Dövlət borcunun strukturu
2026-cı ilin birinci rübündə Azərbaycanın dövlət borcu 24,5 milyard manat təşkil edib. Maliyyə Nazirliyinin məlumatına görə, bu, Ümumi Daxili Məhsulun (ÜDM) 18,7 faizinə bərabərdir.
Borcun yalnız 32,6 faizi, yəni 8 milyard manat (təxminən 4,5 milyard dollar) xarici borcdur. Bu hissə xarici maliyyə qurumlarından və ya beynəlxalq investorlar tərəfindən təmin olunub. Qalan 16,5 milyard manat daxili borc olub və əsasən dövlətin ölkə daxilində banklardan və investorlar tərəfindən alınmış istiqrazlar hesabına formalaşıb. Son illərdə dövlət borcunun artımı əsasən bu daxili borclanma hesabına baş verib.
Xarici borcun tərkibində 3,3 milyard dollar kreditlər, təxminən 1,4 milyard dollar isə dövlətin xaricdə buraxdığı istiqrazlar (avrobondlar) təşkil edir.
Daxili borcun vəziyyəti
Daxili borc baxımından ilin əvvəli ilə müqayisədə 1,3 milyard manat azalma müşahidə olunub. Bu, dövriyyədə olan dövlət qiymətli kağızlarının azalması ilə bağlıdır. Lakin dövlət zəmanətli öhdəliklər hələ də 8,8 milyard manat olaraq qalır.
Bu ilin ilk üç ayında dövlət büdcəsindən borcların qaytarılması üçün 1,3 milyard manat əsas məbləğ və əlavə olaraq 132,5 milyon manat faiz ödənilib. Maraqlıdır ki, qiymətli kağızlar üzrə ödənişlər kredit ödənişlərindən daha çoxdur.
Borclanmanın riskləri və iqtisadi vəziyyət
İqtisadçı deyir ki, borcun təhlükəsizliyi təkcə onun ÜDM-ə nisbətindən asılı deyil. Borcun məqsədi, iqtisadiyyatın vəziyyəti və gəlir imkanları daha önəmlidir.
Hazırda iqtisadi artım zəifdir, neft hasilatı azalır və dövlət investisiyaları da məhduddur. Bununla belə, yüksək neft qiymətləri vəziyyəti qismən stabilləşdirir.
Daxili borcun bank sektoru üzərində təsiri
Son illərdə hökumət xarici borcu azaltmağa çalışır və bunun əvəzində daxili borcu artırır. Bu isə dövlətin artıq daha çox yerli banklara borclu olması deməkdir.
Toğrul Vəliyev bildirir ki, bank sektoru müəyyən qrupların əlində cəmləşibsə, onların dövlət büdcəsinə təsir etmək rıçaqları yaranır. Bu səbəbdən ölkədə inkişaf etmiş maliyyə və istiqraz bazarının olması, həm vətəndaşların, həm də şirkətlərin sərbəst investisiya imkanlarını artırar.
Şəffaflıq və gələcək risklər
Ekspert həmçinin dövlət borcunun tam şəffaf olmamasını problem hesab edir. Dövlət şirkətlərinin borcları haqqında məlumatlar açıq deyil və gələcəkdə risklər arta bilər.
“Məsələn, 5 il sonra ödənişlərin həcmi 3-4 dəfə artsa, bu dövlət büdcəsi üçün ciddi problem yarada bilər. Dövlət şirkətlərinin borcları və büdcə öhdəlikləri də mövcuddur, maliyyə çətinlikləri yaranarsa dövlət onları xilas etməyə məcbur olacaq. Sistemin tam şəffaf olmaması qiymətləndirməni çətinləşdirir”, – deyə Toğrul Vəliyev əlavə edib.
