QHT-lərin fəaliyyətinin dayandırılması üçün yeni əsaslar müəyyənləşdirilir
Azərbaycanda qeyri-hökumət təşkilatlarının (QHT) fəaliyyətinin dayandırılması və ləğvi qaydalarının sərtləşdirilməsi təklif olunur.
- QHT-lərin fəaliyyətinin dayandırılması üçün yeni əsaslar müəyyənləşdirilir
- Fəaliyyətin dayandırılmasına səbəb ola biləcək hallar
- QHT-lərin fəaliyyəti məhkəmə qərarı olmadan dayandırıla bilər
- QHT-lərin məhkəmə qərarı ilə ləğvi üçün əsaslar genişləndirilir
- Üç il fəaliyyət göstərməyən QHT-lər ləğv edilə bilər
- Nizamnaməyə uyğun fəaliyyət göstərməyən təşkilatlar da ləğv edilə bilər
- Müstəqil QHT nümayəndələrinin cinayət təqibi davam edir
- 2025-ci ildə QHT-lərlə bağlı istintaq yenidən başladılıb
- QHT nümayəndələrinə müxtəlif ittihamlar irəli sürülüb
- Beynəlxalq təşkilatlar Azərbaycanda QHT-lərin vəziyyətindən narahatdır
- Beynəlxalq Əfv Təşkilatı ən azı 50 nəfərin dindirildiyini bildirib
- Avropa Şurası Parlament Assambleyası narahatlığını ifadə edib
- Fondların yaradılması üçün ilkin kapital 100 min manata çatdırılır
- Minimum kapital tələbi 10 dəfə artırılır
APA informasiya agentliyinin məlumatına görə, müvafiq dəyişikliklər “Qeyri-hökumət təşkilatları (ictimai birliklər və fondlar) haqqında” qanuna təklif edilən dəyişikliklər layihəsində əksini tapıb.
Layihə yerli QHT-lərlə yanaşı, xarici qeyri-hökumət təşkilatlarının Azərbaycandakı filial və nümayəndəliklərini də əhatə edir.
Fəaliyyətin dayandırılmasına səbəb ola biləcək hallar
Təklif olunan dəyişikliklərə əsasən, QHT-lərin fəaliyyətinin dayandırılması üçün yeni hüquqi əsaslar müəyyən edilir.
Bu əsaslara təşkilatların fəaliyyətində şəffaflığın təmin edilməməsi, korrupsiyaya, cinayət yolu ilə əldə edilmiş vəsaitlərin leqallaşdırılmasına və terrorçuluğun maliyyələşdirilməsinə qarşı qanunvericiliklə nəzərdə tutulan tədbirlərin yerinə yetirilməməsi daxildir.
Bundan başqa, xarici QHT-lərin Azərbaycandakı filial və nümayəndəlikləri ilə bağlanmış sazişin müddəti başa çatdıqda və onun uzadılması üçün müraciət edildikdə fəaliyyətin dayandırılması mümkün olacaq.
Təşkilat rəhbərlərinin səlahiyyət müddəti bitdikdən sonra üç ay ərzində dövlət reyestrində müvafiq dəyişiklik edilməməsi də yeni əsaslardan biri kimi göstərilir.
QHT-lərin fəaliyyəti məhkəmə qərarı olmadan dayandırıla bilər
Qanun layihəsinə görə, qeyd olunan hallarda QHT-lərin fəaliyyəti məhkəmə qərarı ilə deyil, müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən dayandırıla biləcək.
Fəaliyyətin dayandırılması müddəti bir ilədək müəyyən ediləcək.
Təşkilat fəaliyyətinin dayandırılmasına səbəb olan pozuntuları aradan qaldırarsa, onun fəaliyyətinin müəyyən edilmiş müddət başa çatmadan bərpası mümkün olacaq.
QHT-lərin məhkəmə qərarı ilə ləğvi üçün əsaslar genişləndirilir
Qanun layihəsində qeyri-hökumət təşkilatlarının ləğv edilməsinə səbəb ola biləcək halların sayının artırılması da nəzərdə tutulur.
