Soyqırımçı-Epstein Koalisiyasının İrana qarşı apardığı müharibəni fasiləyə çıxaran atəşkəs prosesi həm təəccüblü, həm də ibrətamiz inkişaflarla yadda qalır.
Tehranın masadakı dirənişini qırmaq və Hörmüz boğazını açmaq üçün İranın limanlarının blokadaya alınması Trampı bir anlıq şah verən adam mövqeyinə gətirdi. Amma şahmata ustalıq edənlər coğrafiyanın sahibləridir.
Amerikalı rəsmilərin qidalandırdığı xəbər mənbələri danışıqlarla bağlı “az qala İranın yola gəldiyi” havasını yaysa da, Livanda açılan başlıq Tehranın tənliyi yenidən qurmaq baxımından əlinin boş olmadığını bir daha göstərdi.
Vasitəçi Pakistan Livan da daxil olmaqla bütün cəbhələrdə atəşkəsin qəbul edildiyini elan etdikdən sonra özünü dünyanın ən ayıq adamı hesab edən Prezident Donald Tramp və komandasının “Yəqin iranlılar səhv başa düşüb, onsuz da ingiliscələri də yaxşı deyil” tipli ucuz inkar taktikaları ‘xoruz döyüşdürəni’ Trampa oyunda üstünlük qazandırmadı.
Tramp Livanı İran-Amerika danışıqlarından ayırmaq üçün Vaşinqtonda Beyrut və Təl-Əvivin səfirlərini sülh görüşünə oturtdu. Guya Livanı İsrailin atış poliqonu kimi açıq cəbhə olaraq saxlamaq istəyirdi.
Sanki müharibəni aparanlar Amerika-Səudiyyə himayəsində “hakimiyyət oyunu” oynayan Avn-Səlam cütlüyü imiş kimi masanı onların adamları ilə qurdular.
Livan dosyesini ayırmaq cəhdi Beyrutdakı Səudiyyə-Amerika oxuna “Bu ölkədə suverenliyi təmin etmək; silahları dövlətin monopoliyasına almaq; müharibə və sülh qərarlarında səlahiyyəti hakimiyyətə toplamaq fürsətidir” demək imkanı verdi.
Halbuki Livanı ayırmağın gətirdiyi tələlər bəlli idi. Livanı atəşkəsdən ayırmaq İsrailə müharibəni davam etdirmək və cinayət törətmək azadlığı vermək demək idi. Beyrut ilə Təl-Əviv arasında Livandakı işğalı bitirməyən, atəşkəsi təmin etməyən, hücumsuzluq sazişi təqdim etməyən, suverenlik və ərazi bütövlüyünə hörməti təmin etməyən bir dialoq İsrailin hərbi və siyasi müdaxilələrinə qapı açmaq idi.
İran da Livanın atəşkəsdən kənarda qalmasını qəbul etsəydi, “Dirəniş Oxu”ndakı “cəbhələrin birliyi” prinsipinə xəyanət etmiş olacaqdı. İran öz oyunları naminə Livanı qurban verən dövlət mövqeyinə düşəcək, Hizbullahın alnına da “İran üçün Livanı oda atan aktor” damğası yapışacaqdı. Dirəniş Oxu beləliklə tutarlılığını itirəcək, bütövlüyünü itirəcəkdi. Hizbullah İsrail qarşısında müdafiəsiz qalacaq, Livan daxilində də zəifləyəcəkdi. Hizbullahı silahsızlaşdırma strategiyası üçün Livanda daxili cəbhə yetişəcəkdi.
Daxili müharibə İsrailin səbirsizliklə gözlədiyi bir şeydir. Livan ordusu, “Sünni Sələfi mücahidləri” və “yeni versiya Falanqist milislər” daxildən, İsrail isə xaricdən; bu ssenari İtamar Ben-Qviri belə halay başı edər!
