Dünya Şençjendə (Shēnzhèn) “tarixi” adı altında həddindən artıq şişirdilən üçtərəfli zirvə görüşünə şahid oldu. Bu görüşdə həqiqətən “tarixi” sayıla biləcək nəyisə tapmaq üçün sanki böyük bir ot tayasında iynə axtarırıq.
- Təhlükəsizlik və sabitlik adı altında toxunulmazlıq axtarışı
- Enerji sabitliyini pozanlar sabitlikdən danışırlar
- Nüvə müharibəsi barədə ziddiyyətli mövqelər
- İran, Ukrayna, Yəmən və Qəzza niyə bəyanatdan kənarda qaldı?
- Böyük güclərin razılaşması dünya sülhünə zəmanətdirmi?
- İranla müharibənin genişləndirilməsi təhlükəsi davam edir
- ABŞ və İsrail yeni hərbi əməliyyatlara hazırlaşır
Çin Xalq Respublikasının Sədri Si Cinpin, Rusiya Federasiyasının Prezidenti Vladimir Putin və ABŞ Prezidenti Donald Tramp arasında keçirilən zirvə görüşü, bəli, ilk idi.
Ukrayna məsələsində oyundan kənarda qalmağın çarəsizliyini yaşayan avropalılar görüşü “yeni Yalta” ilə müqayisə edərək qorxularını üzə çıxardılar.
Qəribə olan isə rus millətçilərinin də “Yalta 2.0” ifadəsini işlədərək yeni dünya nizamının qurulduğu barədə təsəvvür yaratmaları və bu qorxunu daha da gücləndirmələri idi.
Halbuki nə konfransın məzmunu, nə də tərəflərin mövqeləri belə nəticələr çıxarmağa əsas verir.
ABŞ-nin birtərəfli siyasəti qarşısında BMT nizamına sadiqliyini ön plana çıxarsa da, Çin “sürətli inkişaf” naminə qaydasız dünya nizamının üstünlüklərindən istifadə edir. Məqsədinə çatana qədər yeni öhdəliklər götürməkdən yayınır.
Pekinin zirvəyə yanaşması da böyük qərarların qəbul edildiyi görüş keçirmək deyil, təntənəli görüntü vasitəsilə arzuladığı bərabər statusun və nüfuzun tanınmasını təmin etmək idi.
İqtisadi və texnoloji potensial baxımından qlobal güc mövqeyini itirmiş Rusiya da dünya siyasətinin əsas qütblərindən biri kimi öz yerini tutmaq istəyir.
Moskvanı hər şeydən əvvəl Ukrayna müharibəsini ərazi güzəştləri hesabına başa çatdırmaq maraqlandırır.
Təhlükəsizlik və sabitlik adı altında toxunulmazlıq axtarışı
Dörd maddədən ibarət birgə bəyanatda strateji sabitliyin və beynəlxalq təhlükəsizliyin qorunması öhdəliyi yer alır.
Hərbi müdaxilə ilə dövlət başçısını qaçırıb Venesuelanı ələ keçirən, İrana qarşı müharibə aparan, gözünü Kubaya dikən və Qəzzadakı soyqırımın əsas təchizatçısı olan ABŞ-nin dilində təhlükəsizlik və sabitlik sözləri necə də gözəl səslənir!
BMT Təhlükəsizlik Şurasında veto hüququna malik olan və istənilən halda öz maraqlarını təmin edən bu üç ölkə BMT-də islahatlar aparılacağına da söz verir.
Ardınca isə qaydalara əsaslanan dünya nizamı barədə öhdəliyi faktiki olaraq məhv edən ifadə gəlir: dövlətlərin razılığı prinsipinə və dövlət rəsmilərinin toxunulmazlığına hörmət göstərilməsi tələb olunur.
Bəyanatda Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin (BCM) və buna bənzər qurumların öz səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməməli olduğu vurğulanır.
Tramp Qəzzadakı soyqırımla əlaqədar İsrail rəhbərləri haqqında həbs qərarı çıxaran Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsini və fələstinli qaçqınlara yardım göstərmək vəzifəsini daşıyan BMT-nin Fələstinli Qaçqınlara Yardım və İşlər üzrə Agentliyini (UNRWA) sıradan çıxarmaq üçün əlindən gələni edir.
Putinin də Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi ilə problemləri var.
