Səudiyyə Ərəbistanında ABŞ-a qarşı məyusluq artır
Səudiyyə Ərəbistanı Yəmən qüvvələrinin hücumlarının güclənməsi və neft ixracı üzərində təzyiqin artması fonunda ciddi strateji problemlə qarşılaşıb. ABŞ rəhbərliyinin Ər-Riyadın gözlədiyi səviyyədə hərbi dəstək göstərməməsi isə krallıq daxilində Vaşinqtona münasibətdə məyusluğu dərinləşdirib.
ABŞ mətbuatında yayılan məlumatlara görə, Səudiyyə Ərəbistanı rəhbərliyi hazırda qarşısında qalan məhdud seçimləri qiymətləndirir.
Təhlilçilər hesab edirlər ki, Ər-Riyad bir tərəfdən ABŞ-İran qarşıdurmasının yaratdığı regional təzyiqlə, digər tərəfdən isə Yəməndən gələn hərbi təhlükə ilə üzləşib.
Neft ixracı təzyiq altındadır
Son həftələrdə Yəmən qüvvələrinin Səudiyyə Ərəbistanına qarşı əməliyyatları krallığın neft ixrac imkanlarına dair narahatlığı artırıb.
Əsas enerji və nəqliyyat marşrutlarının təhlükə altına düşməsi təkcə Səudiyyə Ərəbistanı üçün deyil, dünya enerji bazarı üçün də ciddi nəticələr yarada biləcək amil kimi qiymətləndirilir.
Ər-Riyadın əsas narahatlıqlarından biri qarşıdurmanın uzanacağı halda enerji infrastrukturuna və ixrac yollarına təzyiqin daha da güclənməsi ehtimalıdır.
Tramp hərbi müdaxiləyə razılıq vermədi
Məlumata görə, Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhdi Məhəmməd bin Salman ötən həftə ABŞ Prezidenti Donald Trampdan Yəmənə qarşı hərbi addım atılmasını istəyib.
Lakin Tramp birbaşa hərbi müdaxilə tələbini qəbul etməyib.
Bu mövqe Ər-Riyad üçün xüsusilə ağır hesab olunur. Çünki Səudiyyə Ərəbistanı uzun illər ərzində ABŞ-la təhlükəsizlik tərəfdaşlığının inkişafına milyardlarla dollar və böyük siyasi kapital sərf edib.
Keçmiş ABŞ diplomatı Maykl Ratni mövcud vəziyyəti Səudiyyə Ərəbistanı üçün mümkün olan ən ağır ssenarilərdən biri kimi qiymətləndirib və Ər-Riyadda ciddi məyusluğun olduğunu bildirib.
Ər-Riyad Yəmənlə təkbaşına döyüşmək istəmir
Səudiyyə rəsmiləri və təhlilçilərin qiymətləndirməsinə əsasən, krallıq Yəmən qüvvələri ilə yenidən genişmiqyaslı müharibəyə təkbaşına girmək niyyətində deyil.
Bunun əsas səbəblərindən biri əvvəlki hərbi əməliyyatların uzunmüddətli qarşıdurmaya çevrilməsi və Ər-Riyadın gözlədiyi nəticələri verməməsidir.
ABŞ-ın isə İranla davam edən qarşıdurma, hərbi dəniz qüvvələrinin üzərinə düşən yük və sursat ehtiyatları ilə bağlı problemlər fonunda Yəməndə yeni cəbhə açmaq istəmədiyi bildirilir.
Ər-Riyadın seçimləri daralır
Mövcud vəziyyət Səudiyyə Ərəbistanını mürəkkəb seçim qarşısında qoyub. Bir tərəfdən Vaşinqtondan birbaşa hərbi müdaxilə gəlmir, digər tərəfdən Yəmən istiqamətində təzyiq davam edir.
İranla aparılan diplomatik təmasların da hələlik Ər-Riyadın gözlədiyi nəticələri vermədiyi bildirilir. İran, Səudiyyə Ərəbistanı və digər Körfəz ölkələrinin rəsmilərinin iştirakı ilə keçirilməsi planlaşdırılan görüşün təxirə salınması tərəflər arasındakı fikir ayrılıqlarının davam etdiyini göstərib.
Diplomatiya əsas çıxış yoluna çevrilə bilər
Keçmiş ABŞ rəsmisi Barbara Lif hesab edir ki, Səudiyyə Ərəbistanı yaranmış vəziyyətdə yenidən diplomatik həll yollarına üstünlük verə bilər.
Onun sözlərinə görə, Yəmənə qarşı illərlə davam edən Səudiyyə Ərəbistanı, ABŞ və İsrail hərbi əməliyyatlarına baxmayaraq, məsələ hərbi yolla həll edilməyib.
Bu səbəbdən Ər-Riyadın qonşu dövlətlər və İranla yeni razılaşmalar üzərində işləməsi mümkün hesab olunur.
Çin də mümkün vasitəçi kimi gündəmdədir
Ər-Riyadın alternativ diplomatik istiqamətlərdən biri kimi Çinə üz tuta biləcəyi də qeyd edilir.
Pekin 2023-cü ildə İran və Səudiyyə Ərəbistanı arasında münasibətlərin normallaşdırılması prosesində vasitəçilik etmişdi. Hazırkı gərginlik fonunda Çinin yenidən diplomatik prosesə cəlb olunması ehtimalı müzakirə edilir.
Bununla belə, təhlilçilər Səudiyyə rəhbərliyinin ABŞ-la münasibətlərdə yaranmış narazılığı açıq şəkildə nümayiş etdirməsinin gözlənilmədiyini bildirirlər.
Beləliklə, Ər-Riyadın qarşısında mürəkkəb mənzərə yaranıb: ABŞ yeni hərbi cəbhə açmağa həvəs göstərmir, Yəmən qüvvələrinin təzyiqi davam edir, neft ixracı ilə bağlı risklər artır və krallığın manevr imkanları daralır. Bu şərait Səudiyyə Ərəbistanını hərbi qarşıdurmadan daha çox yeni diplomatik çıxış yolları axtarmağa məcbur edə bilər.
