Hörmüz boğazı dünya enerji bazarının əsas keçidi kimi qiymətləndirilib
Doktor İzədi son təhlilində İranın Hörmüz boğazındakı mövqeyi ilə bağlı müzakirələrə toxunaraq, dünya ictimaiyyətində tez-tez səsləndirilən “Hörmüz boğazını alternativ marşrutlarla əvəz etmək mümkündürmü?” sualına cavab verib.
Müəllif bu suala “xeyr” cavabını verərək bildirib ki, son aylarda dərc olunan çoxsaylı beynəlxalq araşdırmalar və hesabatlar da eyni nəticəyə gəlib.
Onun sözlərinə görə, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin “Gulf News” nəşrində dərc olunan “Niyə dünya Hörmüz boğazından yan keçə bilmir – hətta boru kəmərləri və 200 milyard dollarlıq layihələrlə belə” adlı məqalə bu mövqeni təsdiqləyən nümunələrdən biridir.
Gündəlik 20 milyon barel neft bu marşrutdan daşınır
Doktor İzədi qeyd edir ki, hazırda hər gün təxminən 20 milyon barel neft, yəni dünya üzrə neft tədarükünün təxminən 20 faizi Hörmüz boğazından keçir.
Onun fikrincə, bu göstərici Hörmüzü dünyanın ən mühüm enerji dəhlizinə çevirir. Müəllif ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyasının qiymətləndirməsinə istinad edərək vurğulayır ki, bəzi strateji keçidlər üçün praktik alternativ marşrut mövcud deyil.
Boru kəmərləri problemi həll etmir
Müəllif bildirir ki, Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri son illərdə Hörmüz boğazından asılılığı azaltmaq məqsədilə müxtəlif boru kəmərlərinə milyardlarla dollar sərmayə yatırsalar da, onların ötürmə gücü ümumi neft ixracının yalnız kiçik hissəsini əhatə edir.
Doktor İzədinin sözlərinə görə, Beynəlxalq Enerji Agentliyi də alternativ ixrac marşrutlarının mövcud imkanlarının məhdud olduğunu vurğulayır.
Yeni kanal layihəsi də maneələrlə üzləşib
Təhlildə qeyd olunur ki, vaxtilə Səudiyyə Ərəbistanının dəstəklədiyi və Fars körfəzini Ərəb dənizi ilə birləşdirməyi nəzərdə tutan təxminən 950 kilometrlik kanal layihəsi də gündəmə gəlib.
Lakin müəllif bildirir ki, marşrut boyunca yüksək dağlıq relyef, böyük mühəndislik çətinlikləri və çox yüksək maliyyə xərcləri layihənin reallaşmasını mümkünsüzə yaxınlaşdırıb.
Onun fikrincə, belə bir kanal tikilsə belə, münaqişələr zamanı yenə də bloklana və ya hərbi hücumların hədəfinə çevrilə bilər.
Müasir təhlükələr riski daha da artırır
Doktor İzədi yazır ki, 1980-ci illərdə baş vermiş “Tanker müharibəsi” dövründə olduğu kimi, bu gün də dəniz marşrutları təhlükəsizlik baxımından ciddi risklərlə üz-üzədir.
Müəllif hesab edir ki, pilotsuz uçuş aparatları və yüksək dəqiqlikli silahların geniş yayılması həm gəmilər, həm də enerji infrastrukturu üçün təhlükələri daha da artırıb.
Nəticə: Hörmüz boğazı hələ də əvəzolunmazdır
Doktor İzədi təhlilinin sonunda belə qənaətə gəlir ki, mövcud texniki imkanlar, logistika və iqtisadi reallıqlar nəzərə alındıqda, Hörmüz boğazını tam əvəz edə biləcək alternativ marşrut hazırda mövcud deyil.
Onun fikrincə, müxtəlif boru kəmərləri və alternativ layihələr müəyyən həcmdə yükü azalda bilər, lakin yaxın perspektivdə qlobal enerji ticarətinin əsas arteriyası kimi Hörmüz boğazının strateji əhəmiyyəti dəyişməyəcək.
