Serbiyada seçkilər siyasi hakimiyyət dəyişikliyinə yol açıb
Serbiyada oktyabrın 25-də keçirilən növbədənkənar parlament seçkiləri ölkənin siyasi həyatında mühüm dönüş nöqtəsi olub.
- Serbiyada seçkilər siyasi hakimiyyət dəyişikliyinə yol açıb
- Tələbə Siyahısı parlamentdə çoxluq qazanmağa yaxındır
- Vuçiçin siyasi hakimiyyəti necə formalaşmışdı?
- Hakimiyyətin uğurları və müxalifətin ittihamları
- Seçkilərdə hansı siyasi qüvvələr iştirak edib?
- Əsas siyasi bloklar
- Tələbə hərəkatı necə yaranıb?
- Novi Sad faciəsində 16 nəfər həlak olub
- Universitet etirazları ümumxalq hərəkatına çevrilib
- Tələbə Siyahısı siyasi partiyadırmı?
- Namizədlər necə seçilib?
- Tələbə Siyahısına kim rəhbərlik edir?
- Tələbələr seçicilərə nə vəd ediblər?
- Proqramın əsas istiqamətləri
- Tələbə hərəkatını hansı siyasi qüvvələr dəstəkləyib?
- Müxalifətin hamısı birləşməyib
- Tələbələrin qələbəsi Serbiyanın xarici siyasətini dəyişəcəkmi?
- Serbiyanın Avropa İttifaqı, Rusiya və Çinlə münasibətləri
- Yeni hökuməti hansı çətinliklər gözləyir?
- Hökumətin qurulması və islahatların həyata keçirilməsi
2014-cü ildən bəri Serbiya siyasətində aparıcı rol oynayan Aleksandar Vuçiç seçkidə məğlub olduqlarını açıqlayıb.
Vuçiç televiziya vasitəsilə etdiyi çıxışda seçkiləri uduzduqlarını bildirib və Tələbə Siyahısının qələbəsini qəbul edib.
Tələbə Siyahısı parlamentdə çoxluq qazanmağa yaxındır
İlkin nəticələrə əsasən, tələbə hərəkatının dəstəklədiyi siyahının 250 yerlik parlamentdə 135–140 deputat mandatı qazanacağı gözlənilir.
Vuçiçin rəhbərlik etdiyi hakimiyyət blokunun isə təxminən 105 mandat əldə edəcəyi bildirilir.
Nəticələrin açıqlanmasından sonra paytaxt Belqradda on minlərlə insan küçələrə çıxaraq seçki qələbəsini qeyd edib.
Vuçiçin siyasi hakimiyyəti necə formalaşmışdı?
Seçkilərdən əvvəl Serbiyada hakimiyyətin əsas siyasi qüvvəsi Aleksandar Vuçiçin uzun illər rəhbərlik etdiyi Serb Tərəqqi Partiyası idi.
Milliyyətçi və populist siyasi xəttə malik partiya 2012-ci ildən ölkə siyasətində mühüm mövqeyə sahib olub.
Vuçiç 2014–2017-ci illərdə baş nazir, 2017-ci ildən isə prezident vəzifəsini icra edib.
Hakimiyyətin uğurları və müxalifətin ittihamları
Vuçiç administrasiyası iqtisadi artımı və infrastruktur yatırımlarını siyasi nailiyyətləri sırasında göstərib.
Yeni avtomobil yollarının, dəmir yollarının, xəstəxanaların və məktəblərin tikintisi hakimiyyətin önə çıxardığı layihələr arasında olub.
Bununla yanaşı, müxalifət və insan hüquqları təşkilatları hökuməti korrupsiya, mediaya təzyiq, dövlət qurumlarının siyasiləşdirilməsi və etirazçılara qarşı sərt müdaxilələrdə ittiham ediblər.
Vuçiç administrasiyası bu ittihamları rədd edib.
Aleksandar Vuçiç 2026-cı il sentyabrın 27-də prezident vəzifəsindən ayrılaraq növbədənkənar seçkilərdə baş nazir postuna namizəd olub.
Seçkilərdə hansı siyasi qüvvələr iştirak edib?
Serbiyada növbədənkənar parlament seçkilərində ümumilikdə 18 namizəd siyahısı mübarizə aparıb.
Əsas siyasi rəqabət Vuçiçin rəhbərlik etdiyi hakimiyyət bloku ilə tələbələrin dəstəklədiyi müstəqil siyahı arasında gedib.
