İran–ABŞ Memorandumunun Tam Mətni Açıqlandı: 14 Maddəlik Tarixi Razılaşma

İran və ABŞ Arasında Yeni Mərhələ

İranın rəsmi xəbər agentliyi İRNA Tehran və Vaşinqton arasında əldə olunan memorandumun tam mətnini yayımlayıb.

14 maddədən ibarət olan sənəd tərəflər arasında hərbi qarşıdurmanın dayandırılması, iqtisadi məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması və gələcək yekun sazişin hazırlanması üçün hüquqi çərçivə müəyyənləşdirir.

Memoranduma əsasən, tərəflər 60 gün ərzində yekun razılaşma əldə etməyə çalışacaqlar.

Hərbi Əməliyyatlar Tam Dayandırılır

Bütün cəbhələrdə atəşkəs

Sənədin ilk bəndinə görə, İran, ABŞ və müharibədə iştirak edən müttəfiqləri bütün cəbhələrdə hərbi əməliyyatları dərhal və daimi şəkildə dayandırır.

Bu müddəa Livanı da əhatə edir.

Tərəflər bir-birinə qarşı hərbi əməliyyat keçirməmək, gücdən istifadə etməmək və qarşılıqlı təhdidlərdən çəkinmək öhdəliyi götürürlər.

Suverenliyə hörmət prinsipi

Memorandumda hər iki tərəfin bir-birinin ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə hörmət etməsi, daxili işlərə müdaxilə etməməsi ayrıca qeyd olunub.

60 Günlük Danışıqlar Prosesi Başlayır

Yekun saziş hazırlanacaq

İran və ABŞ maksimum 60 gün ərzində yekun saziş imzalamaq üçün birbaşa danışıqlar aparmağa razılaşıblar.

Tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə bu müddətin uzadılması da mümkün olacaq.

BMT Təhlükəsizlik Şurasının təsdiqi

Memoranduma əsasən, yekun razılaşma əldə edildikdən sonra sənəd BMT Təhlükəsizlik Şurasının məcburi qərarı ilə beynəlxalq hüquqi status qazanacaq.

ABŞ Sanksiyaları Mərhələli Şəkildə Ləğv Edəcək

Dəniz blokadası aradan qaldırılır

Vaşinqton memorandumun imzalanmasından dərhal sonra İran üzərində tətbiq edilən dəniz məhdudiyyətlərini yumşaltmağa başlayacaq.

Sənədə görə, blokadanın tam ləğvi 30 gün ərzində həyata keçirilməlidir.

Bütün sanksiyaların ləğvi nəzərdə tutulur

ABŞ həm BMT, həm Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi, həm də öz milli qanunvericiliyi çərçivəsində tətbiq etdiyi sanksiyaların mərhələli şəkildə aradan qaldırılmasına razılıq verir.

Bu proses xüsusi təqvim əsasında həyata keçiriləcək.

İranın Dondurulmuş Aktivləri Azad Ediləcək

Maliyyə vəsaitlərinə çıxış bərpa olunur

Memorandumun 11-ci maddəsinə əsasən, İranın xaricdə dondurulmuş maliyyə vəsaitləri və aktivləri mərhələli şəkildə sərbəst buraxılacaq.

Bu mexanizmin texniki detalları yekun saziş çərçivəsində müəyyən ediləcək.

Neft ixracına maliyyə dəstəyi

ABŞ Maliyyə Nazirliyi İran neftinin və neft-kimya məhsullarının ixracı üçün xüsusi maliyyə mexanizmləri yaradacaq.

Bu sistem sanksiyalar tam ləğv olunana qədər qüvvədə qalacaq.

300 Milyard Dollarlıq İqtisadi Proqram

Yenidənqurma və inkişaf planı

Sənədin ən diqqətçəkən maddələrindən biri İran iqtisadiyyatının inkişafına yönəlmiş minimum 300 milyard dollarlıq proqramdır.

ABŞ regional tərəfdaşları ilə birlikdə bu proqramın hazırlanmasına və maliyyələşdirilməsinə dəstək verəcək.

İnvestisiya layihələri hazırlanacaq

Proqram çərçivəsində enerji, nəqliyyat, logistika, sənaye və infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi planlaşdırılır.

Nüvə Məsələsi Beynəlxalq Nəzarətdə Qalacaq

İran öhdəlik götürür

Memorandumda İran bir daha nüvə silahı istehsal etməyəcəyini və əldə etməyəcəyini bəyan edir.

Zənginləşdirilmiş materiallar müzakirə olunacaq

Mövcud nüvə materiallarının taleyi və digər texniki məsələlər Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin nəzarəti altında ayrıca mexanizm vasitəsilə həll ediləcək.

Hörmüz Boğazında Yeni Təhlükəsizlik Mexanizmi

İran gəmi hərəkətini təmin edəcək

Sənədə əsasən, İran Fars körfəzi ilə Oman dənizi arasında kommersiya gəmilərinin təhlükəsiz hərəkəti üçün xüsusi mexanizm yaradacaq.

Bu proses Oman və körfəz ölkələri ilə koordinasiya şəraitində həyata keçiriləcək.

Tarixi Razılaşmaya Aparan Yol

Bu memorandumun əldə olunması barədə ilk açıqlama Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif tərəfindən verilib. Onun sözlərinə görə, Tehran və Vaşinqton arasında aylarla davam edən danışıqlardan sonra tərəflər sülh razılaşması üzrə ortaq məxrəcə gəliblər.

İmzalanma mərasiminin yaxın günlərdə keçirilməsi gözlənilir və bundan sonra yekun saziş üzrə danışıqların rəsmi mərhələsi başlayacaq.