Məkkə İttifaqı ABŞ və İsrailin bölgədə bir müddətdir üzərində işlədiyi, bəzən Ərəb NATO-su, bəzən Yaxın Şərq NATO-su, bəzən də Sünni Koalisiyası adlandırdığı layihələrlə nə dərəcədə üst-üstə düşür? Bu gün bu sualın cavabını axtaracağıq:
İSRAİLİN SÜNNİ İTTİFAQI LAYİHƏSİ
– İsrailin Daxili Kəşfiyyat Təşkilatının (Şin Bet) keçmiş rəhbəri Ami Ayalon 2012-ci ildə “Sünni İttifaqı” yaradılmasını istəmişdi:
“Türkiyənin rəhbərlik etdiyi koalisiyaya İsrailin mövcudluğunu qəbul etdirə bilsək, Yaxın Şərqdə böyük qarşıdurma Fələstin-İsrail qarşıdurması deyil, sünni-şiə qarşıdurması olacaq. Yaradacağımız Sünni Koalisiyası ABŞ və bizim tərəfimizdən dəstəklənəcək və İsrail İran təhdidinə qarşı bir güc formalaşdırmış olacaq. İsrail üçün qarşıdakı 10 il ərzində Sünni Koalisiyasının yaradılması çox mühüm addım olacaq. Əgər İsrail İrana qarşı təkbaşına hərəkət etsə, uğur qazana bilməz, lakin Sünni Koalisiyasının çətiri altında İran təhdidini aradan qaldıra bilər.”
(Arslan Bulut, Sünni İttifaqı İsrailin layihəsi idi, Yeniçağ, 7.10.2026)
– 2015-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərliyi ilə “Terrora Qarşı İslam İttifaqı” yaradıldı. Lakin bu ittifaq funksional olmadı. Ardınca ABŞ və İsrailin Sünni İttifaqı yaratmaq üçün necə addım-addım, mərhələ-mərhələ və koordinasiyalı şəkildə çalışdığını göstərən aşağıdakı hadisələr baş verdi:
ABŞ VƏ İSRAİLİN İTTİFAQ ADDIMLARI
– ABŞ-nin müdafiə naziri Ceyms Mettis İrana qarşı İsrail və Körfəz ölkələrindən ibarət “NATO tipli regional ittifaq” yaratmaq istədiklərini açıqladı. (Israel Defense, YDH, 28.4.2017)
– ABŞ administrasiyası Yaxın Şərq Strateji İttifaqı (MESA) layihəsini başlatdı. Sünni müsəlman müttəfiqlərin əsas strukturunu təşkil edəcəyi bu layihəni Ağ Ev və Yaxın Şərqdəki mənbələr Ərəb NATO-su adlandırırdı. (TRT Haber, 28.7.2018)
– Ağ Ev Bəhreyn və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin ABŞ-nin “əsas təhlükəsizlik tərəfdaşı” kimi tanındığını elan etdi. (Cumhuriyet, 16.1.2021)
– İsrailin “dördtərəfli müdafiə ittifaqı” yaratmaq məqsədilə Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Bəhreynlə danışıqlar apardığı bildirildi. (I24News, Sputnik, 26.2.2021)
– ABŞ Prezidenti Donald Tramp İran əleyhinə əməkdaşlığı təşviq etmək məqsədilə əvvəllər ABŞ-nin Avropa Komandanlığının məsuliyyət zonasına daxil olan İsrailin bundan sonra Yaxın Şərq ölkələri ilə birlikdə ABŞ Mərkəzi Komandanlığının (CENTCOM) tərkibinə daxil edilməsi barədə göstəriş verdi. (WSJ, Sputnik, 15.1.2021)
– Əvvəlcə İsrailin müdafiə naziri Benni Qants İsrailin ABŞ-nin rəhbərliyi ilə yaradılacaq “Yaxın Şərq Hava Hücumundan Müdafiə İttifaqı” adlı quruma qoşulduğunu açıqladı. Ardınca İordaniya Kralı II Abdullah ABŞ-nin CNBC telekanalına verdiyi açıqlamada belə dedi:
“Yaxın Şərq NATO-sunu dəstəkləyəcək ilk insanlardan biri mən olaram.”
(Deutsche Welle, 3.7.2022)
SON ADDIM: MƏKKƏ İTTİFAQI
Və 7 avqust 2026-cı ildə Məkkə İttifaqı yaradıldı. Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistanın yaratdığı ittifaqı ilk təbrik edən ABŞ oldu.
Respublikaçı senator Co Vilson “İndi Türkiyə, Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanının husiləri məhv etmək vaxtıdır” deyərək ittifaqın yaradılmasını təbrik etdi.
Məkkə İttifaqı amerikalılar tərəfindən “Trampın Yaxın Şərq strategiyasının” bir hissəsi kimi qiymətləndirildi.
Trampın Məkkə İttifaqına dəstək açıqlamasında bunun işarəsi var idi:
“Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistanın yaxın zamanda və nəhayət Məkkə Birgə Müdafiə Sazişini imzalamasından böyük məmnunluq duyuram. Bu saziş Yaxın Şərqin necə bir araya gəldiyini və ölkələrin nəhayət özlərini daha mənalı şəkildə müdafiə edə biləcəklərini göstərir.”
Məkkə İttifaqı husilərə qarşı hərbi addım atmaq qərarı qəbul etdikdən sonra amerikalı senator Co Vilson belə açıqlama verdi:
“Husilərin İran tərəfindən dəstəklənən təcavüzü qarşısında ittifaqı hərəkətə keçirdiklərinə görə müttəfiqlərimiz Türkiyə, Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanına minnətdaram. Məkkə Müdafiə İttifaqı Yaxın Şərqin NATO-su olmaq potensialına malikdir.”
ABŞ-NİN İŞLƏRİ
Jurnalist Nevzat Çiçək ABŞ-nin Ankaradakı keçmiş səfiri və Suriya üzrə xüsusi nümayəndəsi Ceyms Cefriyə belə bir sual verdi:
“Məkkə Sazişinə münasibətiniz necədir?”
Cefrinin cavabı belə oldu:
“Bu, yaxşı fikirdir və ümid edirik ki, bu addım bir neçə yaxşı nəticə ortaya çıxaracaq. Amerikanın həm Çinlə, həm də İranla bağlı çox işi var. Siz bizim işimizdən bir qədər baş çıxarırsınız.”
(Independent Türkçe, 8.10.2026)
Məsələnin mahiyyəti Cefrinin işarə etdiyi “ABŞ-nin işləri” məsələsidir.
Belə ki, biz də həftələrdir bu köşədə apardığımız təhlillərdə ABŞ-nin “yükü bölüşdürmə strategiyası” çərçivəsində Yaxın Şərqdəki işlərini müttəfiqləri arasında bölüşdürdüyünü və Səudiyyə Ərəbistanını qorumaq vəzifəsini Türkiyənin öz üzərinə götürdüyünü izah etməyə çalışırıq.
NATO 3.0-ın bir təzahürü də məhz budur.
