Azərbaycanda Gündə 10 Manatla Yaşamaq Mümkündürmü?

Azərbaycanda yaşayış minimumu 314 manat olacaq

Azərbaycan hökuməti 2027-ci il üçün yaşayış minimumunu ölkə üzrə 314 manat müəyyən etməyi planlaşdırır.

Dövlət büdcəsi layihəsində nəzərdə tutulan göstəriciyə əsasən, yaşayış minimumu əvvəlki illə müqayisədə 14 manat artırılacaq.

Əhalinin müxtəlif sosial qrupları üzrə isə fərqli məbləğlər müəyyən edilməsi təklif olunur.

Əmək qabiliyyətli şəxslər, pensiyaçılar və uşaqlar üçün məbləğlər

Beləliklə, ölkə üzrə adambaşına müəyyənləşdirilməsi təklif olunan aylıq yaşayış minimumu gündə təxminən 10,4 manata bərabər olacaq.

Yaşayış minimumu nədir və necə hesablanır?

Qanunvericiliyə əsasən, yaşayış minimumu minimum istehlak səbətinin dəyəri ilə icbari ödənişlərin cəmindən ibarət sosial normadır.

Bu məbləğ insanın minimum istehlak ehtiyaclarını qarşılamaqla yanaşı, vergilər və icbari sığorta ödənişləri ilə bağlı öhdəlikləri də əhatə etməlidir.

Yaşayış minimumu yoxsulluq həddinin müəyyənləşdirilməsində istifadə olunur

Yaşayış minimumu aztəminatlı ailələrə verilən sosial müavinətlərin və fiziki şəxslərin gəlirlərinin vergidən və icbari ödənişlərdən azad olunan hissəsinin müəyyənləşdirilməsi üçün istifadə edilir.

Hökumət bu göstəricini ölkədə yoxsulluq həddinin hesablanmasında da əsas götürür.

Gəliri müəyyən edilmiş yaşayış minimumundan aşağı olan şəxslər yoxsul hesab edilirlər.

Lakin iqtisadçılar yoxsulluğun bu üsulla hesablanmasını uzun müddətdir mübahisələndirirlər.

İqtisadçılar minimum istehlak səbətinin hesablanmasını tənqid edirlər

İqtisadçıların əsas iradlarından biri minimum istehlak səbətinin real dəyərinin düzgün hesablanmaması ilə bağlıdır.

Onların fikrincə, qiymətləndirmə zamanı istifadə olunan yanaşmalar istehlak xərclərinin olduğundan aşağı göstərilməsinə səbəb olur.

Ekspertlər həmçinin yoxsulluq həddinin median gəlir əsasında müəyyənləşdirilməsini məqsədəuyğun hesab edirlər.

Median gəlir əhalinin yarısının gəlirindən yüksək, digər yarısının gəlirindən isə aşağı olan gəlir səviyyəsidir.

Rəsmi statistika arasında fərqlər

Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, ölkə əhalisinin 5,2 faizinin gəliri yaşayış minimumundan aşağıdır.

Komitənin ev təsərrüfatlarına dair digər hesabatında isə 2025-ci il üzrə fərqli göstəricilər yer alır.

Həmin hesabata əsasən, aylıq gəliri 300 manatdan aşağı olan şəxslər əhalinin 11,5 faizini, 320 manata qədər gəliri olanlar isə 16,5 faizini təşkil edir.

Minimum istehlak səbətinə hansı məhsullar daxildir?

Qanunvericilikdə minimum istehlak səbəti insanın sağlamlığını və həyat fəaliyyətini minimum səviyyədə təmin edən ərzaq, qeyri-ərzaq malları və xidmətlərin ən aşağı istehlak normaları kimi müəyyənləşdirilir.

Bu normalar Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə təsdiq edilir.

Vahid Məhərrəmov: “İstehlak normaları elmi əsaslarla hazırlanmayıb”

Aqrar sahə üzrə ekspert Vahid Məhərrəmov bildirib ki, Azərbaycanda minimum istehlak səbətinin tərkibi ciddi elmi institutlar tərəfindən hazırlanmayıb.

Ekspertin fikrincə, səbətin tərkibi başqa ölkələrdən nümunə götürülüb və məhsullar üzrə real təminat normaları müəyyənləşdirilməyib.

Məhərrəmov hesab edir ki, bu iş Səhiyyə Nazirliyinin sifarişi əsasında müvafiq institut və ya mütəxəssislər qrupu tərəfindən aparılmalıdır.

Onun sözlərinə görə, yaş qrupları üzrə gündəlik qida ehtiyacları, qəbul edilməli kalori miqdarı və məhsulların tərkibi müəyyənləşdirilməli, daha sonra illik istehlak normaları hazırlanaraq hökumət tərəfindən təsdiqlənməlidir.

Ekspert bildirir ki, Azərbaycanda bu prosedur həyata keçirilməyib.

Ərzaq təhlükəsizliyi üçün üç əsas prinsip

Vahid Məhərrəmov ərzaq təhlükəsizliyinin əsas prinsiplərinin məhsulların fiziki mövcudluğu, əlçatanlığı və təminatın dayanıqlılığı olduğunu vurğulayıb.

Onun fikrincə, Azərbaycanda ərzaq təminatı üçün məhsulların fiziki çəkisi üzrə lazımi normalar müəyyən edilməyib.

