ABŞ, Danimarka və Qrenlandiya razılığa gəldi
ABŞ Prezidenti Donald Tramp Vaşinqtonun Danimarka və Qrenlandiya ilə adanın təhlükəsizliyinə dair yeni razılaşma əldə etdiyini açıqlayıb. Tramp bunu ABŞ-nin Qrenlandiyanın təhlükəsizliyi üzərində “daimi nəzarəti” kimi təqdim edib.
- ABŞ, Danimarka və Qrenlandiya razılığa gəldi
- Tramp “daimi nəzarət” ifadəsini işlətdi
- Xarici hərbi mövcudluğa məhdudiyyət
- ABŞ-nin hərbi mövcudluğu genişlənə bilər
- Danimarka suverenliyin qorunduğunu bildirir
- Razılaşma gələn həftə imzalanacaq
- Arktika uğrunda strateji mübarizə güclənir
- Tramp daha əvvəl Qrenlandiyaya nəzarət istəyirdi
- Razılaşma Qrenlandiyanın statusunu dəyişmir
- Vaşinqton Arktikadakı mövqeyini gücləndirir
Trampın sözlərinə görə, razılaşma ABŞ-yə həm Qrenlandiyanın, həm də öz milli təhlükəsizliyinin müdafiəsi üçün adada zəruri hesab etdiyi tədbirləri həyata keçirmək imkanını uzunmüddətli şəkildə təmin edəcək.
Bununla belə, razılaşma Qrenlandiyanın ABŞ-yə verilməsi və ya Danimarkanın suverenliyindən çıxması demək deyil. Danimarka Qrenlandiya üzərində suverenliyinin qüvvədə qaldığını bildirir.
Tramp “daimi nəzarət” ifadəsini işlətdi
Tramp açıqlamasında ABŞ-nin Qrenlandiyada təhlükəsizlik sahəsində uzunmüddətli səlahiyyətlər əldə etdiyini vurğulayıb.
Razılaşmaya dair açıqlanan məlumatlara görə, Vaşinqtonun adaya hərbi giriş, baza və uçuş imkanları genişləndiriləcək. Saziş 1951-ci ildən qüvvədə olan ABŞ-Danimarka müdafiə razılaşmasının imkanlarını da genişləndirir.
Tramp həmçinin ABŞ-nin rəqib hesab etdiyi ölkələrin Qrenlandiyada hərbi baza və ya başqa hərbi mövcudluq yaratmasının, eləcə də həssas sahələrə sərmayə yatırmasının qarşısının alınacağını bildirib.
Xarici hərbi mövcudluğa məhdudiyyət
Yeni razılaşmanın diqqətçəkən müddəalarından biri Qrenlandiyada üçüncü ölkələrin hərbi və strateji fəaliyyətinə qoyulan məhdudiyyətlərdir.
Məlumata görə, NATO xaricindəki ölkələrin müəyyən həssas sərmayələri ABŞ-nin razılığı olmadan həyata keçirilə bilməyəcək. Vaşinqton bunun Arktikada rəqib dövlətlərin strateji mövqelər əldə etməsinin qarşısını almağa xidmət etdiyini bildirir.
Bu məsələ xüsusilə Arktikanın hərbi, iqtisadi və geosiyasi əhəmiyyətinin sürətlə artdığı bir dövrdə gündəmə gəlib.
ABŞ-nin hərbi mövcudluğu genişlənə bilər
Qrenlandiya ABŞ üçün uzun müddətdir strateji əhəmiyyət daşıyır. Adada ABŞ-nin Pituffik Kosmik Bazası yerləşir və bu obyekt raket xəbərdarlığı, kosmik müşahidə və Arktikadakı təhlükəsizlik fəaliyyətlərində mühüm rol oynayır.
Yeni razılaşmanın Vaşinqtona Qrenlandiyada hərbi imkanlarını daha da genişləndirmək üçün hüquqi və siyasi zəmin yaradacağı bildirilir. Lakin əlavə bazaların tikilib-tikilməyəcəyi və yeni qüvvələrin dəqiq sayı hələ açıqlanmayıb.