Əsas siyasi bloklar
| Siyasi blok | Təmsilçiləri | Siyasi istiqaməti |
|---|---|---|
| Aleksandar Vuçiç – Birləşmiş Serbiya | Serb Tərəqqi Partiyasının rəhbərlik etdiyi ittifaq | Milliyyətçilik, mühafizəkarlıq, iqtisadi artım və siyasi sabitlik |
| Tələbə Siyahısı – Tələbələr Qalib Gəlir | Tələbə hərəkatının dəstəklədiyi müstəqil namizədlər | Korrupsiya ilə mübarizə, demokratik islahatlar və hüququn aliliyi |
| Serbiya Sosialist Partiyasının ittifaqı | İvitsa Daçiç və müttəfiq partiyalar | Sosial ədalət, əmək hüquqları və Rusiya ilə yaxın münasibətlər |
| Avropa Serbiyası | Marinika Tepiç və Zdravko Ponoşun rəhbərlik etdiyi ittifaq | Avropa İttifaqına yaxınlaşma və demokratik islahatlar |
| Əsl Sağ | Milliyyətçi-mühafizəkar müxalifət | Milli suverenlik və mühafizəkar siyasət |
Serbiya Sosialist Partiyası uzun illər Vuçiçin hakimiyyətdəki müttəfiqlərindən biri olub.
Avropa Serbiyası ittifaqı isə Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşmanı, demokratik institutların gücləndirilməsini və Rusiyaya sanksiyaların tətbiqini müdafiə edib.
Vuçiçə qarşı çıxan bütün siyasi qüvvələr vahid ittifaqda birləşməyib. Bəzi müxalifət partiyaları seçkilərə ayrıca siyahılarla qatılıb, digərləri isə Tələbə Siyahısını dəstəkləyib.
Tələbə hərəkatı necə yaranıb?
Serbiyada seçkilərin qalibi olan tələbə hərəkatı ənənəvi siyasi partiya kimi formalaşmayıb.
Hərəkatın yaranması 2024-cü il noyabrın 1-də Novi Sad şəhərində baş vermiş faciə ilə bağlıdır.
Novi Sad faciəsində 16 nəfər həlak olub
Novi Sad dəmir yolu stansiyasında beton örtüyün çökməsi nəticəsində 16 nəfər həyatını itirib.
Hadisə ölkədə geniş ictimai narazılığa səbəb olub.
Faciədən sonra dövlət satınalmalarında qanun pozuntuları, korrupsiya və nəzarət çatışmazlığı ilə bağlı iddialar gündəmə gəlib.
Universitet tələbələri hadisəyə görə məsuliyyət daşıyan şəxslərin müəyyənləşdirilməsi və ictimaiyyət qarşısında hesabat verilməsi tələbi ilə etirazlara başlayıblar.
Universitet etirazları ümumxalq hərəkatına çevrilib
Əvvəlcə universitetlərlə məhdudlaşan nümayişlər zaman keçdikcə ölkə miqyasında kütləvi hərəkata çevrilib.
Tələbələrə müəllimlər, alimlər, fermerlər, təqaüdçülər və müxtəlif peşə sahibləri dəstək veriblər.
Etirazların əsas tələbləri korrupsiya ilə mübarizə, dövlət vəsaitlərinin şəffaf istifadəsi, demokratik hüquqların qorunması və dövlət qurumlarının siyasi təsirlərdən azad edilməsi olub.
Tələbə Siyahısı siyasi partiyadırmı?
Tələbə Siyahısı ənənəvi mənada siyasi partiya deyil.
Hərəkat seçkilərə müstəqil namizədlərdən ibarət vətəndaş siyahısı ilə qatılıb.
Namizədlər universitetlərdə keçirilən tələbə toplantılarında irəli sürülüb və daha geniş müzakirələrdən sonra siyahıya daxil ediliblər.
Namizədlər necə seçilib?
Namizədlərin müəyyənləşdirilməsində əvvəllər yüksək siyasi vəzifə tutmamış şəxslərə üstünlük verilib.
Siyahıda universitet müəllimləri, həkimlər, sənət adamları, fəallar, idmançılar və müxtəlif peşələrin nümayəndələri yer alıb.
Hərəkatın əsas xüsusiyyətlərindən biri vahid siyasi lider ətrafında təşkilatlanmamasıdır.
Tələbələr qərarların kollektiv şəkildə qəbul edilməsini və siyasi təmsilçiliyin ayrı-ayrı şəxslərdən daha çox ictimai tələblərə əsaslanmasını müdafiə edirlər.
Tələbə Siyahısına kim rəhbərlik edir?
Tələbə Siyahısının ilk sırasında kardioloq İliya Srdanoviç dayanır.
Lakin Srdanoviç özünü hərəkatın siyasi lideri kimi təqdim etmir.
Hərəkat ortaq qərarvermə mexanizmlərinə əsaslanan idarəçilik modelini mənimsəyib.