Hazırda qüvvədə olan qanunvericiliyə əsasən, bir il ərzində təşkilata iki dəfədən çox yazılı xəbərdarlıq edildikdə və ya pozuntuların aradan qaldırılması barədə göstəriş verildikdə, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müraciəti əsasında məhkəmə QHT-nin ləğvinə qərar verə bilər.
Yeni layihədə isə bu əsasla yanaşı, əlavə hallar müəyyənləşdirilir.
Üç il fəaliyyət göstərməyən QHT-lər ləğv edilə bilər
Təklifə əsasən, QHT-nin fəaliyyətinin dövlətin və cəmiyyətin qanunla qorunan maraqlarına təhdid yaratması və ya insanların həyatı və sağlamlığı üçün real təhlükə törətməsi onun ləğvinə əsas ola bilər.
Təşkilatın ardıcıl üç il ərzində ümumi yığıncağının çağırılmaması və üç ildən artıq müddətdə fəaliyyət göstərməməsi də ləğv üçün nəzərdə tutulan hallardandır.
Bundan əlavə, fəaliyyətinin dayandırılmasına səbəb olan pozuntuları müəyyən edilmiş müddətdə aradan qaldırmayan QHT-lərin ləğvi təklif edilir.
Fəaliyyətinin dayandırıldığı müddətdə qanunla icazə verilən hallar istisna olmaqla fəaliyyətini davam etdirən təşkilatlar da məhkəmə qərarı ilə ləğv oluna bilər.
Nizamnaməyə uyğun fəaliyyət göstərməyən təşkilatlar da ləğv edilə bilər
Layihədə QHT-lərin qanunla müəyyən edilmiş fəaliyyət növlərinə və ya öz nizamnamələrində göstərilən məqsədlərə uyğun fəaliyyət göstərməməsi də ləğv üçün əsas kimi nəzərdə tutulur.
Cinayət yolu ilə əldə edilmiş vəsaitlərin leqallaşdırılmasına və terrorçuluğun maliyyələşdirilməsinə qarşı mübarizə, eləcə də QHT-lərlə bağlı qanunvericiliyin pozulmasına görə inzibati məsuliyyətə cəlb edilən təşkilatların pozuntuları aradan qaldırmaması da ləğvə səbəb ola bilər.
Eyni qayda hədəfli maliyyə sanksiyaları tətbiq edildikdən sonra pozuntuları aradan qaldırmayan QHT-lərə də şamil olunacaq.
Müstəqil QHT nümayəndələrinin cinayət təqibi davam edir
Təklif olunan qanun dəyişiklikləri Azərbaycanda müstəqil vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin cinayət təqibi ilə üzləşdiyi və QHT-lərin fəaliyyət imkanlarının məhdudlaşdırıldığı dövrə təsadüf edir.
Son illərdə müstəqil vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinə qarşı təzyiqlər beynəlxalq insan hüquqları təşkilatlarının da diqqət mərkəzində olub.
2025-ci ildə QHT-lərlə bağlı istintaq yenidən başladılıb
QHT-lərin maliyyələşdirilməsi ilə bağlı 2014-cü ildə başlanmış cinayət işi 2022-ci ildə dayandırılıb.
Lakin Baş Prokurorluq 2025-ci ilin fevralında həmin iş üzrə istintaqı yenidən başladıb.
Bundan sonra beynəlxalq donor təşkilatları ilə əməkdaşlıq edən bir sıra QHT nümayəndələri saxlanılıb və cinayət məsuliyyətinə cəlb olunublar.
Onların arasında Vətəndaş Hüquqları İnstitutunun rəhbəri Bəşir Süleymanlı, Ubuntu Sosial İş Assosiasiyasının təşəbbüs qrupunun rəhbəri Zamin Zəkiyev, Gəncə Regional İcma Mərkəzinin rəhbəri Asəf Əhmədov və Seçkilərin Müşahidəsi Alyansının icraçı direktoru Məmməd Alpay (Məmmədzadə) var.