Kreslolarını Səudiyyə-Amerika siyasi mühəndisliyinə borclu olan Avn-Səlam cütlüyü ilə qurulan strategiyanın tək məqsədi var: Hizbullahı bitirmək. 1982–2000-ci illər arasındakı işğalın sonunu gətirən dirənişin silahları, daxili müharibəni bitirən Taif Sazişindən istisna idi. Təl-Əviv-Beyrut dialoqunun gizli tərəfi budur: Hizbullahın əlindəki silahların legitimliyinə son qoymaq.
Nəticədə Livanı ayırma oyunu tutmadı, çünki İran Livanda hücumlar davam edərkən İslamabadda ikinci raund görüşlərə yaşıl işıq yandırmayacağını açıq şəkildə bildirdi. İnqilab Keşikçiləri Livan üçün İsrailə cavab verməyə hazır vəziyyətdə qaldı.
Hizbullahın 2 martdan etibarən 45 gün ərzində İsrail daxilindəki hədəflərə və işğal qüvvələrinə qarşı 2184 əməliyyat həyata keçirərək göstərdiyi dirəniş də Tehranın Livan şərtində israr etməsini asanlaşdıran real bir vəziyyət yaratdı.
Bunun qarşısında “Livan atəşkəsə daxil deyil” deyən Tramp mövqeyini qoruyub saxlaya bildimi? Xeyr.
Ya da işğal ordusu sərhəddə Hıyam və Bint Cbeyl kimi bir-iki qəsəbədə ilişib qalsa da əvvəl sərhəddən 20-25 km şimaldakı Litani çayını, sonra isə sərhəddən 40 km uzaqdakı Zahrani çayını yeni sərhəd elan edən tampon planı üçün bütün ölümcül gücünü istifadə edəcəyini bildirən Netanyahu yerində qala bildimi? Səndələdi.
İsrail Baş Qərargah rəisi Eyal Zamir “Litani xəttinə qədər Livanın cənubunu Hizbullah üçün ölüm zonasına çevirmək əmri verdim” demişdi.
Bu açıqlamaların üzərindən 24 saat keçməmiş Tramp Netanyahuya zəng edərək Livanda atəşi dayandırmalı olduğunu bildirdi. Netanyahu atəşkəslə bağlı son qərarı vermək üçün kabineti təcili iclasa çağırdı. Nazirlər tələsik telekonfransla qoşuldu. İclas texniki nasazlıq səbəbilə kəsiləndə nazirlər Trampın atəşkəsi elan edən mesajını gördülər. İclasa qayıtdıqda isə Netanyahuya etiraz etdilər. Cümə axşamından bəri İsrail daxilində vəziyyət qaynar qazan kimidir. Hizbullahı silahsızlaşdırmağı, hətta Zahranini yeni faktiki sərhəd kimi təqdim edən israilli nazirlər üçün qəzəb vaxtıdır!
Yedioth Ahronoth, Maariv, Haaretz, Israel Hayom, i24 News, Kanal 12 və Kanal 14-də yayımlanan şərhlər bir nöqtədə birləşərək belə nəticəyə gəlir:
“Tramp Netanyahunun israrı ilə müharibəyə girdi, amma İsrail təşəbbüsü itirdi”; “Tramp İranı sakitləşdirmək üçün İsraili atəşkəsə məcbur etdi”; “Netanyahu sadəcə imza atmaqla kifayətlənən şəxsə çevrildi”; “Hizbullaha ölümcül zərbə vurulduğu və silahsızlaşdırılmasının yaxın olduğu iddiaları yalan çıxdı”; “Atəşkəs hökumətin düşdüyü yalan tələsindən qaçışdır”; “Şimal sakinləri üçün atəşkəs uğur deyil, varoluşsal təhlükədir”; “Trampın addımı İran qarşısında təslim olmaq deməkdir: İran ilə Livan arasındakı strateji bağ qəbul edildi, Hizbullahın ayaqda qalmasına göz yumuldu”; “Bölgə Netanyahunun və İsrael Katzın vəd etdiyi kimi Xan Yunus və ya Rəfah səviyyəsinə gətirilmədi”; “Atəşkəs strateji tələdir; mövcud vəziyyət Hizbullahı yaşadır”; “Müharibənin heç bir strateji məqsədinə nail olunmadı.”
