Almaniyanın işğalçı İsrail siyasətinin arxasında nə dayanır?
Almaniyanın işğalçı İsrailə dəstəyinin ən mühüm tarixi əsaslarından biri Holokost və nasist Almaniyasının yəhudilərə qarşı törətdiyi cinayətlərin yaratdığı xüsusi siyasi məsuliyyətdir.
- Almaniyanın işğalçı İsrail siyasətinin arxasında nə dayanır?
- Fələstin tərəfdarlarına münasibət mübahisə yaradır
- “Hüquq vasitəsilə çəkindirmə siyasəti aparılır”
- Holokost amili hər şeyi izah edirmi?
- Almaniyanın mövqeyi də dəyişməz deyil
- “Alman diplomatların konkret cavabı yoxdur”
- Aydoğan problemi daha dərin tarixi səbəblərlə əlaqələndirir
- Berlinin siyasəti çoxşaxəli mübahisənin mərkəzindədir
Almaniya kansleri Fridrix Merts 7 oktyabr hadisələrinin üçüncü ildönümündə ölkəsinin işğalçı İsrailin təhlükəsizliyi və mövcudluğuna dəstəyini bir daha təsdiqləyərək bunu Holokostdan çıxarılan tarixi dərsin və Almaniya kimliyinin bir hissəsi kimi təqdim edib. Bununla yanaşı, Berlin iki dövlətli həllin vacibliyini də vurğulayır.
Lakin Almaniyanın siyasətini yalnız tarixi məsuliyyətlə izah etməyin yetərli olmadığına dair fərqli yanaşmalar da var.
Yerüzü Hüquqşünaslar Dərnəyinin idarə heyətinin üzvü M. Beheşti Aydoğan hesab edir ki, Almaniyada Fələstin tərəfdarlarının üzləşdiyi məhdudiyyətlərin arxasında tarixi günahkarlıq hissəsi ilə yanaşı siyasi və hüquqi amillər də dayanır.
Fələstin tərəfdarlarına münasibət mübahisə yaradır
Aydoğan Almaniya başda olmaqla bəzi Qərb ölkələrində Fələstin tərəfdarlarına, müsəlmanlara və miqrantlara qarşı təzyiq və ayrı-seçkilik hallarının artdığını iddia edir.
Onun qiymətləndirməsinə görə, xüsusilə fələstinli kimliyini ifadə edən simvolların və işğalçı İsrail siyasətinə yönələn sərt etirazların təhlükəsizlik məsələsi kimi təqdim edilməsi problem yaradır.
“Hüquq vasitəsilə çəkindirmə siyasəti aparılır”
Aydoğan hesab edir ki, siyasi mövqe hüquqi mexanizmlər vasitəsilə tətbiq olunur və bunun nəticəsində miqrant və qaçqınların bəzi hüquqları dövlət maraqları qarşısında ikinci plana keçirilir.
Onun fikrincə, Fələstin məsələsini ictimai fəaliyyətinin mərkəzinə gətirən şəxslərə qarşı hüquqi təzyiq mexanizmlərindən istifadə olunur.
Bu, Aydoğanın şərhidir və Almaniya dövlətinin rəsmi mövqeyini əks etdirmir. Berlin isə işğalçı İsrailə dəstəklə yanaşı antisemitizmlə mübarizəni dövlət siyasətinin mühüm istiqaməti kimi təqdim edir.
Holokost amili hər şeyi izah edirmi?
Almaniyanın işğalçı İsrail siyasəti müzakirə edilərkən ən çox xatırlanan amillərdən biri Holokostdan doğan tarixi məsuliyyətdir.
Aydoğan bu amilin əhəmiyyətini inkar etmir, lakin hazırkı siyasəti yalnız bununla izah etməyin düzgün olmadığını düşünür.
Onun fikrincə, Qəzzada baş verənlər və işğalçı İsrailə hərbi dəstək məsələsi fonunda Almaniyanın mövqeyi hüquqi və mənəvi baxımdan ciddi suallarla üzləşib.
Almaniyanın işğalçı İsrailə silah ixracı beynəlxalq hüquqi mübahisələrin də predmetidir. Nikaraqua Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində Almaniyanın işğalçı İsrailə silah tədarükünün beynəlxalq öhdəliklərə zidd olduğunu iddia edir. Berlin isə bu ittihamlarla razılaşmır və işin rədd edilməsini istəyir.