Bu zirvənin utancverici tərəfi üç ölkənin soyqırım, müharibə və insanlığa qarşı cinayətlər qarşısında toxunulmazlıq zirehi axtarışında ortaq mövqedə birləşməsidir.
Enerji sabitliyini pozanlar sabitlikdən danışırlar
Üç ölkənin razılığa gəldiyi digər məsələ enerji sabitliyidir.
Onlar emal edilmiş neft məhsullarının istehsalının və tədarükünün artırılması barədə razılığa gəliblər.
Lakin bu sabitliyin pozulmasının əsas səbəbkarı ABŞ-dir.
Ukrayna Rusiyanın neft emalı zavodlarına hücum etdiyi bir vaxtda İran da ABŞ-nin başladığı ədalətsiz müharibənin gedişini dəyişmək üçün Hörmüz boğazını bağladı.
Qlobal enerji təchizatında yaranan böhranın dünəndən bu günə qədər əsas məsuliyyəti Amerika siyasətinin üzərinə düşür.
Tramp Kiyevdəki müharibə baronlarını sərt şəkildə danlasa da, Ukraynanı Rusiyaya qarşı bufer zonaya çevirən və Rusiyanın işğalını təhrik edən məhz Amerikanın müdaxiləçi siyasətidir.
Nüvə müharibəsi barədə ziddiyyətli mövqelər
Bəyanatda “Nüvə müharibəsində qalib gəlmək mümkün deyil və belə bir müharibə heç vaxt aparılmamalıdır” prinsipi bir daha təsdiqlənir.
Necə də həyəcanvericidir!
Sanki İranla müharibədən çıxış yolu kimi nüvə silahından istifadə variantını öz komandası ilə müzakirə edən Tramp deyil.
Sanki BMT nəzarəti olmadan inkişaf etdirdiyi nüvə proqramını gizli silah istehsalına çevirən İsrail toxunulmazlığını ABŞ-yə borclu deyil.
Yaxud sanki ABŞ və Rusiyanın nüvə başlıqlarının sayına çatana qədər hər hansı məhdudlaşdırıcı sazişin müzakirəsinə belə yaxın durmayan tərəf Çin deyil.
İndi bu üç böyük dövlət dünyaya yaxşılıq satır.
Nə gözəl!
İran, Ukrayna, Yəmən və Qəzza niyə bəyanatdan kənarda qaldı?
İran, Ukrayna və Yəməndəki müharibələrlə yanaşı, soyqırımın davam etdiyi Qəzzaya dair təcili məsələlər də bəyanatda öz əksini tapmadı.
Maraqların müəyyən dərəcədə həm üst-üstə düşdüyü, həm də toqquşduğu məsələlər zirvənin uğurla başa çatması naminə ön plana çıxarılmadı.
Rusiya İranla tərəfdaşdır. Lakin Ukrayna məsələsində ABŞ-nin mövqeyini öz xeyrinə dəyişmək üçün qarışıq strategiya həyata keçirir.
Hörmüz boğazının bağlanması Çinin də maraqlarına ziddir.
Lakin İranın çökdürülməsi bütün Yaxın Şərqi, Asiyanı və Qafqazı Amerikanın hökmranlığına açacaq, eyni zamanda Çinin “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünə zərbə vuracaq.
Buna görə də Pekin Tehranın təslim olmasını istəmir.
Bununla belə, Çin üç səbəbdən İrana ciddi dəstək göstərə bilmir:
-
İrana dəstəyin Körfəz ölkələri ilə münasibətlərini korlayacağını düşünür.
-
ABŞ ilə ticarət müharibəsinin daha da kəskinləşməsindən yayınır.
-
Tehranın Müqavimət Oxu ilə birlikdə formalaşdırdığı regional gündəmin iştirakçısına çevrilmək istəmir.
Böyük güclərin razılaşması dünya sülhünə zəmanətdirmi?
Si Cinpin böyük güclər arasında uyğunluq istəyir. Dünya sülhünün yolunu bunda görür.
O deyir:
“Hepimiz birlikdə yüksəlir və birlikdə enirik.”
Yəni hamımız birlikdə yüksəlir, birlikdə tənəzzül edirik.
Onlar bizdən inanmağımızı gözləyirlər ki, böyük güclər bir-biri ilə toqquşmadan öz maraqlarını təmin etdikdə dünyanın qalan hissəsi üçün də rifah və sülh zəmanət altına alınacaq.
Halbuki bu, cəfəngiyatdır.