Bu səbəbdən seçkidə qalib gələn siyahının hökuməti kimin rəhbərliyi altında quracağı hələ müəyyənləşməyib.
Siyasi təhlilçilər hərəkatın müstəqil mütəxəssislərdən ibarət hökumət formalaşdırmağa çalışa biləcəyini bildirirlər.
Tələbələr seçicilərə nə vəd ediblər?
Tələbə hərəkatının seçki proqramında korrupsiya ilə mübarizə və demokratik institutların yenidən qurulması əsas yer tutub.
Hərəkatın 11 maddəlik proqramında bir sıra islahat hədəfləri müəyyənləşdirilib.
Proqramın əsas istiqamətləri
- Dövlət satınalmalarında şəffaflığın artırılması;
- Korrupsiya ilə mübarizə üçün müstəqil nəzarət mexanizmlərinin yaradılması;
- Hüququn aliliyinin gücləndirilməsi;
- Dövlət qurumlarının siyasi təzyiqlərdən azad edilməsi;
- Qanunsuz yollarla əldə olunmuş əmlakın müsadirəsi;
- Təhsildə imkan bərabərliyinin genişləndirilməsi;
- Şagird və tələbələrin pulsuz dərsliklərlə təmin olunması;
- Dərman qiymətlərinin aşağı salınması.
Hərəkat dövlət idarəçiliyində mövcud sistemin dəyişdirilməsini və vətəndaşların dövlət qurumlarına inamının bərpa edilməsini hədəfləyir.
Tələbə hərəkatını hansı siyasi qüvvələr dəstəkləyib?
Tələbə hərəkatı müxtəlif siyasi baxışlara malik müxalifət qruplarının dəstəyini qazanıb.
Demokrat Partiyası və “Kreni-Promeni” hərəkatı seçkilərə öz namizəd siyahıları ilə qatılmaq əvəzinə Tələbə Siyahısını dəstəkləmək qərarı verib.
Solçu, liberal, ekoloji və milliyyətçi müxalifət qruplarının bir hissəsi də tələbələrin rəhbərlik etdiyi hərəkata dəstək göstərib.
Müxalifətin hamısı birləşməyib
Bununla belə, Avropa Serbiyası kimi bəzi müxalifət ittifaqları seçkilərdə ayrıca siyahılarla iştirak ediblər.
Beləliklə, Tələbə Siyahısı vahid ideoloji xəttdən daha çox Vuçiç administrasiyasının dəyişməsini istəyən müxtəlif ictimai təbəqələri bir araya gətirib.
Tələbələrin qələbəsi Serbiyanın xarici siyasətini dəyişəcəkmi?
Seçki nəticələrindən sonra gündəmə gələn əsas məsələlərdən biri Serbiyanın gələcək xarici siyasətidir.
Vuçiç administrasiyası uzun illər Avropa İttifaqı ilə münasibətləri davam etdirərkən Rusiya və Çinlə də yaxın əməkdaşlıq edib.
Serbiyanın Avropa İttifaqı, Rusiya və Çinlə münasibətləri
Avropa İttifaqı Serbiyanın ən böyük ticarət tərəfdaşıdır.
Rusiya ölkənin mühüm təbii qaz təchizatçılarından biri, Çin isə infrastruktur yatırımlarında əsas tərəfdaşlarından biridir.
Tələbə hərəkatı xarici siyasətlə bağlı hələlik ətraflı və vahid mövqe ortaya qoymayıb.
Seçki kampaniyasında hərəkatın əsas diqqəti ölkə daxilində korrupsiya iddialarına, demokratik hüquqlara və dövlət idarəçiliyinin yenidən qurulmasına yönəlib.
Bu səbəbdən yeni hökumətin Avropa İttifaqı, Rusiya və Çinlə münasibətləri necə davam etdirəcəyi qeyri-müəyyən olaraq qalır.
Yeni hökuməti hansı çətinliklər gözləyir?
Tələbə Siyahısının parlamentdə çoxluq əldə etməsi Vuçiçin uzun illər davam edən siyasi üstünlüyünün sona çatması baxımından mühüm hadisə hesab olunur.
Lakin seçki qələbəsi hərəkatın qarşısındakı bütün problemlərin həll edilməsi demək deyil.
Hökumətin qurulması və islahatların həyata keçirilməsi
Yeni siyasi rəhbərlik baş nazirliyə namizədi müəyyənləşdirməli və hökuməti formalaşdırmalıdır.
Bundan sonra seçki kampaniyasında verilmiş islahat vədlərinin həyata keçirilməsi gündəmə gələcək.
Korrupsiya ilə mübarizə, məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyi, dövlət qurumlarının yenidən qurulması və xarici siyasət yeni hökumətin qarşılaşacağı əsas məsələlər arasında göstərilir.