Ekspert qeyd edib ki, digər ölkələrdə müvafiq institutlar insanın gündəlik kalori ehtiyacını və həmin ehtiyacın hansı məhsullarla qarşılanmalı olduğunu hesablayırlar.

Məhərrəmov Azərbaycanda minimum istehlak səbətindəki bəzi göstəricilərin yalnız minimum hədd olduğunu, tam istehlak norması sayıla bilməyəcəyini bildirib.

Ət və kərə yağı istehlakı ilə bağlı fərqlər

Vahid Məhərrəmov minimum istehlak səbətində nəzərdə tutulan məhsul miqdarlarına da diqqət çəkib.

Ekspertin sözlərinə görə, səbətdə adambaşına orta hesabla 6,5 kiloqram kərə yağı nəzərdə tutulsa da, Azərbaycanda faktiki ərzaq təminatında bu göstərici 3 kiloqramdan azdır.

O, minimum həddin müəyyən edilməsi ilə yanaşı, normal istehlak səviyyəsinin də hesablanmalı olduğunu vurğulayıb.

Qazaxıstanla ət istehlakı müqayisəsi

Məhərrəmov bildirib ki, Azərbaycanda yaş qruplarına görə 25, 30 və 35 kiloqram ət istehlakı nəzərdə tutulur.

Onun sözlərinə görə, Qazaxıstanda isə orta göstərici 80 kiloqramdır və normalar yaşa, eləcə də cinsə görə fərqləndirilir.

Ekspert Azərbaycandakı minimum istehlak səbətinin tərkibinin ciddi elmi araşdırmalar əsasında hazırlanmadığını bir daha qeyd edib.

Yaşayış minimumunun artımı inflyasiyadan geri qalır

2027-ci ilin dövlət büdcəsi layihəsində yaşayış minimumunun 4,3 faiz artırılması nəzərdə tutulur.

Halbuki 2026-cı ilin ilk doqquz ayında illik inflyasiya 5,7 faiz təşkil edib.

Mərkəzi Bankın növbəti il üçün inflyasiya proqnozu isə 5,9 faizdir.

Gündəlik yaşayış minimumu cəmi 49 qəpik artır

Təklif edilən dəyişiklik nəticəsində gündəlik yaşayış minimumu təxminən 49 qəpik artaraq 10,4 manata çatacaq.

İqtisadçılar hesab edirlər ki, bu artım inflyasiya səviyyəsinə uyğun deyil.

Onların fikrincə, minimum istehlak səbətindəki məhsul və xidmətlərin qiymətlərində baş verən artımlar yaşayış minimumunun hesablanmasında nəzərə alınmalıdır.

Gündəlik 10,4 manat hansı ehtiyacları qarşılamalıdır?

Azərbaycanda əmək qabiliyyətli bir şəxs üçün müəyyən edilmiş illik minimum istehlak normalarına müxtəlif ərzaq məhsulları daxildir.

Bu normalar aşağıdakı kimidir:

Bu məhsullardan başqa, minimum istehlak səbətində digər ərzaq və qeyri-ərzaq məhsulları, eləcə də xidmətlər nəzərdə tutulur.

Kommunal xidmətlər üzrə minimum normalar

Adambaşına aylıq kommunal xidmət normaları da müəyyənləşdirilib.

İqtisadçılar bildirirlər ki, bu məhsul və xidmətlərin qiymət artımları yaşayış minimumuna uyğun şəkildə daxil edilməlidir.

Lakin onların fikrincə, həm istehlak normaları, həm də qiymətləndirmə göstəriciləri aşağı müəyyən olunduğundan minimum istehlak səbətinin ümumi dəyəri süni şəkildə azaldılır.

Zöhrab İsmayıl: “14 manatlıq artım çox aşağıdır”

Açıq Azərbaycan Təşəbbüsünün rəhbəri, iqtisadçı Zöhrab İsmayıl açıqlamasında yaşayış minimumunun artırılması ilə bağlı təklifi tənqid edib.

O bildirib ki, 2026-cı il üçün gözlənilən inflyasiya 6,1 faiz, 2027-ci il üçün isə 5,8 faiz proqnozlaşdırılır.

“Artım heç inflyasiya həddinə çatmır”

Zöhrab İsmayılın sözlərinə görə, 14 manatlıq artım 5 faizdən də aşağıdır.

İqtisadçı hesab edir ki, yaşayış minimumu ən azı proqnozlaşdırılan inflyasiya səviyyəsində artırılmalı idi.

O, təklif olunan artımı çox aşağı qiymətləndirərək bildirib:

“Ən azı inflyasiya proqnozu həddində artımlar baş verməli idi. Amma gördüyümüz kimi, heç inflyasiya həddində də artım baş verməyib”.

İqtisadçı yaşayış minimumunun hesablanmasını qeyri-real sayır

Zöhrab İsmayıl yaşayış minimumunun özünün də real göstərici olmadığını düşünür.

Onun fikrincə, hökumət bu məbləği öz maraqlarına uyğun hesablamalar əsasında müəyyənləşdirir.

İqtisadçı iddia edir ki, belə yanaşma əməkhaqqı və pensiyaların aşağı səviyyədə saxlanılmasına, dövlətin sosial xərclərinin azaldılmasına xidmət edir.

O, yaşayış minimumunun hesablanması üsulunu siyasi və saxta konsepsiya kimi qiymətləndirib.