AKP hakimiyyətinin 23 illik tarixi, eyni zamanda “dönə-dönə Kürd açılımı etmək” tarixidir. Bunun dönə-dönə olmasının, davamlı olaraq irəli və geri addımlar atılmasının birdən çox daxili və xarici səbəbi var. O səbəblərdən biri açılımı davam etdirməyin hakimiyyəti davam etdirməyə yarayıb-yaramayacağıdır. Yaramayacağı göründüyü anda dünən deyilənlərin hamısının rədd edilərək tam əksi olan xəttə asanlıqla keçildiyi görüldü.
ABŞ FAKTORU
“Dönə-dönə Kürd açılımı etmək” vəziyyətinə təsir edən amillərdən biri də ABŞ-dır. ABŞ-ın Yaxın Şərqdə izlədiyi strategiya açılımlara təsir etdi.
Bu vəziyyət AKP-nin 23 illik dövrdə, eynilə “dönə-dönə Kürd açılımı etməsi” kimi, “dönə-dönə regional birlik” siyasətləri yürütməsinə səbəb oldu. Ortaq Nazirlər Kabineti iclaslarının nəzərdə tutulduğu Yaxın Şərq Birliyindən Türkiyə-İraq-Suriya ittifaqlarına qədər müxtəlif modellər üzərində dayanıldı.
Amma daxildə hər açılımın, xaricdə “Türkiyəni Kürdlərlə genişləndirmək” hədəfi oldu.
ÜÇ AÇIQLAMA
Bugünkü vəziyyəti anlamağımızı asanlaşdıracaq bəzi siyasi açıqlamalara diqqətinizi çəkəcəyəm:
– DEM Partiyasının həmsədri Tuncer Bakırhan: “Türkiyə siyasəti uzun müddətdir ‘Məkkə dövrü’ psixologiyasını yaşayır. Halbuki Türkiyənin ehtiyacı ortaq maraqlar əsasında siyasi və sosial birliyin və ədalətin təmin edildiyi ‘Mədinə dövrü’ ağlıdır.” (TBMM çıxışı, 10.8.2026)
– YPG/SDG-nin Suriya/Kobani üzrə məsulu Mahmut Berhudan: “YPG/SDG-nin ləğvini elan edəcəyik. Muxtar idarəetmə strukturu da aradan qalxacaq. (…) İslam ümməti çərçivəsi heç bir Kürdü narahat etməz. Suriyada da, digər coğrafiyalarda da varlığımızı yalnız bu şəkildə davam etdirə bilərik. (…) Bizi 1926-cı il Brüssel xətti ilə bıçaqla doğrayırmış kimi ayırdılar. İndi bu mötərizəni bağlamaq və sülh zamanıdır.” (Türkiye Gazetesi, 16.8.2026)
– DEM-in İmralı heyətindən Ahmet Türk: “İraqa da getdim, Suriyaya da getdim. Bütün Kürdlərin gözü Türkiyədədir. Özlərini hələ də Osmanlıdan bu yana Türkiyənin bir parçası kimi görürlər. Kürdlər yalnız Türklərlə ədalətli bir həyat yaşaya, azad ola bilərlər. Başqa şansları da yoxdur.” (Nefes Gazetesi, 4.1.2025)
GENİŞLƏNMƏ HƏDƏFİ
Bu üç açıqlamanı Prezident Ərdoğanın “Türk, Kürd, Ərəb ittifaqı” vurğusu və son açılımı başladan MHP lideri Bahçelinin Musula 82, Kərkükə 83, Hələbə 84 nömrəli avtomobil qeydiyyat nişanı verməsi ilə birlikdə düşünmək lazımdır.
Millət əvəzinə İslam ümməti altında, Osmanlıdakı kimi birlikdə, 1926-cı il Ankara Müqaviləsinin qəbul etdiyi Brüssel xətti ilə dəqiqləşən Türkiyə-İraq sərhədinin aradan qalxması və Mədinədəki kimi bir növ konfederasiya ilə genişlənmə istənilir.
AKP-MHP ittifaqı və onun formalaşdırdığı dövlət bürokratiyası Suriyada Əsədin devrilməsini, ABŞ-ın İrana müharibə açmasını və Tehranın İraq və Suriyadakı nüfuzunun qırılmağa başlamasını tarixi bir fürsət kimi görür. Son açılımın 22 oktyabr 2024-cü ildə Bahçelinin çıxışı ilə başlaması və ABŞ-Türkiyə tərəfindən dəstəklənən Şəranın 27 noyabr 2024-cü ildə Dəməşqə əməliyyata başlamasının eyni vaxta təsadüf etməsi kifayət qədər açıqlayıcıdır.
ORTA ƏSRÇİLİK QAPISI
Bunun mümkün olub-olmadığını müzakirə etməyə belə ehtiyac yoxdur. Çünki buna girişməyin nə Türklərə, nə də Kürdlərə bir faydası var. Əksinə, bu cür layihələr xalqları yanaşı gətirməkdən daha çox xalqları qarşı-qarşıya gətirir və böyük qırğınlara səbəb olur.
Hakimiyyətin İraq və Suriyanın şimalını “tarixi hinterland” kimi görərək Misaki-Milliçiliklə bu cür layihələrə girişməsi yalnız bir əksinqilab deyil, coğrafiyamızı imperialist ABŞ-ın istədiyi monarxiyalara gerilədəcək bir orta əsrçilik təşəbbüsüdür.
Ona görə də “çərçivə qanunu” sülh, demokratiya və demokratikləşmə təşəbbüsü deyil, Ərdoğan-Bahçeli ikilisinin avantürizminə qapı açılmasıdır.
