.

Bu prosesin maksimum 60 gün ərzində tamamlanması nəzərdə tutulur. Tərəflərin razılığı ilə müddətin uzadılması da mümkün olacaq.

Yekun sənədin daha sonra BMT Təhlükəsizlik Şurasının qərarı ilə beynəlxalq hüquqi status qazanması planlaşdırılır.

Hərbi və Dəniz Təhlükəsizliyi Məsələləri

Dəniz məhdudiyyətlərinin aradan qaldırılması

“Bloomberg”in məlumatına görə, memorandum qüvvəyə mindiyi andan etibarən ABŞ İran üzərində tətbiq etdiyi dəniz məhdudiyyətlərini ləğv etməyi öhdəsinə götürür.

Vaşinqton İranın dəniz daşımalarına mane olmamaq və bu fəaliyyətlərə müdaxilə etməmək barədə öhdəlik götürür.

Hörmüz boğazında hərəkətin bərpası

İran isə öz növbəsində 30 gün ərzində gəmiçilik fəaliyyətinin tam şəkildə bərpası üçün tədbirlər görməli olacaq.

Bu müddətdə dəniz yollarında təhlükəsizliyin təmin edilməsi və mövcud maneələrin aradan qaldırılması nəzərdə tutulur.

ABŞ qüvvələrinin çıxarılması

Memorandumda ABŞ hərbi qüvvələrinin yekun razılaşma imzalandıqdan sonra 30 gün ərzində bölgədən mərhələli şəkildə çıxarılması ilə bağlı müddəanın da yer aldığı bildirilir.

Yekun razılaşma əldə olunana qədər tərəflərin mövcud vəziyyəti qoruyacağı qeyd edilir.

İqtisadi və Maliyyə Maddələri

Dondurulmuş aktivlərin qaytarılması

Sənədə əsasən ABŞ İranın xaricdə dondurulmuş maliyyə vəsaitlərinin və aktivlərinin azad edilməsini təmin etməyi öhdəsinə götürür.

Bununla yanaşı, İran nefti və neft-kimya məhsullarının ixracı üçün geniş maliyyə güzəştlərinin tətbiqi nəzərdə tutulur.

Neft ixracına güzəştlər

Memoranduma görə, İranın xam neft, neft məhsulları və neft-kimya məhsullarının satışına dair sanksiya məhdudiyyətləri mərhələli şəkildə yumşaldılacaq.

Bu güzəştlər bank xidmətləri və beynəlxalq maliyyə əməliyyatlarını da əhatə edəcək.

300 milyard dollarlıq iqtisadi proqram

Sənəddə ABŞ və regional tərəfdaşların iştirakı ilə İran iqtisadiyyatının inkişafına yönəlmiş proqram hazırlanması nəzərdə tutulur.

Bu proqram çərçivəsində minimum 300 milyard dollar həcmində maliyyələşmənin təmin edilməsinin planlaşdırıldığı bildirilir.

İcra mexanizminin isə yekun razılaşma üzrə aparılacaq danışıqlar zamanı müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulur.

Nüvə Proqramı ilə Bağlı Maddələr

İran nüvə silahı istehsal etməyəcəyini təsdiqləyir

Memoranduma əsasən İran bir daha nüvə silahı istehsal etməyəcəyini bəyan edir və bu mövqeyini rəsmi şəkildə təsdiqləyir.

Əsas mübahisəli məsələlər sonrakı danışıqlara saxlanılır

Zənginləşdirilmiş uranın taleyi, nüvə materiallarının gələcək statusu və digər texniki nüvə məsələləri isə yekun saziş üzrə aparılacaq danışıqlar zamanı müzakirə ediləcək.

Sənəddə bu məsələlərin ayrıca mexanizmlər vasitəsilə həll olunmasının nəzərdə tutulduğu qeyd edilir.

Razılaşmanın Regional Əhəmiyyəti

Memorandumun qüvvəyə minməsi halında bölgədəki gərginliyin azalması, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi və enerji bazarlarında sabitliyin güclənməsi gözlənilir.

Bununla yanaşı, sənədin yekun hüquqi qüvvə qazanması üçün nəzərdə tutulan danışıqlar prosesinin nəticələri yaxın aylarda beynəlxalq siyasətin əsas mövzularından biri olacaq.