“Üç ölkə bir-birinin qırmızı xətlərini keçməsin…”
Bəs başqalarının qırmızı xətlərini keçmək olarmı?
Nəticədə “Dünya bir tərəfə, ABŞ bir tərəfə” deyən bir zorba bütün dünyaya qarşı quldurluq edir.
İranla müharibənin genişləndirilməsi təhlükəsi davam edir
Zirvə görüşündəki ab-havanın əksinə olaraq, İrana qarşı müharibəni daha da genişləndirmək variantı hələ də masadadır.
Tramp Çinə yola düşərkən yeni hücum dalğasını legitimləşdirmək məqsədilə “saxta bayraq” əməliyyatları barədə xəbərlər yayılmağa başladı.
Əvvəlcə CNN İranın Vaşinqtonda “çirkli bomba” — kimyəvi və ya bioloji silah — istifadə etməyi planlaşdırdığını iddia etdi.
Ardınca “The New York Times” İranın bəndlərin altında raket bazaları qurduğunu irəli sürdü.
Bu iddialardan biri ABŞ-yə hücum üçün bəhanə hazırlayır, digəri isə hədəfləri müəyyənləşdirir.
Bütün bunlar Amerika kəşfiyyatının məlumatları kimi təqdim olunur.
ABŞ-nin daxili təhlükəsizlik naziri Markveyn Mallin Konqresdə “Yaxınlaşan təhlükə yoxdur” desə də, Tramp zirvə zamanı “Fox News” telekanalına müsahibəsində çirkli bomba barədə iddialara əhəmiyyət verir.
Tramp deyir:
“Nüvə məsələsində onların qarşısını kəsdik. Nüvə silahı hazırlamaq çətin işdir. İndi qazlarla, bioloji silahlarla maraqlanırlar. Başqa məsələlər də var. Yeni ilə daxil oluruq. Yanvarın 1-dən sonra nə baş verəcəyini görəcəyik.”
“Vaşinqtondakı insanlar təşvişə düşməməlidirlərmi?” sualına isə belə cavab verir:
“Düşünmürəm, yox. Əgər belə bir şey baş versə, onları tamamilə məhv edərik.”
İraqın işğalına bəhanə kimi istifadə edilən kütləvi qırğın silahları yalanı burada da yenidən gündəmə gətirilir.
ABŞ və İsrail yeni hərbi əməliyyatlara hazırlaşır
Eyni vaxtda ABŞ Mərkəzi Komandanlığının (CENTCOM) komandanı Bred Kuper İsrailə səfər edərək Baş Qərargah rəisi Eyal Zamir, Mossad rəhbəri Roman Qofman və digər yüksək rütbəli komandirlərlə yeni hərbi əməliyyat planlarını nəzərdən keçirir.
Daha sonra Səudiyyə Ərəbistanına gedərək Körfəz ölkələrinin hərbi rəsmiləri ilə ortaq gündəm formalaşdırır.
İsrail mediasının məlumatına görə, ABŞ və İsrailin razılaşdırdığı əməliyyat planları hazırdır. İndi yalnız Trampın hücum əmri verməsi qalıb.
ABŞ səudiyyəliləri belə təşviq edir:
“Yəmənə qarşı müharibəni davam etdirin. Məkkə İttifaqı da arxanızdadır. Tərəddüd etməyin, işi bitirin!”
Məqalədə “Soyqırımçı-Epşteyn Koalisiyası” adlandırılan ittifaqın kiçik tərəfdaşı, İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu isə Tehranı “qabaqlayıcı” hücuma məcbur etmək və ABŞ-ni yenidən müharibəyə sürükləmək məqsədilə Mossada İran daxilində gizli əməliyyatlar keçirmək göstərişi verir.
Hizbullahı tərksilah etmək və Livanı tamamilə müdafiəsiz vəziyyətə salmaq üçün vətəndaş müharibəsi ssenarisi hazırlanır.
Ağ Ev komandasında fikir ayrılıqları olsa da, Tramp manipulyasiyaya açıq mövqe nümayiş etdirir.
Bütün dünya təhlükələrin fərqindədir.
Buna baxmayaraq, Tramp Şençjendə özünü ağıllı və məntiqli dövlət xadimi kimi göstərməyə çalışır.
Bəs üçtərəfli danışıqlar masasında bu nəzarətsiz lideri cilovlayacaq bir qətiyyət nümayiş etdirildimi ki, zirvə görüşü tarixi hadisə sayılsın?
