Tehran və Maskat arasında Hörmüz razılaşması
İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun sözçüsü, briqada generalı Hüseyn Möhəbbi İran və Oman arasında Hörmüz boğazı ilə bağlı aparılan danışıqlarda mühüm razılaşmaların əldə edildiyini bildirib.
Onun sözlərinə görə, tərəflər boğazdakı payları, eləcə də bu strateji su yolundan əldə ediləcək gəlirlərin İran və Oman arasında bölüşdürülməsi məsələsində ortaq mövqeyə gəliblər.
Möhəbbi mətbuat konfransında bildirib ki, İran Hörmüz boğazında faktiki nəzarət imkanlarına malikdir. O, ABŞ rəsmilərinin açıqlamalarının əksinə olaraq, hazırda Fars körfəzi və Hörmüz boğazında rəqib hərbi gəmilərinin olmadığını söyləyib.
“Hərbi gəmilər ən azı 400 kilometr uzaqdadır”
İranlı generalın sözlərinə görə, qarşı tərəfə məxsus hərbi gəmilər Hörmüz boğazından ən azı 400 kilometr uzaqda yerləşdirilib.
Möhəbbi iddia edib ki, İranın icazəsi və müəyyən etdiyi idarəetmə qaydaları olmadan gəmilərin bu strateji su yolundan keçməsi mümkün deyil.
O, Oman sahillərinə yaxın keçid marşrutunun da hazırda İranın nəzarətində olduğunu bildirib.
Gəlirlərin bölüşdürülməsi də razılaşdırılıb
Möhəbbi Hörmüz boğazının coğrafi baxımdan İran və Omanla bağlı olduğunu xatırladaraq, Tehranla Maskat arasında təxminən bir ay əvvəl danışıqların başladığını açıqlayıb.
Onun sözlərinə görə, aparılan müzakirələr nəticəsində hər iki tərəfin qəbul etdiyi bir sıra razılaşmalar əldə olunub.
İran və Oman arasında müzakirə edilən əsas məsələlərdən biri tərəflərin Hörmüz boğazındakı payları olub. Bundan başqa, boğazdan əldə ediləcək gəlirlərin İran və Oman arasında hansı qaydada bölüşdürülməsi ilə bağlı da razılığın əldə olunduğu bildirilib.
İran boğazın açılması üçün ABŞ-a şərt qoydu
İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun sözçüsü ABŞ-ın Tehranla Maskat arasındakı razılaşma prosesinə mane olmağa çalışdığını irəli sürüb.
Möhəbbi bildirib ki, Vaşinqtonun mövqeyi prosesin ləngiməsinə səbəb olub.
Onun sözlərinə görə, ABŞ maneələri aradan qaldırarsa və iyunun 17-də imzalanmış anlaşma memorandumunda nəzərdə tutulan öhdəliklərə qayıdarsa, Hörmüz boğazının razılaşdırılmış çərçivədə yenidən açılması mümkün ola bilər.
“Şərtlər qəbul edilməsə, Hörmüz açılmayacaq”
Möhəbbi Vaşinqtona ünvanlanan mövqeyi açıq şəkildə ifadə edərək bildirib ki, İranın şərtləri ABŞ tərəfindən qəbul edilməlidir.
İran rəsmisinin sözlərinə görə, Vaşinqton bu şərtləri qəbul etməyəcəyi təqdirdə Hörmüz boğazının açılması nəzərdə tutulmur.
Bu açıqlama boğazın fəaliyyəti ətrafında aparılan danışıqlarda ABŞ-ın mövqeyinin əsas amillərdən biri olaraq qaldığını göstərir.
Tehran ABŞ-ı əvvəlki razılaşmanı pozmaqda günahlandırır
İran və ABŞ arasında iyunun 14-də Pakistanın vasitəçiliyi ilə əldə edilən razılaşmanın ilkin mərhələsində İranın dondurulmuş vəsaitlərinin azad edilməsi qarşılığında Hörmüz boğazının açılması nəzərdə tutulmuşdu.
Razılaşmaya əsasən, İranın 60 gün ərzində bu strateji su yolundan keçən gəmilərdən ödəniş almaması da planlaşdırılırdı.
Lakin Tehran bildirir ki, ABŞ razılaşmadan sonra İranın dondurulmuş vəsaitlərini azad etməyib və gəmilərin keçidi üçün Oman ərazi sularından alternativ marşrut yaratmağa çalışıb.
İran bunu razılaşmanın pozulması kimi qiymətləndirərək Hörmüz boğazından keçidlərə məhdudiyyətlər tətbiq edib. Sonrakı mərhələdə bölgədə gərginlik daha da artıb və iyul ayında Hörmüz boğazı ətrafında ağır qarşıdurmalar yaşanıb.
Hörmüz üçün yeni təhlükəsiz keçid mexanizmi
Gərginlikdən sonra İran və Oman gəmilər üçün təhlükəsiz keçid marşrutlarının müəyyənləşdirilməsi məqsədilə danışıqları yenidən fəallaşdırıb.
İran xarici işlər nazirinin müavini Kazım Qəribabadi daha əvvəl Tehran və Maskatın Hörmüz boğazında ortaq keçid dəhlizinin fəaliyyətə başlaması ilə bağlı razılığa gəldiyini açıqlamışdı.
İran tərəfi Hörmüz boğazının gələcək fəaliyyətinin Tehranın müəyyən etdiyi təhlükəsizlik və keçid qaydaları əsasında mümkün olacağını bildirir. Son açıqlamalar isə İran-Oman danışıqlarının artıq boğazdakı paylar və gəlirlərin bölüşdürülməsi məsələlərini də əhatə etdiyini göstərir.
