CIA Hesabatı: İsrail Daxili Müharibə və Siyasi Çöküş Riski İlə Üz-Üzə

CIA İsraildə dərinləşən böhranlara diqqət çəkib

ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin İsraillə bağlı hazırladığı məxfi hesabatda ölkənin üzləşdiyi daxili və xarici proseslər geniş şəkildə qiymətləndirilib.

Hesabatda Qəzza, Livan və İranla davam edən müharibə illərinin İsrail daxilində mövcud olan siyasi, iqtisadi və ictimai parçalanmanı daha da dərinləşdirdiyi qeyd olunub.

Siyasi qütbləşmə, iqtisadi təzyiqlər və məcburi hərbi xidmət ətrafında yaranmış böhran ölkənin sabitliyinə təsir edən əsas amillər sırasında göstərilib.

Daxili müharibə və siyasi çöküş riski

CIA hesabatının ən diqqətçəkən hissələrindən biri İsrailin gələcək daxili sabitliyi ilə bağlı qiymətləndirmədir.

Hesabatda ölkədə eyni vaxtda dərinləşən bir neçə böhranın İsraili “daxili müharibə və ya siyasi çöküş riski” ilə qarşı-qarşıya qoyduğu bildirilir.

Müharibənin iqtisadi və sosial nəticələri

27 oktyabrda keçirilməsi nəzərdə tutulan seçkilər ərəfəsində iqtisadi problemlər, artan hərbi xərclər və uzunmüddətli müharibələrin nəticələri əsas böhran amilləri sırasında göstərilib.

Üç il davam edən qarşıdurmalardan geri qayıdan bəzi hərbçilərin ağır psixoloji travmalarla üzləşməsi də İsrail cəmiyyətindəki gərginliyi artıran amillərdən biri kimi qeyd olunub.

Beləliklə, hesabatda mövcud vəziyyət yalnız siyasi hakimiyyət uğrunda mübarizə ilə deyil, iqtisadi və sosial problemlərin üst-üstə düşməsi ilə əlaqələndirilir.

Məcburi hərbi xidmət böhranı dərinləşir

CIA hesabatında məcburi hərbi xidmət məsələsinə ayrıca diqqət ayrılıb.

“Haredi” kimi tanınan ultraortodoks yəhudilərin hərbi xidmətdən azad edilməsi İsrail cəmiyyətində ciddi narazılıq mənbələrindən biri kimi göstərilir.

Dindar və dünyəvi təbəqələr arasında gərginlik

Hesabatda hərbi xidmət məsələsinin İsrailin dünyəvi və dindar təbəqələri arasındakı fikir ayrılığını daha da dərinləşdirdiyi bildirilir.

Uzunmüddətli hərbi əməliyyatlar və səfərbərlik fonunda cəmiyyətin bir hissəsinin hərbi xidmət yükünü daşıması, ultraortodoks icmanın müəyyən hissəsinin isə xidmətdən azad qalması ciddi siyasi və sosial mübahisəyə çevrilib.

Qərb sahilindəki zorakılıq da hesabatda yer alıb

İşğal altındakı Qərb sahilində fələstinlilərin torpaqlarını ələ keçirən israilli məskunlaşanların zorakılığının artması da daxili vəziyyəti ağırlaşdıran amillərdən biri kimi göstərilib.

Hesabatda müxtəlif böhranların eyni vaxtda dərinləşməsinin ölkə daxilindəki parçalanmanı gücləndirdiyi vurğulanır.

Netanyahu mərkəzli siyasi böhran

CIA hesabatında İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu ətrafında yaranmış siyasi böhrana da ayrıca yer ayrılıb.

Hakimiyyət uğrunda mübarizənin ölkədəki ümumi siyasi gərginliyi artırdığı qeyd edilir.

Netanyahu 2022-ci ilin dekabrından İsrail hökumətinə rəhbərlik edir.

Seçkilər kritik mərhələdə keçiriləcək

27 oktyabrda keçirilməsi nəzərdə tutulan seçkilər İsraildə daxili siyasi qarşıdurmanın kəskinləşdiyi bir dövrə təsadüf edir.

İctimai rəy sorğularında müxalifət blokunun önə çıxdığını göstərən nəticələr olsa da, hökumətin formalaşdırılması üçün tələb olunan parlament çoxluğunun əldə edilib-edilməyəcəyi ayrıca siyasi mübarizə mövzusu olaraq qalır.

Netanyahu eyni zamanda ölkə daxilində korrupsiya ittihamları üzrə məhkəmə prosesi ilə üzləşir. O, ittihamları rədd edir.

İsrailin beynəlxalq təcridi də risk kimi göstərilib

CIA hesabatında İsrailin xarici siyasətdə üzləşdiyi problemlərə də diqqət çəkilib.

ABŞ-də İsrailə dəstəyin azalması və ölkənin beynəlxalq səviyyədə getdikcə daha çox təcridlə üzləşməsi daxili böhranı ağırlaşdıra biləcək amillər sırasında göstərilir.

Hesabatda İsrailin “yarı pariya dövlət” vəziyyətinə yaxınlaşmasının parçalanma riskini daha da gücləndirə biləcəyi qeyd olunur.

Netanyahu beynəlxalq təzyiqlə də üzləşir

Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi 2024-cü ilin noyabrında Benyamin Netanyahu barəsində həbs qərarı çıxarıb.

Məhkəmənin qərarı Qəzzadakı müharibə çərçivəsində müharibə cinayətləri və insanlıq əleyhinə cinayətlərlə bağlı ittihamlarla əlaqədardır. Netanyahu və İsrail rəhbərliyi bu ittihamları qəbul etmir.

İsrail üçün kritik dövr

CIA hesabatında təqdim olunan mənzərəyə əsasən, İsrail eyni vaxtda bir neçə istiqamətdə ciddi böhranla üzləşir.

Siyasi qütbləşmə, iqtisadi təzyiqlər, yüksələn hərbi xərclər, məcburi hərbi xidmət mübahisəsi, dünyəvi və dindar təbəqələr arasındakı qarşıdurma, Qərb sahilində artan zorakılıq və Netanyahu ətrafındakı siyasi mübarizə ölkənin daxili sabitliyinə təsir edən əsas amillər sırasında göstərilir.

Bunlara Qəzza, Livan və İranla uzunmüddətli qarşıdurmaların iqtisadi, hərbi və sosial nəticələri də əlavə olunur.

Hesabatda bütün bu proseslərin birlikdə davam etməsinin İsraildə daxili müharibə və ya siyasi çöküş riskini gücləndirdiyi bildirilir.

27 oktyabr seçkiləri isə ölkənin onsuz da gərgin olan siyasi mühitində mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilir.