Hörmüz diplomatiyası yenidən gündəmdə
ABŞ-nin əvvəllər dəstəkləmədiyi və sonradan pozulduğu bildirilən İslamabad razılaşmasının müddəalarının yenidən tətbiq olunması istiqamətində diplomatik fəallığın artdığı iddia edilir.
Məlumata görə, İran və Oman arasında Hörmüz boğazı ilə bağlı danışıqlar yekun mərhələyə yaxınlaşarkən, Vaşinqton da prosesə yenidən qoşulmağa çalışır.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp bildirib ki, İranla Hörmüz boğazının açılması ilə bağlı danışıqlar bazar ertəsi başlayacaq. Lakin xəbərin hazırlandığı vaxta qədər belə bir görüşün keçirildiyi təsdiqlənməyib.
Tehran: Hörmüz danışıqları ABŞ-ni maraqlandırmır
İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqayi mətbuat konfransında ABŞ ilə heç bir danışığın aparılmadığını bəyan edib.
Onun sözlərinə görə, Tehran yalnız Omanla Hörmüz boğazında müvəqqəti təhlükəsiz dəniz marşrutunun yaradılması məsələsini müzakirə edir.
Bəqayi bildirib ki, müzakirə olunan variantlardan biri İran və Oman sahillərindən kənarda yerləşəcək müvəqqəti “orta dəhliz”in yaradılmasıdır.
İran rəsmisi əlavə edib ki, Omanla mümkün razılaşma təkbaşına kifayət etməyəcək. Onun sözlərinə görə, ABŞ regionda hərbi fəaliyyətini davam etdirdiyi müddətdə vəziyyət tam normallaşa bilməz.
Bəqayi bundan əvvəl də Hörmüz boğazının statusunun müharibədən əvvəlki vəziyyətə qayıtmayacağını və Omanla aparılan danışıqların yalnız iki ölkəni maraqlandırdığını bildirmişdi.
Əraqçi: Danışıqlar son mərhələdədir
İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi də Omanla aparılan danışıqların yekun mərhələyə çatdığını açıqlayıb.
Məlumata görə, tərəflər Hörmüz boğazında gəmiçiliyin təhlükəsizliyini təmin edəcək mexanizmlər üzərində razılığa gəlməyə çalışırlar.
Vaşinqtonun son təklifi rədd edilib
Xəbərdə bildirilir ki, Tehran ötən həftə ABŞ tərəfindən dəstəkləndiyi iddia edilən ən mühüm təkliflərdən birini qəbul etməyib.
Həmin təklifə əsasən, gəmilər Hörmüz boğazına İran marşrutu ilə daxil olmalı, çıxışı isə Oman istiqamətindən həyata keçirməli idi.
İddialara görə, ABŞ-nin bəzi gəmiləri İranın təhlükəli və qadağan olunmuş elan etdiyi Oman marşrutuna yönəltməsi əvvəlki atəşkəs razılaşmasının pozulmasına səbəb olub.
Bu prosesdə bir neçə neft tankeri raket zərbələrinə məruz qalıb, bəziləri dəniz minalarına düşüb, digərləri isə xəbərdarlıqlardan sonra geri qayıtmağa məcbur olub.
Məlumata əsasən, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin boğazı açmaq cəhdləri nəticəsiz qalıb.
Bazar günü Yunanıstana məxsus mayeləşdirilmiş təbii qaz tankerinin də Oman marşrutu ilə hərəkət edərkən hücuma məruz qaldığı bildirilir.
Nüvə məsələsi arxa plana keçir
Donald Tramp son açıqlamalarında ABŞ-nin prioritetlərinin dəyişdiyinə də işarə edib.
O, “Air Force One” təyyarəsində jurnalistlərə açıqlamasında İranla danışıqların hələ başlamadığını etiraf etsə də, Hörmüz boğazı ilə bağlı razılığın əldə olunduğunu iddia edib.
Tramp əlavə edib ki, növbəti mərhələdə İranın nüvə proqramı ilə bağlı da razılıq əldə ediləcəyinə inanır.
Qeyd olunur ki, ABŞ Prezidenti bundan əvvəl Hörmüz boğazı və İranın nüvə proqramının eyni paket çərçivəsində müzakirə olunduğunu bildirsə də, son açıqlamaları nüvə məsələsinin sonraya saxlanıldığını göstərir.
Bu yanaşmanın İslamabad razılaşmasının məntiqinə uyğun olduğu qeyd edilir. Həmin razılaşmaya görə, Hörmüz boğazı və İranın dondurulmuş maliyyə aktivləri ilə bağlı məsələlər həll edilmədən nüvə proqramı üzrə danışıqlar aparılmamalıdır.
İsrail mediası yeni razılaşmanın detallarını açıqlayıb
İsrailin Kanal 12 televiziya kanalı Trampın bəhs etdiyi mümkün razılaşmanın bəzi detallarını yayıb.
Məlumata görə, sənəd Hörmüz boğazının 60 gün ərzində ödənişsiz açıq saxlanılmasını, tətbiq olunan blokadanın aradan qaldırılmasını və tərəflər arasında atəşkəsin yenilənməsini nəzərdə tutur.
Bu məlumatlar Vaşinqtonun əvvəl tərk etdiyi razılaşmanın əsas prinsiplərinə yenidən qayıtmağa məcbur qaldığı barədə iddiaları gücləndirib.
Körfəz ölkələrinin mövqeyi Trampın qərarına təsir edib
Donald Tramp son açıqlamasında İrana qarşı planlaşdırılan genişmiqyaslı hücumun ləğv edilməsində Körfəz ölkələrinin də rol oynadığını bildirib.
ABŞ Prezidenti qeyd edib ki, Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Qətər hərbi əməliyyat əvəzinə diplomatik razılaşmaya üstünlük veriblər.
Tramp Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhdi Məhəmməd bin Salmanla söhbətindən danışaraq bildirib ki, ər-Riyad mümkün hücumun nəticələrinin bütün region üçün ağır ola biləcəyi barədə Vaşinqtonu xəbərdar edib.
ABŞ mediasının məlumatına görə, Məhəmməd bin Salman İranın cavab zərbələrinin ABŞ müttəfiqlərini hədəfə ala biləcəyini və bunun qısa zamanda regional müharibəyə çevrilərək dünya iqtisadiyyatına ciddi zərbə vuracağını qeyd edib.
Məlumata əsasən, vəliəhd şahzadə xüsusilə Küveytin mümkün İran hücumları qarşısında həssas vəziyyətdə olduğunu da Trampın diqqətinə çatdırıb.
İran: ABŞ hərbi gücümüzə görə geri çəkildi
İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqayi isə bildirib ki, ABŞ-nin planlaşdırdığı hücumu dayandırmasının əsas səbəbi İranın hərbi potensialı olub.
Onun sözlərinə görə, Vaşinqton mümkün cavab zərbələrinin yaratdığı riskləri nəzərə alaraq hərbi əməliyyatlardan imtina edib.
