Trampın sərt hədələrindən sonra fərqli mesaj
ABŞ Prezidenti Donald Trampın İrana qarşı misli görünməmiş iqtisadi təzyiq tətbiq ediləcəyini və Tehranı ağır nəticələrlə üz-üzə qoyacağını bildirməsindən sonra Vaşinqton administrasiyasından daha ehtiyatlı açıqlamalar gəlməyə başlayıb.
ABŞ Maliyyə naziri Skott Bessent bildirib ki, maksimum iqtisadi təzyiq siyasətinin tətbiqi genişmiqyaslı hərbi əməliyyatların yenidən başlanması ehtimalını azalda bilər.
Bu açıqlama Trampın son günlərdə İrana qarşı səsləndirdiyi sərt təhdidlərin fonunda diqqət çəkib. Vaşinqtonun hazırkı mərhələdə hərbi qarşıdurmanı genişləndirmək əvəzinə iqtisadi sanksiyaları əsas təzyiq vasitəsinə çevirməyə çalışdığı görünür.
ABŞ üçün müharibənin qiyməti artır
İranla davam edən qarşıdurmanın ABŞ üçün həm hərbi, həm də iqtisadi nəticələri olduğu bildirilir.
Məlumatlara görə, qarşıdurmalar zamanı ABŞ hərbi qulluqçuları arasında ölən və yaralananların sayı artıb, bölgədəki bəzi Amerika hərbi obyektləri də zərər görüb.
Hörmüz boğazında yaranmış gərginlik enerji bazarlarına da təsirsiz ötüşməyib. Neft daşımaları ətrafında yaranan təhlükələr ABŞ daxilində yanacağın qiymətləri ilə bağlı narahatlıqları artırıb.
Bununla yanaşı, uzunmüddətli hərbi əməliyyatların ABŞ ordusunun sursat ehtiyatlarına əlavə təzyiq yaratdığı bildirilir.
Tramp administrasiyasının qarşısında siyasi risk
Vaşinqton üçün məsələ yalnız hərbi xərclərlə məhdudlaşmır. ABŞ-da qarşıdan gələn ara seçkiləri fonunda uzunmüddətli və baha başa gələn yeni müharibənin daxili siyasi nəticələri də Tramp administrasiyasının hesablamalarında mühüm yer tutur.
Bu səbəbdən Vaşinqtonun Tehran üzərində təzyiqi hərbi müstəvidən daha çox iqtisadi sahəyə keçirməyə çalışdığı qeyd olunur.
Çin ABŞ-ın İran planında əsas maneəyə çevrilir
İrana qarşı nəzərdə tutulan sanksiyaların effektivliyi baxımından Vaşinqtonun qarşısındakı əsas məsələlərdən biri Çindir.
Çin İran neftinin əsas alıcılarından biri olaraq qalır. Pekinin Tehranla enerji əməkdaşlığını davam etdirməsi ABŞ-ın İranın neft gəlirlərini kəskin şəkildə azaltmaq planını çətinləşdirir.
Vaşinqtonun Çin şirkətlərinə və maliyyə qurumlarına qarşı əlavə tədbirlər görməsi isə ABŞ-Çin münasibətlərində yeni iqtisadi qarşıdurma yarada bilər.
Trampın sentyabrda Çin lideri Si Cinpinlə görüşünün planlaşdırılması da bu məsələnin daha həssas xarakter almasına səbəb olur.
“Şahmat deyil, dama oynayırlar”
ABŞ-ın keçmiş Qərbi Asiya üzrə xüsusi nümayəndəsi Dennis Ross da Vaşinqtonun İran siyasətinə tənqidi yanaşıb.
Rossun fikrincə, Tehran ABŞ-ın hərbi qarşıdurmanın daha da genişlənməsini istəmədiyini anlayır və bu vəziyyət İranın mövqeyinə təsir göstərir.
O, ABŞ administrasiyasının uzunmüddətli nəticələri kifayət qədər hesablamadığını bildirərək Vaşinqtonun strategiyasını belə xarakterizə edib:
“Onlar növbəti addımdan sonrasını düşünə bilmirlər. Şahmat deyil, dama oynayırlar.”
Beləliklə, Tramp administrasiyasının İrana qarşı sərt ritorikasına baxmayaraq, genişmiqyaslı hərbi qarşıdurmanın siyasi, iqtisadi və hərbi qiyməti Vaşinqtonun manevr imkanlarını məhdudlaşdıran əsas amillərdən biri kimi göstərilir.
