İran Pakistan vasitəsilə ABŞ-yə 14 maddəlik bir plan təklif etdi: Planın dörd maddəsi müharibənin sona çatmasının və yenidən başlamayacağının təminatı ilə, dörd maddəsi blokadanın və Hörmüz boğazının açılması ilə, üç maddəsi sanksiyaların ləğvi ilə və üç maddəsi də nüvə danışıqları ilə bağlıdır. Qısaca, Tehran rəhbərliyi Vaşinqtona üç mərhələli bir plan təqdim etmiş olur: Birinci mərhələdə müharibənin bitirilməsinin və yenidən başlamayacağının təmin olunmasını istəyir. İkinci mərhələdə Hörmüz boğazını açması müqabilində sanksiyaların ləğvini tələb edir. Bunlardan sonra isə üçüncü mərhələdə nüvə danışıqlarına keçilməsini istəyir.
ABŞ isə əksinə, əvvəlcə nüvə razılaşmasını şərt kimi irəli sürür. (ABŞ-nin indi axtardığı və razı olacağı bir nüvə razılaşmasının daha yaxşısının Obama dövründə ABŞ ilə İran arasında imzalandığını, lakin Trampın 2018-ci ildə həmin razılaşmadan çıxdığını xüsusilə xatırladaq.)
HÖRMÜZ NÜVƏ SİLAHINDAN DAHA VACİBDİR
İran bu 14 maddəlik planından əlavə, Hörmüz boğazı üçün də 12 maddəlik plan hazırladı. İran parlamenti sədrinin müavini Əli Nikzadın açıqlamasına görə keçidlər belə planlaşdırılır:
– İsrail gəmilərinin Hörmüz boğazından keçməsinə icazə verilməyəcək.
– İrana qarşı düşmən mövqe sərgiləyən gəmilər müharibə təzminatı ödəmələri qarşılığında Hörmüz boğazından keçə biləcəklər.
– Digər gəmilər isə İran parlamentinin qəbul edəcəyi qanunlara və Tehranın icazə və qaydalarına uyğun olaraq Hörmüz boğazından istifadə edə biləcəklər.
İranlı rəsmilərə görə Hörmüz İran üçün həyati əhəmiyyət daşıyır: İran parlamenti sədrinin müavini Əli Nikzada görə “Hörmüzdəki gəmi trafiki müharibədən əvvəlki kimi olmayacaq” və “Hörmüzün idarə olunma forması neftin milliləşdirilməsi qədər əhəmiyyətlidir.” İran parlamentinin İmarət komissiyasının sədri Məhəmməd Rza Rızai-yə görə isə “Hörmüz boğazını idarə etmək, nüvə silahı əldə etməkdən daha vacibdir.”
BLOKADA VƏ PİRATLIQ
Hörmüz boğazının əhəmiyyəti ortadadır. Tehran Hörmüz boğazını ABŞ-İsrail əlaqəli gəmilərə bağladığı andan etibarən Vaşinqton rəhbərliyi üçün kabus başladı. Buna qarşı tapdıqları “həll” isə “blokadaya qarşı blokada” oldu. ABŞ İranın blokadasını daha kənar halqadan blokadaya aldı.
Bunun nə qədər effektiv olduğu isə mübahisəlidir. Çünki ABŞ blokadasına baxmayaraq Çin başda olmaqla bir çox ölkənin gəmiləri giriş-çıxış edib və edir.
ABŞ bu müddətdə bəzi tankerlərə əməliyyatlar təşkil edərək çəkindiricilik göstərməyə çalışır. ABŞ prezidenti Donald Tramp isə bu əməliyyatları “Neftə əl qoyuruq. Çox gəlirli işdir. Piratlar kimiyik” deyə tərifləyərək danışır!
Trampın sözləri açıq şəkildə ABŞ-nin beynəlxalq dənizçilik fəaliyyətlərinə qarşı törətdiyi cinayətləri qəbul etməsi deməkdir. Tehran rəhbərliyi buna görə BMT baş katibini və üzv ölkələri bu piratlığa qarşı hərəkətə keçməyə çağırdı.
AMERİKA PİRATLIĞI
Trampın sözləri ABŞ-nin cinayətlərinə yenisini əlavə etmiş oldu.
Əslində ABŞ uzun illərdir dənizdə piratlıq edir, amma son dövrdə piratlıq fəaliyyəti əsas fəaliyyətinə çevrilmiş kimidir. Xatırlayaq: Venesuelanın neft tankerinə əl qoyub öz limanına çəkdi, Venesuelanın üçüncü bir ölkədəki təyyarəsinə əl qoydu, İngiltərə ilə birlikdə Venesuelanın qızıl və valyuta ehtiyatlarını ələ keçirdi, Venesuela qayıqlarını vurdu, Venesuela prezidenti Maduronu evindən qaçırıb Nyu-Yorka apardı.
ABŞ bu cür gəmiyə, təyyarəyə, qızıla, pula əl qoyma əməliyyatlarını İran başda olmaqla digər ölkələrə də tətbiq etdi. (ABŞ rəhbərliyinin, Türkiyənin pulunu ödədiyi döyüş təyyarələrinə əl qoyması və pulu geri qaytarmaması da bir növ piratlıqdır.)
PİRATLARIN SONU MƏLUMDUR
Qısacası ABŞ üçün piratlıq, oğurluq, quldurluq, qanunsuzluq artıq adi hala çevrilmişdir.
Bu fərqlə: imperializm ya xammalı ucuz alıb həmin ölkəyə baha mal sataraq istismar edir, ya investisiya yolu ilə böyük mənfəət transferləri edərək istismar edir, ya da borclandıraraq asılı vəziyyətə salmaqla istismar edir. Bunu isə az-çox istismar etdiyi ölkəyə bir hüquq tətbiq edərək qanuniləşdirməyə çalışır.
Tramp rəhbərliyi isə imperializmin “açıq şəkildə xammala əl qoyaraq istismar” dövrünə bənzər bir vəziyyəti (orada da buna hüquqi don geyindirilməyə çalışılırdı), lakin hegemonluğu zəiflədiyi üçün onun dənizdəki piratlıq formasını, yəni tam qanunsuz halını nümayiş etdirir.
Amma piratlığın gələcəyi yoxdur!