QHT nümayəndələrinə müxtəlif ittihamlar irəli sürülüb
Bu cinayət işi üzrə təqsirləndirilən şəxslər vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə, cinayət yolu ilə əldə edilmiş vəsaitlərin leqallaşdırılması və vəzifə saxtakarlığı kimi ittihamlarla üzləşirlər.
Asəf Əhmədov 8 il, Zamin Zəkiyev isə 7 il 3 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.
Bəşir Süleymanlının işi üzrə noyabrın 5-də keçirilən məhkəmə iclasında prokuror onun 9 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilməsini istəyib.
İş üzrə növbəti məhkəmə iclası noyabrın 19-na təyin olunub.
Təqsirləndirilən QHT nümayəndələri ittihamları qəbul etmir və fəaliyyətlərinin qanuni olduğunu bildirirlər.
Bəşir Süleymanlı məhkəmədə təşkilatın aldığı vəsaitlərin hüquqi yardım və seçkilərin monitorinqi kimi fəaliyyətlərə xərcləndiyini deyib.
Beynəlxalq təşkilatlar Azərbaycanda QHT-lərin vəziyyətindən narahatdır
Beynəlxalq insan hüquqları təşkilatları Azərbaycanda müstəqil QHT-lərin fəaliyyəti ilə bağlı məhdudiyyətlərə diqqət çəkiblər.
Beynəlxalq Əfv Təşkilatı ən azı 50 nəfərin dindirildiyini bildirib
Beynəlxalq Əfv Təşkilatının 2025-ci il üzrə hesabatında Azərbaycanda müstəqil QHT-lərin və vətəndaş cəmiyyəti fəallarının ciddi məhdudiyyətlər, təzyiqlər və cinayət təqibi ilə üzləşdiyi qeyd olunur.
Təşkilatın məlumatına görə, 2025-ci ildə QHT-lərlə bağlı yenidən başlanmış istintaq çərçivəsində ən azı 50 vətəndaş cəmiyyəti nümayəndəsi şahid və ya şübhəli qismində dindirilib.
Avropa Şurası Parlament Assambleyası narahatlığını ifadə edib
Avropa Şurası Parlament Assambleyasının 2026-cı il iyunun 1-də dərc etdiyi “Azərbaycanda tənqidi səslərin susdurulması” adlı hesabatında da müstəqil vətəndaş cəmiyyəti üçün vəziyyətin pisləşdiyi bildirilir.
Sənəddə beynəlxalq maliyyələşməyə çıxışın məhdudlaşdırılması, QHT-lərin qeydiyyatı ilə bağlı problemlər və hüquq müdafiəçilərinin cinayət təqibinə məruz qalması barədə narahatlıq ifadə olunur.
Hesabatda Seçkilərin Monitorinqi və Demokratiyanın Tədrisi Mərkəzinin rəhbəri Anar Məmmədlinin həbsi də xüsusi qeyd edilib.
Parlament Assambleyası onun həbsinin siyasi motivli olduğunu bildirib. Azərbaycan hakimiyyəti isə bu iş üzrə ittihamları cinayət əməlləri ilə əlaqələndirir.
Fondların yaradılması üçün ilkin kapital 100 min manata çatdırılır
Qanun layihəsində QHT formasında yaradılan fondların nizamnamə kapitalına dair tələbin dəyişdirilməsi də təklif olunur.
Minimum kapital tələbi 10 dəfə artırılır
Hazırda fond yaradılarkən onun nizamnamə kapitalı ən azı 10 min manat təşkil etməlidir.
Təklif edilən dəyişikliyə əsasən, bu məbləğin 100 min manata çatdırılması nəzərdə tutulur.
Beləliklə, fondların yaradılması üçün tələb edilən minimum kapitalın 10 dəfə artırılması təklif edilir.
Qanun dəyişiklikləri qəbul olunarsa, Azərbaycanda QHT-lərin fəaliyyətinin dayandırılması və ləğvi prosedurlarına, həmçinin fondların yaradılması şərtlərinə yeni qaydalar tətbiq ediləcək.
