HƏMAS müzakirəsi niyə bu qədər böyüyüb?
Fələstin müqavimət hərəkatı HƏMAS-ın gələcəyi ilə bağlı müzakirələr artıq Fələstin sərhədlərini aşaraq regional və beynəlxalq xarakter alıb. Bunun əsas səbəbi 28 ay davam edən müharibənin iki əsas reallığı dəyişdirə bilməməsidir. Birincisi, HƏMAS bütün siyasi təzyiqlərə baxmayaraq, Fələstin xalqı arasında ən geniş ictimai dəstəyə malik qüvvə olaraq qalır. İkincisi isə İsrail–ABŞ müharibəsinin hərəkatı məhv edə bilməməsi və hətta onun uzunmüddətli mövcudluğunu etiraf etməyə məcbur qalmasıdır.
Bu müzakirələr fonunda iki əsas sual ön plana çıxır: HƏMAS-ın silahı və müqavimətçi liderliyi hansı taleyi yaşayacaq? Digər tərəfdən, hərəkatın islamçı – “ixvani” ideoloji istinadı bu yeni mərhələdə qorunacaqmı?
Tanıdığımız HƏMAS: silah və ideologiya
Müqavimət və islamçı kimlik
HƏMAS yarandığı gündən silahlı müqavimətlə eyniləşdirilib. 1990-cı illərdə həyata keçirdiyi əməliyyatlar, İsrail tərəfindən hədəf alınaraq şəhid edilən liderləri, Qəzza üzərinə ard-arda aparılan müharibələr bu kimliyi daha da möhkəmləndirib. “Qüds Qılıncı” əməliyyatı və ardınca baş verən hadisələr hərəkatın hərbi potensialının əsas dayaqlarından biri olduğunu göstərdi.
HƏMAS üçün silahla yanaşı, islamçı ideoloji istinad – xüsusilə “Müsəlman Qardaşlar” xətti – hərəkatın “ikinci genetik kodu” rolunu oynayıb. Bu ideoloji çərçivə hərəkatın sosial dayaqlarını gücləndirib, Qəzzada paralel ictimai strukturun formalaşmasına imkan verib.
Cəmiyyətlə bağlanan əlaqələr
HƏMAS təkcə silahlı müqavimətlə deyil, eyni zamanda sosial, xeyriyyə, təhsil və yardım şəbəkələri ilə də cəmiyyətdə möhkəmlənib. Bu, xüsusilə Oslo prosesindən sonra silahlı mübarizədən uzaqlaşan digər fələstinli siyasi qüvvələr fonunda hərəkatın cazibəsini artırıb.
Tanımadığımız HƏMAS: mümkün dönüşüm
Silahsızlaşdırma təzyiqi
Müharibənin dayandırılması ilə bağlı danışıqların əsas şərtlərindən biri HƏMAS-ın silahdan imtina etməsi mövzusudur. Bu, təkcə hərbi deyil, eyni zamanda siyasi və ideoloji böhran yaradır. Silahdan imtina HƏMAS-ın öz mahiyyətini dəyişməsi demək ola bilər.
Burada əsas sual yaranır: HƏMAS silahsız bir siyasi partiyaya çevrilərsə, bu hələ də tanıdığımız HƏMAS olacaqmı?
İdeoloji kimlikdən imtina riski
Digər tərəfdən, regionda islamçı hərəkatlara qarşı artan təzyiqlər HƏMAS-ı ideoloji istinadlarını yenidən nəzərdən keçirməyə vadar edir. Lakin bu istinaddan imtina hərəkatın xalq dəstəyini zəiflədə bilər. Paradoks ondadır ki, HƏMAS-ın güc mənbəyi olan ideoloji kimlik, eyni zamanda ona qarşı beynəlxalq və regional düşmənçiliyin əsas səbəbidir.
Çətin seçimlər qarşısında HƏMAS
HƏMAS bu gün silah, ideologiya və siyasi gələcək arasında son dərəcə mürəkkəb seçim qarşısındadır. Nə tam silahsızlaşma, nə də əvvəlki kimi davam etmək asan görünür. Hər iki yol ağır bədəllər tələb edir.
Tanımadığımız HƏMAS – silahsız, ideologiyadan uzaq, “siyasi cəhətdən yumşaldılmış” bir HƏMAS – artıq başqa bir qurum deməkdir. Məhz bu səbəbdən hərəkat hələ də bütün kartlarını açmır və qərarlarını ehtiyatla verir.
