Oxucularımızın ən çox verdiyi sual budur: Hakimiyyət Məkkə ittifaqı sazişini TBMM-də təsdiqlətmədən Yəməndə həyata keçirə bilərmi?
Narahatlıqdan qaynaqlanan bu sualın ortaya çıxmasının biri ümumi, digəri xüsusi olmaqla iki səbəbi var: Ümumi səbəb hakimiyyətin bəzi məsələlərdə konstitusiyaya açıq şəkildə əməl etməməsi və bir çox məsələdə qanunlardan yan keçməsidir. Xüsusi səbəb isə xarici işlər naziri Hakan Fidanın Yəməndə səudiyyəlilərə hərbi yardım məsələsində “tələsik” yaşıl işıq yandırmasıdır.
SAZİŞ, YOXSA BİRGƏ BƏYANAT?
Bütün bunlara baxmayaraq, hakimiyyətin TBMM-də təsdiqlətmədən Məkkə ittifaqı vasitəsilə Yəməndə hərbi əməliyyatlara cəlb olunması hüquqi və siyasi baxımdan hələ də mümkün görünmür. Çünki AKP “o qədər” güclü deyil. Yaranan görüntü onun öz gücündən deyil, müxalifətin zəifliyindən qaynaqlanır.
Konstitusiyanın 90-cı maddəsi açıq şəkildə bildirir: “Türkiyə Respublikası adından xarici dövlətlərlə və beynəlxalq təşkilatlarla bağlanacaq müqavilələrin təsdiqlənməsi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin bunu qanunla uyğun hesab etməsindən asılıdır.”
Halbuki ortada heç bir qanun təklifi belə yoxdur. Məsələ TBMM sədri Numan Kurtulmuşdan soruşulduqda o, “Bu məsələ ilə bağlı hələ TBMM-yə təqdim edilmiş bir təklif yoxdur” demişdi. Məkkə ittifaqı sazişinin qüvvəyə minməsi üçün TBMM-yə təqdim edilməsi və təsdiqlənməsi lazımdır, lakin ortada hələ ictimaiyyətə məlum olan bir “saziş mətni” belə yoxdur. Türkiyə, Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanı liderlərinin imzaladığı mətn “saziş mətni”ndən daha çox “saziş bağlamaq niyyətini ortaya qoyan birgə bəyanat” təsiri bağışlayır.
MƏKKƏ İTTİFAQININ XRONOLOGİYASI
İki aylıq prosesi xatırlayaq:
7 avqust 2026: Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Pakistanın Baş naziri Məhəmməd Şahbaz Şərif və Səudiyyə Ərəbistanının Vəliəhd şahzadəsi və Baş naziri Şahzadə Məhəmməd bin Salman bin Əbdüləziz Al Səud Məkkədə Məkkə Birgə Müdafiə Sazişini imzaladılar.
31 avqust 2026: İttifaq üzvlərinin xarici işlər və müdafiə nazirləri, eləcə də baş qərargah rəislərindən ibarət strateji siyasi və müdafiə komitəsinin ilk iclası İstanbulda keçirildi. İttifaqın institusionallaşdırılması və katibliyinin Ər-Riyadda yaradılması qərara alındı.
23 sentyabr 2026: Pakistan Xarici İşlər Nazirliyi istefada olan general-leytenant Numan Mahmudun Ər-Riyaddakı Məkkə ittifaqının baş katibliyinə təyin edildiyini açıqladı.
24 sentyabr 2026: Məkkə ittifaqına üzv ölkələrin xarici işlər nazirləri BMT Baş Assambleyası zamanı Nyu-Yorkda toplandılar.
25 sentyabr 2026: Məkkə ittifaqına üzv ölkələrin baş qərargah rəisləri Ər-Riyadda iclas keçirdilər.
5 oktyabr 2026: Bu gün Ər-Riyadda strateji siyasi və müdafiə komitəsinin iclası keçiriləcək. İclasda xarici işlər naziri Hakan Fidan, milli müdafiə naziri Yaşar Gülər və Baş Qərargah rəisi, ordu generalı Səlçuk Bayraktaroğlu iştirak edir.
HÜQUQİ ƏSASI YOXDUR, AMMA FƏALİYYƏTİ VAR
Məkkə ittifaqının hazırda hüquqi əsası yoxdur, rəsmiliyi yoxdur, amma sanki varmış kimi sürətli addımlar atılır. Niyə? Qanunu hələ TBMM-yə təklif belə edilməmişkən Məkkə ittifaqı ilə bağlı işlərin bu qədər sürətləndirilməsinin səbəbi nədir?
İttifaq İsrailin Fələstin, Livan və Suriyaya hücumlarına qarşı hərəkətə keçməyəcəyinə görə, ittifaq ABŞ və İsrailin İrana hücumuna qarşı dayanmayacağına görə geriyə yalnız səudiyyəlilərin Yəmən problemi qalır!
Səudiyyəlilər 10 ildən çoxdur Yəməndə Ənsarullah hərəkatına (husilərə) hücum edirlər, amma nəticə əldə edə bilmirlər. Əksinə, Ənsarullah qalib gəlir. İstefada olan polkovnik Duqlas Makqreqor canlı yayımda Endryu Napolitanoya danışmışdı: İki il əvvəl ABŞ və İsrailin 70 xüsusi təyinatlı hərbçisi Yəmənə sızaraq strateji nöqtələrdə əməliyyat keçirməyə cəhd etdi, lakin Ənsarullah onların hamısını məhv etdi.
Türkiyə ictimaiyyəti, xüsusilə mühafizəkar təbəqələr bu suala cavab verməlidirlər: ABŞ, İsrail və Səudiyyə Ərəbistanının Yəməndə edə bilmədiyini etməyə çalışmaq niyə Türkiyənin maraqlarına uyğun olsun?