Almaniyanın mövqeyi də dəyişməz deyil
Bununla belə, Berlinin işğalçı İsrail hökumətinin bütün addımlarını qeyd-şərtsiz müdafiə etdiyini söyləmək hazırkı mənzərəni tam əks etdirmir.
Almaniya hökuməti son dövrdə işğalçı İsrailin bəzi siyasətini açıq şəkildə tənqid edib. Kansler Merts işğalçı İsrailin milli təhlükəsizlik naziri İtamar Ben-Qvirin Qəzza ilə bağlı açıqlamalarını qəbuledilməz adlandırıb. Almaniya rəsmiləri İordan çayının qərb sahilində məskunlaşmaların genişləndirilməsi və mümkün ilhaq addımlarına qarşı da mövqe bildiriblər.
Berlin Qəzzadakı müharibə ilə bağlı hüquqi narahatlıqlar fonunda işğalçı İsrailə müəyyən hərbi avadanlıqların çatdırılmasını da bir müddət dayandırmışdı.
“Alman diplomatların konkret cavabı yoxdur”
Aydoğan Avropada iştirak etdiyi beynəlxalq toplantılardakı təmaslarına əsaslanaraq Almaniya nümayəndələrinin Qəzzada həlak olan qadınlar, uşaqlar və mülki şəxslərlə bağlı tənqidlərə yetərli hüquqi cavab verə bilmədiyini iddia edir.
Onun sözlərinə görə, Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində keçirilən görüşlərdə alman nümayəndələri əsasən mövzuya fərqli yanaşdıqlarını bildirməklə və 7 oktyabr 2023-cü il hadisələrini xatırlatmaqla kifayətləniblər.
Bu qiymətləndirmə də Aydoğanın şəxsi müşahidə və şərhlərinə əsaslanır.
Aydoğan problemi daha dərin tarixi səbəblərlə əlaqələndirir
Aydoğan Almaniyanın mövqeyini yalnız müasir siyasi şəraitlə əlaqələndirməyin də kifayət etmədiyini düşünür.
O, Qərb fəlsəfi düşüncəsində tarixi irqçi iyerarxiyaların mövcud olduğunu və bunun müasir siyasətdə müəyyən izlərinin qaldığını müdafiə edir.
Aydoğan İmmanuel Kantdan başlayaraq bəzi Qərb düşüncə məktəblərində ağdərili olmayan xalqların daha aşağı mövqedə təsvir edildiyini bildirir və Fələstinlilərin həyatına münasibətdə də bu tarixi düşüncə irsinin təsirinin olduğunu iddia edir.
Bu yanaşma ekspertin siyasi-fəlsəfi şərhidir və Almaniyanın işğalçı İsrail siyasətinin sübuta yetirilmiş vahid səbəbi kimi qəbul edilə bilməz.
Berlinin siyasəti çoxşaxəli mübahisənin mərkəzindədir
Beləliklə, Almaniyanın işğalçı İsrailə güclü dəstəyinin arxasında ilk növbədə Holokostdan doğan tarixi məsuliyyət və işğalçı İsrailin təhlükəsizliyini Almaniyanın dövlət kimliyinin bir hissəsi kimi qəbul edən uzunmüddətli siyasi xətt dayanır.
Bununla yanaşı, Fələstin tərəfdarları və hüquq müdafiəçiləri Almaniyada etirazlara münasibəti, silah ixracını və işğalçı İsrail siyasətinə yönələn tənqidlərə tətbiq olunan bəzi məhdudiyyətləri mübahisələndirirlər.
Qəzzada müharibənin nəticələri ağır olaraq qalır: son məlumatlarda 74 mindən çox fələstinlinin öldüyü, 1,2 milyondan çox insanın kəskin ərzaq çatışmazlığı ilə üzləşdiyi bildirilir.
Bütün bunların fonunda Almaniyanın işğalçı İsrail siyasəti artıq yalnız tarixi məsuliyyət məsələsi deyil, həm də beynəlxalq hüquq, silah ixracı, ifadə və etiraz azadlığı, antisemitizmlə mübarizə və Fələstinlilərin hüquqlarının qorunması ətrafında davam edən geniş siyasi mübahisənin bir hissəsinə çevrilib.
