Rusiyadakı inflyasiya Azərbaycan bazarına təsir göstərir
Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) Azərbaycan iqtisadiyyatının 2025-ci il üzrə qiymətləndirilməsinə dair hesabatında Rusiyada müşahidə olunan inflyasiyanın ölkədə ərzaq qiymətlərinin artmasına təsir edən əsas xarici amillərdən biri olduğunu bildirib.
Hesabatda qeyd olunur ki, Rusiya Azərbaycanın ən böyük idxal tərəfdaşı olaraq qalır. Ümumi idxalın 18 faizi Rusiyanın payına düşdüyü halda, ərzaq idxalında bu göstərici 34 faizə çatır. Xüsusilə tərəvəz məhsullarının idxalında asılılıq daha yüksəkdir və 2023-cü ilin məlumatlarına əsasən bu sahədə Rusiyanın payı 44 faiz təşkil edib.
BVF ekspertlərinin qiymətləndirməsinə görə, idxaldan yüksək asılılıq Rusiyada baş verən qiymət dəyişikliklərinin Azərbaycan bazarına birbaşa ötürülməsinə səbəb olur.
Ərzaq inflyasiyasının əsas səbəbləri açıqlanıb
Fondun hesablamalarına əsasən, 2025-ci ildə Azərbaycanda ərzaq inflyasiyasında qeydə alınan kəskin artımın təxminən üçdə ikisi əvvəlki altı ay ərzində Rusiyada baş verən inflyasiya prosesləri ilə əlaqəlidir.
BVF bildirir ki, istehlak səbətində ərzaq məhsullarının payının 43,2 faiz olması ərzaq qiymətlərindəki dəyişikliklərin ümumi inflyasiyaya təsirini daha da gücləndirir.
Hesabatda göstərilir ki, ərzaq inflyasiyası 2024-cü ilin aprelində qeydə alınan mənfi 1,8 faizdən 2025-ci ilin oktyabrında 8,2 faizə yüksəlib. Sonradan müəyyən azalma müşahidə edilsə də, 2026-cı ilin yanvar ayında göstərici yenə də 7,1 faiz səviyyəsində qalıb.
Xidmət və qeyri-ərzaq sektorunda qiymətlər
BVF-nin məlumatına görə, xidmət və qeyri-ərzaq məhsulları üzrə inflyasiya da son dövrdə artım nümayiş etdirib.
Qeyri-ərzaq məhsullarında illik inflyasiya 2025-ci il ərzində əsasən 2–3 faiz diapazonunda dəyişib. Xidmət sektorunda isə tənzimlənən qiymətlərə edilən düzəlişlər nəticəsində inflyasiya 2025-ci ilin əvvəlində 8,4 faizə qədər yüksəlib, daha sonra isə tədricən azalma qeydə alınıb.
2026-cı il üçün inflyasiya riskləri artır
BVF hesab edir ki, 2026-cı ildə xarici iqtisadi amillər Azərbaycanda ərzaq inflyasiyasına yenidən ciddi təzyiq göstərə bilər.
Fondun proqnozuna görə, Qərbi Asiyada, o cümlədən İran və ABŞ arasında davam edən müharibə fonunda qlobal enerji qiymətlərinin yüksəlməsi dünya ərzaq qiymətlərinin 2026-cı ildə təxminən 8 faiz artmasına səbəb ola bilər.
Eyni zamanda, Rusiyada inflyasiyanın gələn il təxminən 5,6 faiz səviyyəsində sabitləşəcəyi gözlənilir. Lakin geosiyasi gərginliyin artması və beynəlxalq ticarət marşrutlarında mümkün pozuntular bu proqnozlara əhəmiyyətli təsir göstərə bilər.
Mərkəzi Bank üçün tövsiyələr
BVF mövcud makroiqtisadi şəraitdə Azərbaycan Mərkəzi Bankının uçot dərəcəsini dəyişməz saxlamasını məqsədəuyğun hesab edir.
Bununla yanaşı, hesabatda vurğulanır ki, tənzimləyici qurum inflyasiyada gözlənilməz sıçrayışlar baş verəcəyi halda çevik və operativ qərarlar qəbul etməyə hazır olmalıdır.
İqtisadiyyat üçün digər risklər də qeyd olunub
Hesabatda bildirilir ki, Qərbi Asiyada geosiyasi gərginliyin artması enerji qiymətlərinin yüksəlməsi hesabına Azərbaycanın xarici və fiskal mövqeyinə müəyyən müsbət təsir göstərə bilər.
Lakin eyni proses ərzaq qiymətlərinin bahalaşmasına, ərzaq təhlükəsizliyinin zəifləməsinə, dövlət xərclərinin artmasına, biznes mühitində qeyri-müəyyənliyin yüksəlməsinə və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi istiqamətində əlavə risklərin yaranmasına səbəb ola bilər.
BVF həmçinin fiskal intizamın zəifləməsi, dövlət müəssisələrində islahatların ləngiməsi və özəl sektorun inkişafında məhdud irəliləyişin uzunmüddətli iqtisadi artıma mənfi təsir göstərə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.
Qeyd edək ki, Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, 2026-cı ilin yanvar–iyun aylarında Azərbaycanda illik inflyasiya 5,7 faiz, ərzaq məhsulları üzrə inflyasiya isə 6,7 faiz təşkil edib. Hökumət ilin sonunadək ümumi inflyasiyanın 5,9 faiz səviyyəsində olacağını proqnozlaşdırır.
