ABŞ-la yeni hərbi razılaşma gündəmdədir
Danimarka və Qrenlandiya şənbə günü ABŞ-la nəzərdə tutulan razılaşmanın Qrenlandiyanın suverenliyinə xələl gətirməyəcəyini açıqlayıb. Bəyanat ABŞ Prezidenti Donald Trampın razılaşmanın Vaşinqtona Arktikada yerləşən adanın təhlükəsizliyi üzərində uzunmüddətli nəzarət imkanları verəcəyini bildirməsindən sonra səsləndirilib.
ABŞ, Danimarka və Qrenlandiya bundan əvvəl Vaşinqtonun adadakı hərbi mövcudluğunu əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirməsinə imkan verən razılaşma əldə etdiklərini bildiriblər. Razılaşmanın eyni zamanda ABŞ-ın rəqib hesab etdiyi dövlətlərin Qrenlandiyada hərbi baza və ya başqa hərbi mövcudluq yaratmasının qarşısını alması nəzərdə tutulur.
Bununla belə, sənədin bir sıra mühüm detalları hələ açıqlanmayıb. ABŞ hərbi qüvvələrinin Danimarka Krallığının tərkibində geniş muxtariyyətə malik Qrenlandiyadakı gələcək sayının nə qədər olacağı məlum deyil. Həmçinin xarici siyasət, strateji sərvətlər və digər sahələr üzrə hər hansı rəsmi səlahiyyətin Vaşinqtona verilib-verilməyəcəyi də aydınlaşdırılmayıb.
Kopenhagen “qırmızı xətləri” xatırladır
Danimarka və Qrenlandiya tərəfi razılaşmanın son aylarda yaranmış qeyri-müəyyənliyi aradan qaldıracağına ümid edir. Sənədin BMT Baş Assambleyasının gələn həftə keçiriləcək toplantıları çərçivəsində imzalanması gözlənilir.
Danimarkanın xarici işlər naziri Lars Lökke Rasmussen bildirib ki, qarşıdakı həftə Qrenlandiya, Danimarka və ABŞ üçün müsbət nəticələrlə yadda qala bilər.
Nazirin sözlərinə görə, məqsəd Arktika və Şimali Atlantikada təhlükəsizliyi gücləndirən, bununla da NATO və Avropanın ümumi təhlükəsizliyinə töhfə verən məcburi razılaşmaya nail olmaqdır. Rasmussen bunun Danimarka Krallığının müəyyən etdiyi “qırmızı xətlərə” hörmət çərçivəsində həyata keçirilməsinin vacibliyini vurğulayıb.
Qrenlandiyanın satılmadığı bir daha vurğulanır
Danimarka və Qrenlandiya rəsmiləri dəfələrlə Vaşinqtonun Danimarka Krallığının suverenliyinə hörmət etməli olduğunu bildiriblər. Eyni zamanda, Qrenlandiyanın satılıq olmadığı mövqeyi dəyişməz olaraq qalır.
Tramp təhlükəsizlikdə geniş səlahiyyətlərdən danışır
Donald Tramp açıqlamasında razılaşmanın ABŞ-a Qrenlandiyanın və ABŞ-ın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün adada zəruri hesab edilən tədbirləri uzunmüddətli əsasda həyata keçirmək imkanı yaradacağını bildirib.
Trampın sözlərinə görə, sənəd Vaşinqtona Qrenlandiyanın təhlükəsizliyi ilə bağlı geniş imkanlar verəcək. ABŞ Prezidenti həmçinin Vaşinqtonun açıq yazılı razılığı olmadan rəqib dövlətlərin adada hərbi baza və ya hərbi mövcudluq yaratmasına, eləcə də həssas sahələrə sərmayə yatırmasına imkan verilməyəcəyini söyləyib.
Razılaşmanın hüquqi çərçivəsi hələ tam aydın deyil
Kopenhagen Universitetinin siyasi elmlər üzrə professoru Mikkel Vedbi Rasmussen hesab edir ki, razılaşma ABŞ administrasiyasının Qrenlandiya ilə bağlı strateji maraqlarının sonu demək deyil. Onun fikrincə, adanın coğrafi mövqeyi və təbii sərvətləri Vaşinqtonun diqqətində qalacaq.
Professor qeyd edib ki, Kopenhagen hər hansı rəsmi səlahiyyətini Vaşinqtona ötürərsə, bu məsələ Qrenlandiyada Danimarka ilə tarixi münasibətlərin ABŞ-la yeni asılılıq münasibətləri ilə əvəzlənib-əvəzlənmədiyinə dair müzakirələr yarada bilər.
Qrenlandiya rəhbərliyi razılaşmadan razıdır
Qrenlandiyanın Baş naziri Yens-Frederik Nielsen nəzərdə tutulan razılaşmadan məmnun olduğunu bildirib. O vurğulayıb ki, sənəd Danimarka Krallığının suverenliyini və ərazi bütövlüyünü, eyni zamanda Qrenlandiya xalqının öz müqəddəratını təyin etmək hüququnu tanıyır.
NATO da razılaşmanı müsbət qarşılayıb. Alyansın nümayəndəsi sənədin Arktikanın strateji əhəmiyyət daşıyan bu hissəsində təhlükəsizliyin, sabitliyin və əməkdaşlığın gücləndirilməsinə xidmət edəcəyini bildirib.
Trampın Qrenlandiya üzərində nəzarətlə bağlı əvvəlki açıqlamaları NATO daxilində diplomatik gərginliyə səbəb olmuşdu. Bunun ardınca Danimarka və Qrenlandiya Vaşinqtonla danışıqlara başlayaraq təhlükəsizlik əməkdaşlığının genişləndirilməsi ilə suverenliyin qorunması arasında hüquqi və siyasi çərçivə formalaşdırmağa çalışıb.