Bu, ardıcıl atəş kimidir. İsrail kabinetinin Qəzza, Livan və İranda öldürmək və məhv etməkdən başqa “qələbə” kimi təqdim edəcəyi heç nə əldə etmədiyini etiraf edən bir sənəddir.
Qəzzadakı soyqırımı görüntüsünü qəsdən nümayiş etdirdilər ki, İsrailin gücü görünsün. Buradan çıxardıqları “caydırıcılıq”la hərbi hücumları genişləndirdilər ki, hamı sıraya düzəlsin… İrana ikinci dəfə müharibə açdılar ki, güc yolu ilə hökmranlıq qurulsun… Aqressiv strategiya hamısını sərxoş etdi.
Çağrı cihazı terroru və baş uçurma taktikaları ilə elə bir üstünlük nümayiş etdirdilər ki, Livanın Qərb-Körfəz dəstəkli dairələrinə sərxoş halda Hizbullahın “cənazəsini qıldırdılar”.
İndi isə Təl-Əvivdəki həmin şəxslər “Hizbullah aylarla İsraili yora biləcək atəş gücünə və döyüşçülərə sahibdir” deyir!
İsrail daxildəki reaksiyanı azaltmaq üçün atəşkəsin “özünümüdafiə hüququnu” saxladığını iddia edir. Livanın siyasi kimliyi o qədər əyilib ki, “İşğalçı gücün özünümüdafiə hüququ olmaz” deyəcək bir otoritet çıxmır.
Livanda atəşkəs İsrailin pozuntularını dayandırmasa da ABŞ ilə İran arasındakı danışıqlarda tərəflərə manevr imkanı yaratdı. Livanda 10 günlük atəşkəsə əsaslanaraq İran da Hörmüz boğazını açacağını açıqladı. Bu isə ümumi mənzərədə müəyyən nikbinlik yaratdı.
Soyqırımçı-Epstein ittifaqı güc yolu ilə hökmranlıq hesabları apararkən Hasan Nəsrullahın üzünü qara çıxarmayan döyüşçü nəsil “dirəniş oyunu pozar” deyir. Bu gənclər Livanın möhtəşəm coğrafiyasında gizlətdikləri silahlarla çox yüksək məhv etmə qabiliyyətinə malik gücə meydan oxuyur, onları sahədə boğur.
İran da asimmetrik addımlarla müharibədə strateji tənlik qurma qabiliyyətini göstərir. Tramp addım atır, amma təşəbbüsü ələ ala bilmir; bəlkə tutar deyə daim zər atır. Kumarbaz təkəbbürlü.
İran ABŞ-ın “B-2-lərlə yerin dərinliklərinə gömdüm” dediyi 450 kiloqramlıq zənginləşdirilmiş uranı daha böyük güzəştlər qoparmaq üçün ustalıqla istifadə edir. Hörmüzü bel qıran bir rıçaqa çevirir. Bab əl-Məndəbi də “oyun dəyişdirici” ehtiyat koz kimi saxlayır.
Nüvə obyektlərini bağlamaq, uranı ələ keçirmək, ballistik raketlərin sayını və mənzilini məhdudlaşdırmaq, rejimi devirmək, Dirəniş Oxunu dağıtmaq kimi strateji hədəflərlə hücuma keçənlər indi üç səhifəlik plan çərçivəsində İrana nə qədər təzminat ödənəcəyi, dondurulmuş aktivlərin necə azad ediləcəyi, Hörmüzün necə açılacağı, uranın zənginləşdirilməsi proqramının 20 ilmi yoxsa 5 ilmi dayandırılacağı kimi məsələlər üzərində çabalayırlar.
Soyqırımçı zümrə “Güc hər şeydir; qaydalara əsaslanan dünya cəhənnəmə; silahını çıxar və hər şeyi əldə et” deyərək dünyaya quldur kimi davrandı. Venesuela onlara cəsarət verdi.
Amma qlobal təkəbbür İranda divara çırpıldı; zalım gözlənilməz yerdə rüsvay oldu. Gücün həddi var; yetər ki dirəniş olsun…