Danimarka suverenliyin qorunduğunu bildirir
Tramp razılaşmanı ABŞ-nin təhlükəsizlik baxımından “daimi nəzarəti” kimi təqdim etsə də, Danimarka və Qrenlandiyanın yanaşmasında mühüm fərq var.
Kopenhagen Qrenlandiyanın suveren statusunun dəyişmədiyini vurğulayır. Razılaşmanın əsas məqsədi Arktika və Şimali Atlantikada təhlükəsizlik əməkdaşlığını gücləndirmək kimi təqdim olunur.
Danimarka və Qrenlandiya rəhbərliyi daha əvvəl də adanın gələcəyinin Qrenlandiya xalqının iradəsi ilə müəyyən edilməli olduğunu dəfələrlə bəyan edib.
Razılaşma gələn həftə imzalanacaq
Danimarka və Qrenlandiya tərəfinin açıqlamasına görə, razılaşmanın gələn həftə Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyasının toplantıları çərçivəsində rəsmən imzalanması nəzərdə tutulur.
Beləliklə, Tramp razılaşmanın əldə edildiyini elan etsə də, sənədin hüquqi baxımdan rəsmiləşdirilməsi üçün imzalanma mərhələsi qarşıdadır.
Arktika uğrunda strateji mübarizə güclənir
Qrenlandiya Arktikada yerləşməsi, təbii ehtiyatları, Şimali Amerika ilə Avropa arasındakı mövqeyi və hərbi əhəmiyyəti səbəbindən böyük dövlətlərin diqqət mərkəzindədir.
ABŞ xüsusilə regionda Rusiya və Çinin təsir imkanlarının genişlənməsindən narahatlığını dəfələrlə ifadə edib. Yeni razılaşma Vaşinqtonun Qrenlandiyadakı mövcudluğunu daha uzunmüddətli təhlükəsizlik çərçivəsinə salır.
Tramp daha əvvəl Qrenlandiyaya nəzarət istəyirdi
Tramp bundan əvvəl də Qrenlandiyanın ABŞ-nin milli təhlükəsizliyi üçün xüsusi əhəmiyyət daşıdığını bildirərək adaya daha geniş Amerika nəzarətinin yaradılmasını istəyirdi.
Bu yanaşma Danimarka və Qrenlandiyada etirazla qarşılanmışdı. Qrenlandiya rəhbərliyi adanın gələcəyi ilə bağlı qərarın yalnız yerli əhali tərəfindən verilməli olduğunu vurğulayırdı.
Yeni razılaşma isə ərazi üzərində suverenliyin dəyişdirilməsi əvəzinə ABŞ-nin təhlükəsizlik və hərbi imkanlarının genişləndirilməsi modelinə əsaslanır.
Razılaşma Qrenlandiyanın statusunu dəyişmir
Hazırda açıqlanan məlumatlar razılaşmanın Qrenlandiyanın hüquqi statusunu dəyişdirdiyini göstərmir. Danimarka suverenliyini saxlayır, Qrenlandiyanın özünüidarəetmə hüquqları isə qüvvədə qalır.
Əsas dəyişiklik ABŞ-nin adada təhlükəsizlik, hərbi giriş və strateji sərmayələrə nəzarət sahəsində daha geniş və uzunmüddətli imkanlar əldə etməsidir.
Vaşinqton Arktikadakı mövqeyini gücləndirir
Razılaşma ABŞ-nin Arktikadakı hərbi mövcudluğunun gələcək çərçivəsini müəyyənləşdirən mühüm addımlardan biri kimi qiymətləndirilir.
Tramp bunu ABŞ-nin təhlükəsizlik maraqlarının təminatı kimi təqdim edir. Danimarka və Qrenlandiya isə razılaşmanı Arktika və Şimali Atlantikada kollektiv təhlükəsizliyin gücləndirilməsi çərçivəsində izah edir.
Tərəflərin fərqli siyasi vurğularına baxmayaraq, razılaşmanın Vaşinqtonun Qrenlandiyadakı hərbi və təhlükəsizlik imkanlarını uzunmüddətli şəkildə genişləndirəcəyi təsdiqlənir.
